Σημαντικές παρεμβάσεις στους τομείς της ενέργειας, της αγοράς εργασίας, της εκπαίδευσης και της κοινωνικής προστασίας περιλαμβάνονται στις πέντε συστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Κύπρο για την περίοδο 2026-2027. Σύμφωνα με το περιεχόμενο του προσχεδίου συστάσεων του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τις οικονομικές, κοινωνικές, διαρθρωτικές, δημοσιονομικές πολιτικές και τις πολιτικές απασχόλησης της Κύπρου για τα έτη 2026 και 2027, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί την Κύπρο να μειώσει την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα και να επιταχύνει τη μετάβαση σε ένα πιο διαφοροποιημένο και βιώσιμο ενεργειακό μοντέλο.
Στις προτεραιότητες περιλαμβάνονται η ανάπτυξη ενεργειακών διασυνδέσεων με γειτονικές χώρες, η ενίσχυση των επενδύσεων στην ενεργειακή αποδοτικότητα, η αναβάθμιση του ηλεκτρικού δικτύου και η επέκταση των υποδομών αποθήκευσης ενέργειας.
Η Κύπρος σημειώνεται, παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τα ορυκτά καύσιμα, με το πετρέλαιο και τα παράγωγα προϊόντα να αντιστοιχούν στο 85,2% της ακαθάριστης ενεργειακής κατανάλωσης το 2024.Επιπλέον, η Κύπρος παρουσιάζει μία από τις υψηλότερες ενεργειακές εξαρτήσεις από εισαγωγές στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς το 87,7% της ακαθάριστης διαθέσιμης ενέργειας το 2024 προερχόταν από εισαγωγές.
Οι προσπάθειες διαφοροποίησης του ενεργειακού εφοδιασμού, μέσω της ένταξης του φυσικού αερίου στο ενεργειακό μείγμα, παρεμποδίζονται από τις συνεχιζόμενες διοικητικές καθυστερήσεις στην κατασκευή του τερματικού εισαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στο Βασιλικό.
Παράλληλα, οι προσπάθειες ανάπτυξης ενεργειακών διασυνδέσεων με γειτονικές χώρες έχουν σημειώσει καθυστερήσεις. Ιδιαίτερα, το έργο Great Sea Interconnector, το οποίο αποσκοπεί στον τερματισμό της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικά εμπόδια και καθυστερήσεις. Επίσης αναφέρεται ότι η υψηλή εξάρτηση από εξωτερικές πηγές ενέργειας καθιστά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ζωτικής σημασίας, όχι μόνο για την απανθρακοποίηση της κυπριακής οικονομίας, αλλά και για τη βελτίωση της ενεργειακής ασφάλειας και της ανθεκτικότητας της χώρας απέναντι σε εξωτερικές ενεργειακές κρίσεις. Παράλληλα, ζητείται η περαιτέρω προώθηση της βιώσιμης κινητικότητας και των δημόσιων μεταφορών, με στόχο τη μείωση των εκπομπών και τη σταδιακή απεξάρτηση από τις συμβατικές μορφές ενέργειας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στη διαχείριση των υδάτινων πόρων και των αποβλήτων. Οι ευρωπαϊκές συστάσεις προβλέπουν ενίσχυση των επενδύσεων σε υποδομές, αναβάθμιση της διοικητικής ικανότητας των τοπικών αρχών, προώθηση της ορθολογικής χρήσης νερού και επέκταση της χωριστής συλλογής δημοτικών και συσκευασιών αποβλήτων. Παράλληλα, ζητείται η βελτίωση του θεσμικού πλαισίου για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.
Στο μέτωπο της απασχόλησης, η ΕΕ επισημαίνει την ανάγκη αντιμετώπισης των ελλείψεων εργατικού δυναμικού και βελτίωσης της ποιότητας των θέσεων εργασίας. Προτείνονται μέτρα για την ενίσχυση της συμμετοχής ευάλωτων ομάδων στην αγορά εργασίας, την αναβάθμιση της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, την προώθηση της διά βίου μάθησης και την ενδυνάμωση της δημόσιας υπηρεσίας απασχόλησης.
Παράλληλα, η Κύπρος καλείται να επενδύσει περισσότερο στις δεξιότητες του ανθρώπινου δυναμικού, αυξάνοντας τη συμμετοχή των μαθητών στους τομείς STEM — δηλαδή την επιστήμη, την τεχνολογία, τη μηχανική και τα μαθηματικά — καθώς και βελτιώνοντας τις βασικές δεξιότητες των μαθητών. Σημαντικό κεφάλαιο των συστάσεων αφορά και την κοινωνική προστασία. Η ΕΕ ζητεί επέκταση των υπηρεσιών μακροχρόνιας φροντίδας, διεύρυνση της πρόσβασης των δικαιούχων και μείωση των υψηλών ιδιωτικών δαπανών που επιβαρύνουν τα νοικοκυριά.
Τέλος, προτείνεται ενίσχυση της στήριξης προς τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, με ειδική μέριμνα για τα νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν ενεργειακή φτώχεια, διασφάλιση επαρκών κατώτατων συντάξεων και αύξηση της προσφοράς οικονομικά προσιτής και κοινωνικής στέγασης.
