Δικαιοσύνη, θα βαδίσει προς τα εμπρός ή προς τα πίσω;

Πολλοί CEOs στην Κύπρο, αντιγράφοντας πετυχημένους ηγέτες πολυεθνικών επιχειρήσεων, δηλώνουν, με όλους τους τρόπους, ότι το πλέον σημαντικό κομμάτι της επιχείρησης τους είναι το προσωπικό τους, ο κόσμος τους, η εργασία του οποίου τους εξασφαλίζει σοβαρά κέρδη. Τώρα είναι στιγμή, λοιπόν, να αποδείξουμε ότι η βαρύγδουπη αυτή δήλωση μπορεί να αποκτήσει ουσία και υπόσταση. Μέσα σε ένα ανέλπιστο περιβάλλον, λόγω του COVID-19, είναι υποχρέωση όλων μας, να σταθούμε δίπλα στους συνεργάτες μας, οι οποίοι με το τέλος αυτής της πανδημίας θα ρίξουν το κάρβουνο, για να πάρουν και πάλι μπρος οι μηχανές.

Πέραν του πιο πάνω αυτονόητου προλόγου, είμαστε όλοι σε θέση να αντιληφθούμε ότι τα μέχρι σήμερα κακώς έχοντα στο χώρο της Δικαιοσύνης φαίνεται να πολλαπλασιάζονται, ακόμη περισσότερο, με την επέλευση της πανδημίας του COVID-19, που επηρεάζει πτυχές της ζωής όλων μας.

Όπως πολύ εύστοχα αναλύεται σε εγκύκλιο του Αρείου Πάγου, η Δικαιοσύνη δεν επαναπαύεται, η εργασία δεν σταματάει, δεν πρόκειται για δικαστικές διακοπές, ακόμα και σε περίοδο lock down και επομένως απαιτείται επαγρύπνηση. Επαγρύπνηση και ίσως τώρα, παρά ποτέ, δίδεται τώρα η ευκαιρία για επανεκκίνηση μιας Δικαιοσύνης που ασθμαίνει από καιρό, πολύ πιο πριν την επέλευση της πανδημίας και που δείχνει ανήμπορη να λάβει τα μηνύματα των καιρών και να αναμορφωθεί.
Δεν θα αναλωθώ, βεβαίως, σε ευχολόγια. Ο νομικός κόσμος της Κύπρου, ήταν και είναι ανήσυχος με τα τόσα προβλήματα που ταλανίζουν την Δικαιοσύνη, τα οποία δεν θα είχε κανένα νόημα να επαναλάβω στο παρόν άρθρο.

Θα αρκεστώ σε κάποιες σκέψεις, οι οποίες πιθανό να δώσουν το έναυσμα, τώρα που όλοι μας, επαΐοντες και μη, ίσως, να έχουμε περισσότερο χρόνο να σκεφτούμε σοβαρά πως να επιφέρουμε επιτέλους, τέτοιες τομές, οι οποίες μέσα από αυτή την κρίση, θα αναδείξουν μια Δικαιοσύνη με αίγλη και κύρος για να την εμπιστευτούν ξανά οι πολίτες.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε εδώ και χρόνια, στρατηγική και σχέδιο δράσης για την ανάπτυξη της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης (e-Justice). Η ηλεκτρονική δικαιοσύνη εφόσον εφαρμοστεί, θα απλουστεύσει και θα βελτιώσει την πρόσβαση όλων σ’ αυτήν αφού θα ψηφιοποιηθούν νομικές και μη, διαδικασίες. Η ηλεκτρονική δικαιοσύνη, αφορά όλους τους τομείς δικαίου και προορίζεται για τους πολίτες, τις επιχειρήσεις, τους ασκούντες νομικά επαγγέλματα, τις δικαστικές αρχές και άλλους.
Είναι η ταπεινή μου άποψη ότι η ηλεκτρονική δικαιοσύνη θα έπρεπε να βρίσκεται στον πυρήνα του μεταρρυθμιστικού σχεδιασμού της αναδιάρθρωσης της απονομής της Δικαιοσύνης, η οποία γίνεται προσπάθεια να επιτευχθεί μέσω διαφόρων νομοσχεδίων που κατατέθηκαν πρόσφατα στην Βουλή. Μια απλή ματιά σ’ αυτά προκαλεί και απογοητεύει. Τίποτα από τα πιο πάνω δεν λήφθηκε υπόψιν. Δεν νοείται εκσυγχρονισμός του δικαστικού μας συστήματος χωρίς την εφαρμογή των νέων τεχνολογιών.

Οι δικαστικές διαδικασίες θα έπρεπε, επί μονίμου βάσεως, να γίνονται, μέσω σύγχρονων τεχνολογικών μέσων, τηλεδιασκέψεων, Skype και τόσα άλλα τεχνολογικά μέσα που αίφνης ξεπετάγονται, θέλοντας και μη, μπροστά μας. Πρόσφατα, στην Αγγλία, την οποία μόνο επιλεκτικά προσπαθούμε να ακολουθούμε, διεξήχθη εξ’ ολοκλήρου μία δίκη (Court of Protection), μέσω Skype, στην οποία ο δικαστής καλείται να αποφασίσει κατά πόσον είναι προς το συμφέρον ενός εβδομηντάχρονου άνδρα να διακοπεί η παροχή τροφής και νερού που λαμβάνει τεχνητά.

Οι δικηγόροι που συμμετείχαν στην δίκη, υποστηρίζουν ότι η εν λόγω διαδικασία, θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για τη διασφάλιση της επιχειρησιακής συνέχειας των δικαστηρίων, εν μέσω της πανδημίας του κορωνοϊού.
Τα Δικαστήρια στην Αγγλία, αλλά και σε αρκετές Ευρωπαϊκές χώρες αγκάλιασαν την χρήση της τεχνολογίας εδώ και αρκετό καιρό και υπάρχουν αναρίθμητες περιπτώσεις απόδειξης τούτου. Απευθείας μετάδοση μαρτυρίας μέσω video link είναι κοινή πρακτική και παραπομπή μπορεί να γίνει στην υπόθεση Triumph Controls UK Limited v Primus International Holding Company, στην οποία δύο μάρτυρες, διαμένοντες στην Καλιφόρνια, αντεξετάστηκαν επί μακρόν, μέσω video link. 

Στο Hong Kong, πρόσφατα, ακόμη και υπό τις εξαιρετικά δύσκολες περιστάσεις που βιώνουν, προσπαθούν να διαπλατύνουν το πλαίσιο και να αυξήσουν τον αριθμό των υποθέσεων που θα μπορούσαν να τύχουν χειρισμού αυτή την περίοδο με την δημιουργία one-way (no-reply) email accounts με τους Δικαστές που είναι σε καθήκον (duty judges) για υποβολή εγγράφων.
Η βελτίωση της πρόσβασης σε πληροφορίες στον τομέα της δικαιοσύνης, η συνέχιση της ψηφιοποίησης των δικαστικών αλλά και εξωδικαστικών διαδικασιών, για ευκολότερη και ταχύτερη πρόσβαση στα δικαστήρια, η εξασφάλιση της τεχνικής υλοποίησης και της διαχείρισης συστημάτων ηλεκτρονικής δικαιοσύνης για ευκολότερη διασύνδεση και διαλειτουργικότητα μεταξύ των συστημάτων των διαφόρων κρατών θα πρέπει να είναι το πρώτο μέλημά μας.

Στην Κύπρο, το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης στα πλαίσια των προσπαθειών του για μεταρρύθμιση και εκσυγχρονισμό των δομών και της λειτουργίας των δικαστηρίων γενικότερα αλλά και ειδικότερα των ανώτατων βαθμίδων της δικαιοσύνης, ετοίμασε και προώθησε πρόσφατα τρία νομοσχέδια που αφορούν ειδικά τη μεταρρύθμιση και τον εκσυγχρονισμό των δομών και της λειτουργίας του Ανωτάτου Δικαστηρίου, με την επαναλειτουργία του Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου και του Ανωτάτου Δικαστηρίου, ως επίσης και τη λειτουργία ξεχωριστού Εφετείου για την εκδίκαση των εφέσεων, κλπ.
Ενώ ο υπόλοιπος κόσμος ασχολείται με την ηλεκτρονική δικαιοσύνη, στο τόπο μας, δυστυχώς, προωθούνται μόνο νομοσχέδια για μεταρρύθμιση και εκσυγχρονισμό που προνοούν για την διεύρυνση του Ανωτάτου Δικαστικού Συμβουλίου, την πρόσληψη νέων δικαστών και την ίδρυση λειτουργίας Σχολής Δικαστών, αφού δυστυχώς, είμαστε η μοναδική χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση που δεν έχει εγκαθιδρύσει σύστημα για την συνεχή επιμόρφωση των Δικαστικών της λειτουργών. Για το e-Justice, την ηλεκτρονική δικαιοσύνη, ούτε λόγος!

Σκοπός της δημοσίευσης του άρθρου δεν είναι η κριτική, ούτε για να δοθεί τροφή προς σκέψη, αλλά γιατί θα πρέπει να υπάρξει, επιτέλους, άμεση δράση για ριζοσπαστικές τομές. Η εισήγηση μου είναι απλή. Ταυτόχρονα με την αναδιάρθρωση, είτε αυτή αφορά την δημιουργία νέων δικαστηρίων, είτε την πρόσληψη νέων δικαστών, είτε την δημιουργία σχολής Δικαστών, είτε την αναθεώρηση των Θεσμών της Πολιτικής Δικονομίας, η ηλεκτρονική δικαιοσύνη θα πρέπει  να συμπεριληφθεί στους σχεδιασμούς του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης, του Ανωτάτου Δικαστηρίου αλλά και του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου, ο οποίος θα πρέπει επιτέλους να απαιτήσει, να αναλάβει πρωτοβουλίες και να πάψει να διαμαρτύρεται ότι τον αποκλείουν από τους εν λόγω σχεδιασμούς, ο δε πρόεδρος του να πιστέψει ότι η ηλεκτρονική δικαιοσύνη μπορεί και πρέπει να εφαρμοστεί στην Κύπρο, παρά τις αγκυλώσεις της ευρύτερης δημόσιας υπηρεσίας. Οτιδήποτε άλλο θα είναι, περαιτέρω οπισθοδρόμηση και, η ήδη βαλλόμενη δικαιοσύνη, θα καταρρεύσει ολοκληρωτικά, όπως φαίνεται να συμβαίνει και στη χώρα μας, ως κέντρο διεθνών επιχειρήσεων και υπηρεσιών.

Δικηγόρος – Συνεταίρος
Δικαστηριακό Τμήμα
ΗΛΙΑΣ ΝΕΟΚΛΕΟΥΣ & ΣΙΑ ΔΕΠΕ
neo.law