Η Ευρασία ξαναχαράζει τον επενδυτικό χάρτη – Τι αλλάζει η Σύνοδος της Σαγκάης

Του Wesley Alexander Hill

Ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO) καλύπτει πάνω από το 50% του παγκόσμιου πληθυσμού, ενώνοντας τη Ρωσία, την Κίνα και την Ινδία υπό μια ενιαία θεσμική στέγη, μαζί με μια σειρά άλλων κρατών σε ολόκληρη την Ευρασία. Η σύνοδος κορυφής στο Μπισκέκ του Κιργιστάν, στις 31 Αυγούστου και 1η Σεπτεμβρίου, συγκέντρωσε αυτή την ομάδα κρατών με πολλούς στόχους, αλλά οι πρωταρχικές της επιδιώξεις αφορούσαν την ανάπτυξη και όχι γεωπολιτικά ζητήματα.

Ο SCO περιλαμβάνει αρκετούς γεωπολιτικούς ανταγωνιστές που έχουν ελάχιστα κίνητρα να υποτάξουν τα εθνικά τους συμφέροντα σε ένα κοινό μπλοκ. Η Κίνα και η Ινδία ανταγωνίζονται η μία την άλλη για επιρροή σε όλη την Ασία, ενώ η Ινδία και το Πακιστάν είναι “ορκισμένοι εχθροί”. Η Ρωσία και η Κίνα συνεργάζονται στρατηγικά σε ορισμένους τομείς, ενώ ανταγωνίζονται για οικονομική επιρροή στην Κεντρική Ασία, αν και το Πεκίνο κρατά, ξεκάθαρα, όλα τα χαρτιά. Ο συντονισμός είναι περιορισμένος και οι διμερείς σχέσεις συχνά καθορίζουν τα αποτελέσματα περισσότερο από τον ίδιο τον οργανισμό.

Θα ήταν λάθος να υποτιμήσει κανείς τον SCO μόνο και μόνο λόγω αυτών των διαφορών. Η αρχιτεκτονική ασφαλείας του SCO είναι διαφορετική από αυτή του ΝΑΤΟ. Ο οργανισμός γίνεται καλύτερα κατανοητός ως ένα έργο οικοδόμησης ικανοτήτων, το οποίο δημιουργεί συνήθειες συνεργασίας, θεσμικές σχέσεις και εμπορικούς διαύλους μεταξύ κρατών-μελών που το καθένα έχει τη δική του ατζέντα και προτεραιότητες. Οι οικονομικές προτεραιότητες είναι αυτές που οδηγούν τη συνεργασία μεταξύ των μελών του SCO.

Μια υποτιμημένη “μηχανή” επενδύσεων

Ο SCO έχει δαπανήσει χρόνια, πλέον ένα τέταρτο του αιώνα, προσπαθώντας να διευρύνει το εμπόριο, τις επενδύσεις, τις υποδομές, την ενέργεια και τη χρηματοπιστωτική συνεργασία. Συσσωρεύει αργά τους μηχανισμούς μέσω των οποίων οι επενδύσεις μπορούν να διοχετευθούν σε όλη την Ευρασία, ακόμη και καθώς οι θεσμοί του συνεχίζουν να εξελίσσονται.

Η Κίνα υπήρξε ο πιο καθοριστικός παράγοντας σε αυτή τη διαδικασία. Το Πεκίνο έχει χρησιμοποιήσει επανειλημμένα τον SCO ως πλατφόρμα για την προώθηση της ευρύτερης οικονομικής αρχιτεκτονικής που σχετίζεται με την πρωτοβουλία “Belt and Road”. Δεν είναι όμως η μόνη. Η Ρωσία και η Ινδία έχουν επιδιώξει οικονομικές πρωτοβουλίες μέσω του οργανισμού σε διαφορετικό βαθμό, ενώ οι κυβερνήσεις της Κεντρικής Ασίας έχουν επιδιώξει να χρησιμοποιήσουν τις συναντήσεις στο πλαίσιο του SCO για να προσελκύσουν κεφάλαια και να εξασφαλίσουν δεσμεύσεις για έργα υποδομών.

Η ενέργεια αποτελεί ένα πρώτο παράδειγμα. Στη σύνοδο κορυφής του Μπισκέκ το 2007, τα μέλη του SCO υποστήριξαν τη μεγαλύτερη ενεργειακή συνεργασία και τη δημιουργία ενός “ενεργειακού κλαμπ”, ενώ η Ρωσία και το Καζακστάν τάχθηκαν υπέρ της βαθύτερης ενοποίησης των περιφερειακών ενεργειακών δικτύων. Η πρωτοβουλία δεν παρήγαγε την ενιαία ενεργειακή αγορά που ορισμένοι οραματίστηκαν, αλλά έδειξε ότι ο SCO μπορεί να δημιουργήσει ένα πολιτικό πλαίσιο στο οποίο τα εμπορικά συμφέροντα συγκεντρώνονται, συζητούνται και περιστασιακά μετατρέπονται σε έργα. Το πλέον αξιοσημείωτο όφελος ήταν η εδραίωση του αγωγού φυσικού αερίου Κίνας-Τουρκμενιστάν, ο οποίος έγινε μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες της Κίνας.

Ο SCO μπορεί να παραμένει υπερβολικά “χαλαρός” για να λειτουργήσει ως συμπαγές οικονομικό μπλοκ, αλλά η Κίνα μπορεί να χρησιμοποιήσει την υπόσχεση των επενδύσεων για να δώσει στον οργανισμό μεγαλύτερο βάρος. Η οικονομική αλληλεξάρτηση μπορεί να επιτύχει αυτό που δεν μπορούν οι διπλωματικές διακηρύξεις: δίνει σε έναν οργανισμό έναν λόγο να συνεχίσει να υπάρχει.

Διπλωματική Σύνοδος – Επενδυτική συνάντηση

Το Κιργιστάν φαίνεται αποφασισμένο να δοκιμάσει ακριβώς αυτή την πρόταση. Το Μπισκέκ έχει την ευκαιρία να χρησιμοποιήσει τη σύνοδο κορυφής ως κάτι περισσότερο από μια διπλωματική συνάντηση. Προηγούμενες χώρες που άσκησαν την εκ περιτροπής προεδρία έχουν πράξει το ίδιο. Η προεδρία του Καζακστάν το 2017 συνέπεσε με την προσπάθειά του να αναδείξει την Αστάνα ως διεθνές επιχειρηματικό και επενδυτικό κέντρο γύρω από την EXPO 2017.

Το Κιργιστάν έχει δύο ιδιαίτερα σημαντικά έργα να προβάλει. Το πρώτο είναι η σιδηροδρομική σύνδεση Κίνας-Κιργιστάν-Ουζμπεκιστάν, ένα έργο περίπου 530 χιλιομέτρων που συνδέει το Κασγκάρ στην περιοχή Σιντζιάνγκ της Κίνας, μέσω του Κιργιστάν, με την Αντιτζάν στο Ουζμπεκιστάν. Ο σιδηρόδρομος έχει σχεδιαστεί για να δημιουργήσει μια μικρότερη χερσαία διαδρομή μεταξύ Κίνας και Κεντρικής Ασίας, με τη δυνατότητα να μεταφέρει έως και 15 εκατομμύρια τόνους εμπορευμάτων ετησίως. Στρατηγικά, επιδιώκει επίσης να ανακατευθύνει το εμπόριο Βορρά-Νότου μεταξύ της Κεντρικής Ασίας και της ινδικής υποηπείρου μέσω του Οικονομικού Διαδρόμου Κίνας-Πακιστάν.

Το δεύτερο είναι πιο ασυνήθιστο: η Ειδική Οικονομική Επενδυτική Περιοχή Tamchy (Tamchy SFIT). Ιδρυθείσα το 2025 και με επίσημα εγκαίνια τον Ιούλιο του 2026, η Tamchy SFIT είναι μια ειδική οικονομική ζώνη που επιχειρεί να δημιουργήσει μια διεθνή χρηματοπιστωτική δικαιοδοσία χρησιμοποιώντας ένα εισαγόμενο νομικό καθεστώς αγγλοσαξονικού δικαίου, με ανεξάρτητους χρηματοπιστωτικούς κανονισμούς και μηχανισμό διαιτησίας. Αυτό είναι αξιοσημείωτο διότι η οικονομική του λογική εκτείνεται πέρα από τον SCO. Το Κιργιστάν προσκαλεί κεφάλαια από τον SCO, αλλά σε αντίθεση με προηγούμενες επενδυτικές εκθέσεις που “πάταγαν” στις συνόδους του οργανισμού, αυτό δεν γίνεται εις βάρος των Δυτικών επενδυτών. Το Κιργιστάν φαίνεται πρόθυμο να δεχθεί επενδύσεις από τους πάντες.

Από την Επανάσταση της Τουλίπας το 2005, το Κιργιστάν υπήρξε ο πολιτικός “αγαπημένος” της Ουάσινγκτον στην Ευρασία λόγω των δημοκρατικών του διαπιστευτηρίων. Αυτή η πολιτική εύνοια δεν έχει μεταφραστεί ακόμα σε επενδύσεις. Δημιουργώντας μια δικαιοδοσία που βασίζεται σε διεθνή χρηματοπιστωτικά πρότυπα, το Μπισκέκ εκπέμπει το σήμα ότι τα δυτικά κεφάλαια είναι ευπρόσδεκτα και θα υποστηριχθούν. Η Tamchy SFIT δεν αποτελεί επομένως απλώς ένα ακόμη επενδυτικό κίνητρο. Είναι μια προσπάθεια δημιουργίας μιας πλατφόρμας όπου διαφορετικές δεξαμενές κεφαλαίων μπορούν να εισέλθουν στο Κιργιστάν, διαβεβαιώνοντας τους επενδυτές ότι τα συμφέροντά τους δεν θα υποταχθούν σε γεωπολιτικές δυνάμεις.

Μελλοντικές επενδύσεις 

Ο SCO δεν πρέπει να εκληφθεί εσφαλμένα ως ένα αναδυόμενο οικονομικό φρούριο ή ένα άκαμπτο προστατευτικό μπλοκ. Τα μέλη του έχουν τα δικά τους, και ορισμένες φορές αντικρουόμενα, συμφέροντα, ενώ τα μικρότερα κράτη έχουν ισχυρά κίνητρα να διατηρήσουν την πρόσβαση σε κεφάλαια πέρα από τον οργανισμό. Η κυρίαρχη στρατηγική δεν είναι η επιλογή ανάμεσα στην Κίνα και τον υπόλοιπο κόσμο, αλλά η χρήση των έργων συνδεσιμότητας της Κίνας, της πολιτικής ισχύος του SCO, της δικής τους γεωπολιτικής ουδετερότητας και των διεθνών επενδύσεων για να διευρύνουν την ελευθερία κινήσεων τους.

Η σύνοδος κορυφής του Μπισκέκ έχει σημασία που ξεπερνά τα γεωπολιτικά πλαίσια. Η συγκέντρωση εκπροσώπων του μεγαλύτερου μη δυτικού οργανισμού είναι πολιτικά σημαντική, αλλά και μια εξαιρετική ευκαιρία για εμπορικές συναλλαγές. Ό,τι κι αν συζητηθεί, και όποια διακήρυξη κι αν δημοσιευθεί, η μεγαλύτερη κληρονομιά της συνόδου δεν θα είναι πιθανότατα πολιτική, αλλά οικονομική. Έτσι θα καθοριστεί εάν ο SCO θα παραμείνει πρωτίστως ένα φόρουμ πολιτικού συντονισμού ή αν θα εξελιχθεί σε κάτι πιο ουσιαστικό: έναν ολοένα και πιο σημαντικό μηχανισμό για την κατεύθυνση των ροών κεφαλαίων, υποδομών και εμπορίου σε ολόκληρο τον κόσμο.

Forbes