Έλενα Χριστοδούλου – Advocate counsel | Corporate department, ELIAS NEOCLEOUS & CO LLC: Δεν αρκεί η άριστη γνώση του δικαίου

«Θεωρώ ότι μια γυναικά είναι πραγματικά έτοιμη να ηγηθεί όταν πάψει να αναζητά διαρκώς επιβεβαίωση, είτε από τρίτους, είτε ακόμη και από τον εαυτό της. Από εκεί και πέρα, η ηγεσία δεν αποδεικνύεται με τον τίτλο, αλλά με το παράδειγμα»

Στο πλαίσιο αυτής της συνέντευξης, η Έλενα Χριστοδούλου, Advocate Counsel στο Corporate Department της Elias Neocleous & Co LLC, ρωτήθηκε για τα χαρακτηριστικά που θεωρεί ότι πρέπει να διαθέτει μια γυναίκα για να εξελιχθεί σε ηγετική φυσιογνωμία στον νομικό χώρο. Απάντησε πως μια γυναίκα είναι πραγματικά έτοιμη να ηγηθεί, όταν πάψει να αναζητά διαρκώς επιβεβαίωση, είτε από τρίτους, είτε ακόμη από τον εαυτό της. Από εκεί και πέρα, η ηγεσία δεν αποδεικνύεται με τον τίτλο, αλλά με το παράδειγμα, επισημαίνει.

Για την ίδια, η ωριμότητα στην ηγεσία φαίνεται όταν κατανοείς ότι δεν χρειάζεται να είσαι ο πιο έξυπνος άνθρωπος στο δωμάτιο. Αντίθετα, πρέπει να έχεις την αυτοπεποίθηση και τη διορατικότητα να περιβάλλεσαι από ανθρώπους που είναι καλύτεροι από εσένα σε επιμέρους τομείς, να αναγνωρίζεις την αξία τους και να τους δίνεις χώρο να συμβάλουν πραγματικά. Μόνο έτσι μπορεί μια ομάδα να ανεβάσει συνολικά το επίπεδό της και ένας ηγέτης να δημιουργήσει κάτι μεγαλύτερο από τον ίδιο.

Η σύγχρονη νομική αγορά στην Κύπρο εξελίσσεται με ταχύτατους ρυθμούς, λόγω της διεθνοποίησης των επιχειρήσεων, των νέων κανονιστικών απαιτήσεων και της τεχνολογίας. Πώς έχει επηρεάσει αυτή η μεταμόρφωση τον δικό σας ρόλο και ποιες θεωρείτε ότι είναι οι σημαντικότερες ευκαιρίες για μια σύγχρονη δικηγορική εταιρεία;

Η μετεξέλιξη του νομικού επαγγέλματος υπήρξε ταχύτατη και ουσιαστική. Σήμερα, δεν αρκεί η άριστη γνώση του δικαίου. Απαιτούνται εξειδίκευση, κατανόηση της επιχείρησης του πελάτη, κρίση και κοινή λογική, ώστε ένα σύνθετο νομικό και κανονιστικό πλαίσιο να μετατρέπεται σε σαφή, πρακτική και προστιθέμενης αξίας συμβουλή.

Καθώς προετοιμαζόμουν πρόσφατα για ένα πάνελ σχετικά με τις ευκαιρίες του 2026, συνάντησα μια φράση του Jeff Bezos που μου έμεινε: «Συχνά με ρωτούν τι θα αλλάξει στα επόμενα δέκα χρόνια· σχεδόν ποτέ, όμως, τι δεν θα αλλάξει». Μπορεί η τεχνολογία, τα επιχειρηματικά μοντέλα και το κανονιστικό περιβάλλον να μεταβάλλονται με εξαιρετική ταχύτητα, όμως η ανάγκη του πελάτη για εμπιστοσύνη, ορθή κρίση, σαφήνεια και ουσιαστική καθοδήγηση παραμένει σταθερή.

Παράλληλα, δεν αλλάζει μόνο η τεχνολογία. Αλλάζει δραστικά και ο τρόπος με τον οποίο ζούμε, εργαζόμαστε, επικοινωνούμε, συναλλασσόμαστε και οργανώνουμε τις επιχειρήσεις μας. Η τεχνολογική και κοινωνική εξέλιξη συχνά προηγείται του νομικού και κανονιστικού πλαισίου, με αποτέλεσμα το δίκαιο να καλείται συνεχώς να προσαρμόζεται σε νέες πραγματικότητες. Αυτή είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της εποχής μας: να μπορεί η ρύθμιση να συμβαδίζει με την εξέλιξη, χωρίς να την ανακόπτει, επιτρέποντας την καινοτομία αλλά ταυτόχρονα προστατεύοντας τα δικαιώματα και τα συμφέροντα που οφείλει να διαφυλάσσει.

Κατά κάποιον τρόπο, αυτό αποτελεί και μια μικρογραφία του τρόπου με τον οποίο πρέπει να λειτουργεί σήμερα μια σύγχρονη διεθνής δικηγορική εταιρεία. Δεν αρκεί να αντιδρά στις αλλαγές όταν αυτές έχουν ήδη συντελεστεί. Πρέπει να προβλέπει τις εξελίξεις και να προετοιμάζει έγκαιρα τους πελάτες της για τους κινδύνους και τις ευκαιρίες που αναδύονται.

Η διεθνοποίηση των επιχειρήσεων απαιτεί συνεργασία μεταξύ διαφορετικών ειδικοτήτων και δικαιοδοσιών. Η μεγαλύτερη ευκαιρία για μια σύγχρονη διεθνή δικηγορική εταιρεία είναι να λειτουργεί ως ενιαία ομάδα, αξιοποιώντας εξειδικευμένα τμήματα και ένα ισχυρό διεθνές δίκτυο συνεργατών.

Ιδιαίτερη αξία έχει και η γνώση που συσσωρεύεται από διεθνείς υποθέσεις, επαφές με αλλοδαπές αρχές και συνεργασίες σε άλλες δικαιοδοσίες, ενισχύοντας την ποιότητα, την ταχύτητα και τη συνέπεια των συμβουλών προς τον πελάτη.

Ποια χαρακτηριστικά θεωρείτε ότι πρέπει να διαθέτει μια γυναίκα για να εξελιχθεί σε ηγετική φυσιογνωμία στον χώρο;

Θεωρώ ότι μια γυναίκα είναι πραγματικά έτοιμη να ηγηθεί όταν πάψει να αναζητά διαρκώς επιβεβαίωση, είτε από τρίτους είτε ακόμη και από τον ίδιο της τον εαυτό. Από εκεί και πέρα, η ηγεσία δεν αποδεικνύεται με τον τίτλο, αλλά με το παράδειγμα.

Ο πραγματικός ηγέτης ανοίγει δρόμους και για όσους ακολουθούν, αναγνωρίζει το ταλέντο μέσα στην ομάδα του και δημιουργεί τις συνθήκες ώστε οι άνθρωποι γύρω του να εξελιχθούν. Η ωριμότητα στην ηγεσία φαίνεται όταν κατανοείς ότι δεν χρειάζεται να είσαι ο πιο έξυπνος άνθρωπος στο δωμάτιο. Αντίθετα, πρέπει να έχεις την αυτοπεποίθηση και τη διορατικότητα να περιβάλλεσαι από ανθρώπους που είναι καλύτεροι από εσένα σε επιμέρους τομείς, να αναγνωρίζεις την αξία τους και να τους δίνεις χώρο να συμβάλουν πραγματικά. Μόνο έτσι μπορεί μια ομάδα να ανεβάσει συνολικά το επίπεδό της και ένας ηγέτης να δημιουργήσει κάτι μεγαλύτερο από τον ίδιο.

Πώς πιστεύετε ότι θα επηρεάσει η AI το επάγγελμα του δικηγόρου τα επόμενα χρόνια και πώς μπορεί η ανθρώπινη κρίση να παραμείνει στο επίκεντρο;

Πιστεύω ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μετασχηματίσει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο ασκούμε τη δικηγορία. Ήδη επιταχύνει τη νομική έρευνα, την επεξεργασία μεγάλου όγκου πληροφοριών, τον νομικό έλεγχο και σειρά επαναλαμβανόμενων εργασιών. Αυτό δεν περιορίζει τον ρόλο του δικηγόρου. Αντίθετα, απελευθερώνει χρόνο και δυνατότητες ώστε να εστιάζουμε περισσότερο στη στρατηγική σκέψη, την κατανόηση του πελάτη, την εμπορική αντίληψη και, κυρίως, την υπεύθυνη κρίση.

Στην Elias Neocleous & Co LLC αντιμετωπίζουμε εδώ και χρόνια την τεχνολογία ως μοχλό εξέλιξης της νομικής πρακτικής.

Η ΤΝ, όμως, δεν αλλάζει μόνο τον τρόπο εργασίας των δικηγόρων. Θέτει υπό επανεξέταση και το ίδιο το επιχειρηματικό μοντέλο των δικηγορικών εταιρειών. Αν ο χρόνος που απαιτείται για ορισμένες εργασίες μειώνεται δραστικά, τότε εύλογα τίθενται ζητήματα για την ωριαία χρέωση, την οργάνωση των ομάδων και τον τρόπο με τον οποίο ορίζεται η πραγματική προστιθέμενη αξία για τον πελάτη. Ήδη βλέπουμε διεθνώς νέα μοντέλα, όπως την Irving του David Fox, μια εταιρική δικηγορική εταιρεία που ενσωματώνει έντονα την ΤΝ στη λειτουργία της. Το ζητούμενο είναι η εξέλιξη αυτή να διατηρεί στο επίκεντρο τις βασικές αρχές του επαγγέλματος.

Η ίδια φιλοσοφία αποτυπώνεται και στη νέα Εθνική Στρατηγική της Κύπρου για την ΤΝ, με ορίζοντα το 2032, η οποία δίνει έμφαση στην παραγωγικότητα, τη διακυβέρνηση, τη δεοντολογία και τη λογοδοσία. Στη δικαιοσύνη, η μεγαλύτερη ευκαιρία βρίσκεται στην υποβοήθηση και όχι στην υποκατάσταση. Η απομαγνητοφώνηση ακροάσεων, η οργάνωση πρακτικών, η νομική έρευνα και η επεξεργασία μεγάλου όγκου υλικού μπορούν να υποστηριχθούν από την ΤΝ υπό ανθρώπινη εποπτεία. Στο μέλλον, ακόμη και μικρές και μη αμφισβητούμενες απαιτήσεις θα μπορούσαν να διεκπεραιώνονται μέσω περισσότερο τεχνολογικά υποστηριζόμενων διαδικασιών, απελευθερώνοντας χρόνο για υποθέσεις που απαιτούν ουσιαστική δικανική κρίση.

Η κρίση όμως που αφορά δικαιώματα, ελευθερίες, αναλογικότητα, αξιοπρέπεια και πραγματικές ανθρώπινες συνέπειες πρέπει να παραμένει ανθρώπινη. Όπως έγραψε ο Oliver Wendell Holmes Jr., «η ζωή του δικαίου δεν υπήρξε η λογική, αλλά η εμπειρία». Αυτό είναι ίσως ακόμη πιο επίκαιρο σήμερα.

Για μένα, λοιπόν, το ζητούμενο είναι να προστατεύσουμε και να εξελίξουμε όσα μόνο η ανθρώπινη κρίση μπορεί να προσφέρει. Η πραγματική νομική αριστεία θα προκύψει όταν η τεχνολογία ευθυγραμμιστεί με το δίκαιο, την αναλογικότητα και το ανθρώπινο συμφέρον.

Κοιτάζοντας την προσωπική σας διαδρομή, ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση που χρειάστηκε να ξεπεράσετε και ποια αξία ή αρχή θεωρείτε ότι αποτέλεσε τον σημαντικότερο οδηγό για την επαγγελματική σας εξέλιξη;

Η επαγγελματική μου διαδρομή στην Elias Neocleous & Co LLC ξεκίνησε ως ασκούμενη δικηγόρος και εξελίχθηκε μέχρι τη σημερινή μου θέση ως Counsel. Αυτή η πορεία με δίδαξε ότι η επαγγελματική εξέλιξη σπάνια είναι γραμμική· απαιτεί προσαρμογή σε νέες απαιτήσεις, ευθύνες και προκλήσεις. Αν έπρεπε να ξεχωρίσω μία αρχή που με καθοδήγησε, αυτή θα ήταν η ανθεκτικότητα. Δεν σημαίνει απλώς επιμονή, αλλά την ικανότητα να προσαρμόζεσαι, να μαθαίνεις από τις δυσκολίες και να συνεχίζεις χωρίς εκπτώσεις στις αξίες ή στην ποιότητα της δουλειάς σου.

Η επαγγελματική εξέλιξη δεν είναι ατομική διαδρομή. Είχα την τύχη να εξελιχθώ σε ένα περιβάλλον που επενδύει στους ανθρώπους του και μου έδωσε εμπιστοσύνη, ευθύνη και χώρο εξέλιξης. Όσο προχωρά κανείς, αποκτά και την ευθύνη να δημιουργεί αντίστοιχες ευκαιρίες για όσους ακολουθούν.

Τελικά, εξέλιξη δεν είναι μόνο ο επόμενος τίτλος, αλλά το να γίνεσαι καλύτερος επαγγελματίας και άνθρωπος. Η ανθεκτικότητα σε βοηθά να συνεχίζεις. Οι αξίες σου, καθορίζουν την κατεύθυνση.

Από την Κυπριακή έκδοση του περιοδικού Forbes