Οι μονοκατοικίες στην Κύπρο φαίνεται να επωφελούνται περισσότερο από τις ενεργειακές αναβαθμίσεις σε σχέση με τα διαμερίσματα, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2025. Συνολικά, το 28% των κατοίκων της Κύπρου δήλωσαν ότι η ενεργειακή απόδοση της κατοικίας τους βελτιώθηκε τα τελευταία πέντε χρόνια, ποσοστό υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που ανέρχεται στο 23,9%.
Η εικόνα διαφοροποιείται σημαντικά ανάλογα με τον τύπο της κατοικίας. Στις οικίες, το ποσοστό φτάνει το 33,6%, ενώ στα διαμερίσματα περιορίζεται μόλις στο 10,3%. Η διαφορά των 23,3 ποσοστιαίων μονάδων είναι από τις μεγαλύτερες που καταγράφονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση και καταδεικνύει ότι οι ενεργειακές αναβαθμίσεις προχωρούν με πολύ ταχύτερους ρυθμούς στις κατοικίες παρά στις πολυκατοικίες.
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, το 30,5% όσων διαμένουν σε οικίες δήλωσαν ότι η κατοικία τους αναβαθμίστηκε ενεργειακά, έναντι μόλις 16,6% όσων κατοικούν σε διαμερίσματα, επιβεβαιώνοντας ότι οι παρεμβάσεις είναι γενικά ευκολότερο να υλοποιηθούν σε μονοκατοικίες και ανεξάρτητες κατοικίες.
Την υψηλότερη επίδοση στην Ευρώπη καταγράφει η Ολλανδία, όπου το 68,3% των κατοίκων σε οικίες και το 33,4% των κατοίκων σε διαμερίσματα ανέφεραν ενεργειακές βελτιώσεις. Ακολουθούν, στις οικίες, η Σουηδία (43,7%) και η Δανία (40,2%), ενώ στα διαμερίσματα πρώτη είναι η Πορτογαλία με 34,1%. Στον αντίποδα, η Ελλάδα καταγράφει ιδιαίτερα χαμηλά ποσοστά, με 11,4% στις οικίες και 8,3% στα διαμερίσματα, ενώ η Ιταλία εμφανίζει το χαμηλότερο ποσοστό στην ΕΕ (2,6%) ανεξαρτήτως τύπου κατοικίας.
Η εικόνα της Κύπρου αναδεικνύει μια βασική πρόκληση για την ενεργειακή μετάβαση: οι ανακαινίσεις στις πολυκατοικίες παραμένουν περιορισμένες. Η ανάγκη συνεννόησης μεταξύ πολλών ιδιοκτητών, τα ζητήματα διαχείρισης των κοινόκτητων χώρων και το υψηλότερο κόστος των συλλογικών παρεμβάσεων αποτελούν βασικά εμπόδια στην υλοποίηση έργων ενεργειακής αναβάθμισης.
Τα στοιχεία υπογραμμίζουν την ανάγκη σχεδιασμού εξειδικευμένων προγραμμάτων στήριξης για πολυκατοικίες και διαμερίσματα, ώστε η ενεργειακή αναβάθμιση του κτιριακού αποθέματος να προχωρήσει με πιο ισόρροπο τρόπο και να επωφεληθούν περισσότεροι πολίτες από τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και του κόστους ηλεκτρισμού.
Ως προς την γενικότερη εικόνα, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2025, η Κύπρος βρίσκεται στη 16η θέση μεταξύ των κρατών-μελών ως προς το συνολικό ποσοστό ενεργειακών αναβαθμίσεων, ωστόσο ήταν μία από τις χώρες που κατέγραψαν τη μεγαλύτερη αύξηση σε σχέση με το 2023, γεγονός που υποδηλώνει επιτάχυνση των επενδύσεων στην ενεργειακή αναβάθμιση του οικιστικού αποθέματος. Την πρώτη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατέχει η Ολλανδία με ποσοστό 60,5%, ενώ ακολουθούν η Δανία (34%), η Γαλλία και η Σλοβενία (33,3%). Στον αντίποδα βρίσκονται η Ιταλία (2,6%), η Μάλτα (7,8%) και η Ελλάδα (9,5%).
Παρά τη θετική συνολική εικόνα, τα στοιχεία αποκαλύπτουν ότι τα οφέλη των ενεργειακών αναβαθμίσεων δεν κατανέμονται ισότιμα. Στην Κύπρο, μόλις το 16,7% των ατόμων που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού ανέφεραν ότι η κατοικία τους αναβαθμίστηκε ενεργειακά τα τελευταία πέντε χρόνια. Αντίθετα, το αντίστοιχο ποσοστό για όσους δεν αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού φτάνει το 30,3%.
Η διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων ανέρχεται στις 13,6 ποσοστιαίες μονάδες, μία από τις μεγαλύτερες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μεγαλύτερο χάσμα καταγράφεται μόνο στην Ολλανδία, όπου φθάνει τις 18 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ ακολουθούν η Δανία (13,5) και το Λουξεμβούργο (12,6). Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι, ενώ οι ενεργειακές ανακαινίσεις αυξάνονται στην Κύπρο, τα νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες στην πρόσβαση σε τέτοιες επενδύσεις. Η σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο είναι αποκαλυπτική.
Στην ΕΕ, το 17,4% των ατόμων που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας δήλωσαν ότι η κατοικία τους βελτιώθηκε ενεργειακά, ποσοστό ελαφρώς υψηλότερο από εκείνο της Κύπρου (16,7%). Αντίθετα, για όσους δεν αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας, η Κύπρος υπερβαίνει αισθητά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, καθώς το ποσοστό φτάνει το 30,3%, έναντι 25,6% στην ΕΕ.
Η εικόνα αυτή υποδηλώνει ότι οι ενεργειακές αναβαθμίσεις στην Κύπρο πραγματοποιούνται κυρίως από νοικοκυριά με μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα ή ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και σχέδια επιχορήγησης.
Μείωση της ενεργειακής φτώχειας
Η Eurostat επισημαίνει ότι η ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών αποτελεί βασικό εργαλείο για τη μείωση της ενεργειακής φτώχειας και των δαπανών ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, τα στοιχεία για την Κύπρο δείχνουν ότι εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική απόσταση μέχρι να επωφεληθούν εξίσου όλες οι κοινωνικές ομάδες. Η διεύρυνση της πρόσβασης των ευάλωτων νοικοκυριών σε προγράμματα επιδότησης για θερμομόνωση, αντικατάσταση κουφωμάτων, εγκατάσταση φωτοβολταϊκών και άλλες παρεμβάσεις αναμένεται να αποτελέσει κρίσιμο παράγοντα για τη μείωση του ενεργειακού κόστους και την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας τα επόμενα χρόνια.
