Οι μετανάστες εργαζόμενοι διατρέχουν σχεδόν τριπλάσιο κίνδυνο να υποστούν καταναγκαστική εργασία, σύμφωνα με στοιχεία της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας που παρουσιάστηκαν σε συζήτηση στρογγυλής τραπέζης στη Λευκωσία.
Νομικοί και εκπρόσωποι συνδικαλιστικών οργανώσεων ανέδειξαν την ανάγκη ενίσχυσης της προστασίας των μεταναστών εργαζομένων, μέσα από καλύτερη ενημέρωση, αποτελεσματικότερους ελέγχους και ευκολότερη πρόσβαση σε μηχανισμούς στήριξης και απονομής δικαιοσύνης.
Η συζήτηση με θέμα «Προώθηση της δίκαιης απασχόλησης για το μεταναστευτικό εργατικό δυναμικό στην Κύπρο» πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη στη Δημοσιογραφική Εστία, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Εμπορίας Ανθρώπων.
Διοργανώθηκε στο πλαίσιο του Έργου HOST – «Αντιμετώπιση της Εμπορίας Ανθρώπων στον Τομέα της Φιλοξενίας», το οποίο υλοποιεί η οργάνωση Step Up Stop Slavery με χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη στήριξη του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως και της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Κύπρο.
Στην εκδήλωση συμμετείχαν εκπρόσωποι κρατικών υπηρεσιών, μεταναστευτικών κοινοτήτων, συνδικαλιστικών και μη κυβερνητικών οργανώσεων, της Επιθεώρησης Εργασίας και των διωκτικών αρχών, καθώς και εργοδότες από τον τομέα της φιλοξενίας.
«Η εκμετάλλευση κρύβεται σε κοινή θέα»
Η επικεφαλής του Τμήματος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Γραφείου Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΑΣΕ, Susan Kerr, υπογράμμισε την ανάγκη συνεργασίας μεταξύ κρατικών αρχών, κοινωνίας των πολιτών, μεταναστευτικών κοινοτήτων και ιδιωτικού τομέα.
Σε διαδικτυακή παρέμβασή της, σημείωσε ότι η εμπορία ανθρώπων αποτελεί παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων και απαιτεί συντονισμένη αντιμετώπιση.
«Η εργασιακή εκμετάλλευση συχνά κρύβεται σε κοινή θέα», ανέφερε, προσθέτοντας ότι μπορεί να βρίσκεται «πίσω από τις πόρτες ξενοδοχείων και εστιατορίων, σε γραφεία εξεύρεσης εργασίας, σε αλυσίδες υπεργολαβιών και σε χώρους εργασίας που πολλοί από εμάς συναντούμε καθημερινά».
Όπως είπε, ο τομέας της φιλοξενίας, παρά τη συμβολή του στην οικονομική ανάπτυξη και στη δημιουργία θέσεων εργασίας, μπορεί να αποκρύπτει μορφές εργασιακής εκμετάλλευσης.
«Στα κράτη μέλη του ΟΑΣΕ συνεχίζουμε να εντοπίζουμε περιπτώσεις εμπορίας ανθρώπων και εργασιακής εκμετάλλευσης σε αυτόν τον τομέα, καθιστώντας τη σημερινή συζήτηση ιδιαίτερα επίκαιρη και ιδιαίτερα σημαντική εδώ στην Κύπρο», πρόσθεσε.
Περίπου 28 εκατ. άνθρωποι σε καταναγκαστική εργασία
Επικαλούμενη την Έκθεση Επισκόπησης του ΟΑΣΕ για το 2026, η κ. Kerr ανέφερε ότι η εμπορία ανθρώπων με σκοπό την εργασιακή εκμετάλλευση αυξάνεται και έχει καταστεί η συχνότερη μορφή εμπορίας που εντοπίζεται στα κράτη μέλη του οργανισμού.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, η εργασιακή εκμετάλλευση αντιπροσωπεύει σχεδόν το ένα τρίτο των αναγνωρισμένων θυμάτων εμπορίας ανθρώπων στα κράτη μέλη του ΟΑΣΕ.
Παρέπεμψε επίσης σε στοιχεία της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, σύμφωνα με τα οποία περίπου 28 εκατ. άνθρωποι παγκοσμίως βρίσκονται παγιδευμένοι σε συνθήκες καταναγκαστικής εργασίας.
Οι μετανάστες εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν αυξημένους κινδύνους λόγω της περιορισμένης πρόσβασης σε πληροφορίες για τα δικαιώματά τους, των γλωσσικών εμποδίων, της κοινωνικής απομόνωσης και της εξάρτησής τους από εργοδότες ή γραφεία εξεύρεσης εργασίας.
«Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας εκτιμά ότι οι μετανάστες εργαζόμενοι έχουν σχεδόν τριπλάσιες πιθανότητες από τους μη μετανάστες εργαζόμενους να υποστούν καταναγκαστική εργασία», είπε.
Η κ. Kerr ξεκαθάρισε, ωστόσο, ότι η μετανάστευση δεν πρέπει να ταυτίζεται με την ευαλωτότητα.
«Οι μετανάστες εργαζόμενοι δεν είναι το πρόβλημα εδώ», ανέφερε. «Η πραγματική ευαλωτότητα δεν βρίσκεται στη μετανάστευση, αλλά στις συνθήκες και στα κενά προστασίας που εξακολουθούν να υπάρχουν στα συστήματά μας και που μπορούν να αφήσουν τους μετανάστες εργαζόμενους εκτεθειμένους σε μεγαλύτερο κίνδυνο εκμετάλλευσης».
Από τους απλήρωτους μισθούς στην εμπορία ανθρώπων
Σύμφωνα με την κ. Kerr, η εκμετάλλευση συνήθως εξελίσσεται σταδιακά και μπορεί να ξεκινήσει με απλήρωτους μισθούς, υπερβολικές ώρες εργασίας, παραπλανητικές διαδικασίες πρόσληψης ή περιορισμούς στην ελευθερία μετακίνησης.
Χαρακτήρισε τους Εθνικούς Μηχανισμούς Αναφοράς απαραίτητα εργαλεία για τον συντονισμό των υπηρεσιών και των οργανώσεων που εμπλέκονται στον εντοπισμό και στην προστασία των θυμάτων.
«Ο εντοπισμός δεν είναι η γραμμή τερματισμού. Είναι η αφετηρία», είπε, σημειώνοντας ότι τα θύματα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε νομική συμβουλή, κοινωνικές υπηρεσίες, υγειονομική περίθαλψη, ψυχολογική υποστήριξη και μακροχρόνια βοήθεια για την αποκατάστασή τους.
Υπογράμμισε επίσης τη σημασία της συμμετοχής των επιζώντων και των μεταναστευτικών κοινοτήτων στον σχεδιασμό πολιτικών και δράσεων. «Οι επιζώντες δεν είναι μόνο αποδέκτες προστασίας και βοήθειας. Είναι ειδικοί», ανέφερε.
Πάνω από 1.200 άτομα εκπαιδεύτηκαν μέσω του HOST
Η διευθύντρια της Step Up Stop Slavery, Κατερίνα Στεφάνου, χαρακτήρισε το HOST πρωτοποριακή πρωτοβουλία και ανέφερε ότι αποτελεί την πρώτη προσπάθεια σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης για ενεργή συνεργασία με τον τομέα της φιλοξενίας στην αντιμετώπιση της εμπορίας ανθρώπων.
Κατά τον πρώτο χρόνο υλοποίησης του έργου εκπαιδεύτηκαν περισσότερα από 1.200 άτομα. Σε αυτά περιλαμβάνονται περισσότεροι από 400 δημοτικοί υπάλληλοι, πέραν των 300 εργαζομένων στον τομέα της φιλοξενίας και περισσότεροι από 500 μετανάστες εργαζόμενοι.
Η εκπαίδευση επικεντρώθηκε στον εντοπισμό περιστατικών εμπορίας ανθρώπων, στα εργασιακά δικαιώματα και στους διαθέσιμους μηχανισμούς στήριξης.
«Έχουμε ήδη νομοθεσία και μηχανισμούς κατά της εμπορίας ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένου του Εθνικού Μηχανισμού Αναφοράς και του Εθνικού Σχεδίου Δράσης. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα αυτών των μέτρων εξαρτάται από τη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων», είπε.
Στο 36% η εργασιακή εκμετάλλευση στην ΕΕ
Ο υπεύθυνος Ενημέρωσης και Επικοινωνίας της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Κύπρο, Αλέξης Παντελίδης, ανέφερε ότι η εμπορία ανθρώπων παραμένει ένα σοβαρό και διαρκώς εξελισσόμενο έγκλημα στην ΕΕ.
Όπως είπε, περίπου 10.000 θύματα καταγράφονται επίσημα κάθε χρόνο, ενώ εκτιμάται ότι πολλά περισσότερα περιστατικά δεν εντοπίζονται.
Η εργασιακή εκμετάλλευση αντιστοιχεί πλέον στο 36% των αναγνωρισμένων περιπτώσεων εμπορίας ανθρώπων στην ΕΕ.
Στην Κύπρο, οι αλλοδαποί αποτελούν σχεδόν το 40% του εργατικού δυναμικού στον τομέα της φιλοξενίας, έναντι περίπου 9% στο σύνολο της οικονομίας.
Ο εκπρόσωπος του Εθνικού Συντονιστή για την Καταπολέμηση της Εμπορίας Προσώπων του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Ανδρέας Χατζηγεωργίου, ανέφερε ότι η αυξημένη ανάγκη για προσωπικό στη φιλοξενία και στον τουρισμό καθιστά απαραίτητη τη διασφάλιση ασφαλών και δίκαιων συνθηκών εργασίας.
Οι εργαζόμενοι από τρίτες χώρες, όπως είπε, μπορεί να αντιμετωπίζουν αυξημένη ευαλωτότητα λόγω αδιαφανών διαδικασιών πρόσληψης, γλωσσικών εμποδίων, ανεπαρκούς ενημέρωσης και εξάρτησης από συγκεκριμένους εργοδότες.
«Η εμπορία προσώπων για σκοπούς εργασιακής εκμετάλλευσης αποτελεί κατάφωρη παραβίαση των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας», ανέφερε, προσθέτοντας ότι «η οικονομική ανάπτυξη δεν μπορεί να οικοδομείται εις βάρος της προστασίας και των δικαιωμάτων των εργαζομένων».
Οι πρακτικές δυσκολίες στην εφαρμογή της νομοθεσίας
Η δικηγόρος Ελένη Χαραλάμπους ανέφερε ότι το βασικό ζήτημα δεν είναι η απουσία νομοθεσίας, αλλά η αποτελεσματική εφαρμογή της. Όπως εξήγησε, οι εργαζόμενοι από τρίτες χώρες συχνά αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην άσκηση των δικαιωμάτων τους.
Διευκρίνισε ότι το καθεστώς διαμονής ενός προσώπου δεν επηρεάζει τα βασικά εργασιακά του δικαιώματα, καθώς «δεν αλλάζει η υποχρέωση του εργοδότη να εφαρμόζει την εργατική νομοθεσία ούτε η υποχρέωση καταβολής μισθού».
Τόνισε επίσης ότι πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ εμπορίας ανθρώπων και άλλων μορφών εργασιακής εκμετάλλευσης.
«Πριν φτάσουμε στην εμπορία προσώπων, υπάρχουν πολλές άλλες παραβιάσεις της εργατικής νομοθεσίας και μορφές εργασιακής εκμετάλλευσης που μπορεί να μην συνιστούν νομικά trafficking», είπε.
«Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι υπόλοιπες μορφές εκμετάλλευσης είναι λιγότερο σημαντικές», πρόσθεσε.
Η κ. Χαραλάμπους σημείωσε ότι οι εργαζόμενοι συναντούν εμπόδια στην πρόσβαση στη δικαιοσύνη λόγω ελλιπούς ενημέρωσης ή περιορισμένων αρμοδιοτήτων ορισμένων υπηρεσιών.
«Το πρόβλημα δεν είναι τόσο το νομικό πλαίσιο όσο η πρακτική εφαρμογή του», ανέφερε. Όπως είπε, απαιτούνται μηχανισμοί στους οποίους οι εργαζόμενοι θα μπορούν να απευθύνονται από τα πρώτα στάδια της εργασιακής εκμετάλλευσης και όχι μόνο όταν μία υπόθεση εξελιχθεί σε εμπορία ανθρώπων.
Σύγχυση για το δικαίωμα εργασίας αιτητών ασύλου
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στους αιτητές ασύλου, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται σύγχυση σχετικά με το δικαίωμά τους στην εργασία. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να παραμένουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς τη δυνατότητα νόμιμης απασχόλησης.
«Χρειάζεται ένα πιο λειτουργικό πληροφοριακό σύστημα, ώστε να είναι ξεκάθαρο σε όλες τις αρμόδιες υπηρεσίες ποιο είναι το καθεστώς κάθε αιτητή ασύλου», είπε η κ. Χαραλάμπους.
Επισήμανε, παράλληλα, την ανάγκη καλύτερου συντονισμού μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών και ενίσχυσης των δράσεων ενημέρωσης για τα εργασιακά δικαιώματα.
Εφαρμογή ενημέρωσης από τη ΣΕΚ
Ο γραμματέας του Σωματείου Ξενοδοχοϋπαλλήλων της ΣΕΚ, Παναγιώτης Ιωαννίδης, ανέφερε ότι οι εργασιακοί θεσμοί στην Κύπρο λειτουργούν σε ικανοποιητικό επίπεδο, αλλά χρειάζονται πρόσθετα εργαλεία για άμεση πρόσβαση των εργαζομένων στην ενημέρωση και στη στήριξη.
«Όταν μιλάμε για εργαζομένους, δεν κάνουμε κανέναν διαχωρισμό. Για εμάς δεν υπάρχουν μετανάστες, Ευρωπαίοι ή Κύπριοι εργαζόμενοι. Οι συλλογικές συμβάσεις αφορούν όλους. Η εργατική νομοθεσία αφορά όλους», ανέφερε.
Η Ομοσπονδία αναπτύσσει εφαρμογή για κινητά τηλέφωνα, μέσω της οποίας οι εργαζόμενοι θα μπορούν να ενημερώνονται στη γλώσσα τους για τις συλλογικές συμβάσεις, την εργατική νομοθεσία και τα δικαιώματά τους.
Ο κ. Ιωαννίδης εισηγήθηκε επίσης τη δημιουργία μικτών κλιμακίων με τη συμμετοχή όλων των αρμόδιων υπηρεσιών, καθώς και την αυστηροποίηση των κυρώσεων για παραβάσεις της εργατικής νομοθεσίας.
«Μάστιγα» οι αλυσίδες υπεργολαβιών
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις εταιρείες ενοικίασης προσωπικού και στις αλυσίδες υπεργολαβιών στον τομέα της φιλοξενίας.
«Οι αλυσίδες υπεργολαβιών αποτελούν μάστιγα για τον τομέα της φιλοξενίας σε ολόκληρη την Ευρώπη, όχι μόνο στην Κύπρο», ανέφερε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, σε ορισμένες περιπτώσεις εργαζόμενοι απασχολούνται μέσω τέτοιων σχημάτων με όρους που αποκλίνουν από τις συλλογικές συμβάσεις της ξενοδοχειακής βιομηχανίας.
Πρόσθεσε ότι οι ευρωπαϊκές συνδικαλιστικές οργανώσεις έχουν ήδη καταθέσει προτάσεις προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τον περιορισμό του φαινομένου.
ΠΕΟ: Πλήρης εφαρμογή των συλλογικών συμβάσεων
Ο γενικός γραμματέας της Συντεχνίας Ξενοδοχοϋπαλλήλων της ΠΕΟ, Νεόφυτος Ττιμινής, τόνισε ότι η προστασία των εργαζομένων δεν πρέπει να διαφοροποιείται ανάλογα με την καταγωγή τους.
«Για εμάς, η δίκαιη απασχόληση δεν είναι μια θεωρητική έννοια. Είναι ζήτημα ταξικής αλληλεγγύης και ισονομίας», είπε.
Χαρακτήρισε τους μετανάστες εργαζομένους «ισότιμο κομμάτι της εργατικής τάξης» και ανέφερε ότι η προστασία όλων περνά μέσα από «την ενότητα και τον κοινό αγώνα απέναντι στην εκμετάλλευση».
Όπως υποστήριξε, οι συλλογικές συμβάσεις αποτελούν βασικό εργαλείο αντιμετώπισης της εκμετάλλευσης. Εξέφρασε, παράλληλα, προβληματισμό για πρακτικές που οδηγούν σε υποβάθμιση των όρων απασχόλησης εργαζομένων από τρίτες χώρες.
«Το μοναδικό κριτήριο για την εργοδότηση εργαζομένων από τρίτες χώρες πρέπει να είναι η πλήρης εφαρμογή της κλαδικής συλλογικής σύμβασης για όλους τους εργαζόμενους», ανέφερε.
Σε σχέση με τους εργαζομένους σε ψηφιακές πλατφόρμες διανομής, σημείωσε ότι απαιτείται περαιτέρω ρύθμιση του κλάδου, καθώς «η εκμετάλλευση εξακολουθεί να είναι μεγάλη».
Μαρτυρίες για απλήρωτους μισθούς και φόβο καταγγελίας
Η πρόεδρος του Γνωμοδοτικού Συμβουλίου Επιζησάντων Ατόμων Εμπορίας Προσώπων του Step Up Stop Slavery, Irene Che, αναφέρθηκε σε εμπειρίες μεταναστών εργαζομένων που αντιμετώπισαν απλήρωτους μισθούς, υπερβολικές ώρες εργασίας και φόβο καταγγελίας λόγω του καθεστώτος παραμονής τους.
«Όταν οι εργαζόμενοι πιστεύουν ότι η καταγγελία κακοποίησης μπορεί να θέσει σε κίνδυνο το εισόδημά τους, το καθεστώς παραμονής τους ή ακόμη και τη στέγη τους, η εκμετάλλευση παραμένει κρυφή», ανέφερε.
«Η εργασία δεν πρέπει ποτέ να αναγκάζει κάποιον να επιλέξει μεταξύ της διατήρησης μιας δουλειάς και της προστασίας των δικαιωμάτων του», πρόσθεσε, υπογραμμίζοντας ότι «η αξιοπρέπεια στην εργασία δεν είναι προνόμιο, είναι δικαίωμα».
ΚΥΠΕ
