Mαρία Α. Ιωάννου: Δεν μπορείς να κρυφτείς από την ποίηση

Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google

Βραβευμένη για το έργο της και με μια πορεία που κινείται ανάμεσα στο διήγημα, το παραμύθι, τη δημιουργική γραφή και τη διοργάνωση του φεστιβάλ «Σαρδάμ», η Μαρία Α. Ιωάννου στρέφεται στην ποίηση — ή, όπως η ίδια προτιμά να λέει, συνεχίζει μια διαδρομή στην οποία η ποίηση ήταν εξαρχής παρούσα, με την πρώτη της συλλογή κάτω από τον τίτλο «Πυροτεχνήματα κάτω από τον ήλιο».

-Η συλλογή περιγράφεται ως μια «ποιητική σύνθεση, σε θραύσματα». Μίλησέ μου για αυτή την επιλογή σου. Τι σου επέτρεψε να εκφράσεις η θραυσματική μορφή; Δεν υπήρχε άλλος τρόπος να γραφτούν τα Πυροτεχνήματα κάτω από τον ήλιο. Πώς γράφει κανείς για έναν σκοτεινό κόσμο που δεν μαθαίνει ποτέ από τα λάθη του; Πώς προσεγγίζει τις αντιθέσεις της ανθρώπινης ύπαρξης και τα αφώτιστα σημεία μιας διαδρομής; Για μένα αυτή η σύνθεση ξεκίνησε ως μια προσπάθεια κατανόησης και αφύπνισης. Στη συνέχεια, το κάθε θραύσμα άρχισε να αποκτά τη δική του ζωή, να λειτουργεί ως αυτοτελές ποίημα αλλά και ως κομμάτι ενός συνόλου, με πολιτικοκοινωνικές διαστάσεις. Η ιδιαιτερότητα αυτού του βιβλίου, στα δικά μου μάτια, είναι το ότι το κάθε θραύσμα τροφοδοτεί και τροφοδοτείται. Μπορεί να διαβαστεί και γραμμικά αλλά και μη γραμμικά. Ακόμη και στο λευκό της σελίδας. Το έχω πει πολλές φορές. Δεν με ενδιαφέρουν τόσο οι τακτοποιημένες και συγκρατημένες αφηγήσεις. Για μένα η ανάγνωση και η γραφή είναι πάντα μια έντονη εμπειρία, διαφορετική για τον κάθε άνθρωπο. Ένα μικρό κομμάτι από το άπειρο.

-Στο απόσπασμα που δίνεται στη δημοσιότητα, η «λέξη» αποκτά σχεδόν σωματική υπόσταση: έχει μάνα, πεθαίνει, θάβεται και πρέπει να ξαναρθρωθεί. Τι σημαίνει για σένα η γλώσσα και πώς έχει αλλάξει η σχέση σου μαζί της μέσα στα χρόνια; Νομίζω γράφω για να κατανοήσω τη σχέση μου με τη γλώσσα. Και ίσως για να ακούσω τη φωνή μου, εκείνη τη μυστηριώδη εσωτερική φωνή που συνεχώς με εκπλήσσει. Η γλώσσα μεταμορφώνεται, μας ταρακουνά, μας απαλύνει, ενίοτε αυτοαναιρείται. Μάλλον επιλέγω να βλέπω τη λογοτεχνία και τη γλώσσα ως ρευστό οργανισμό, παρά ως πυλώνα. Αυτό μου χαρίζει ελευθερία και τάση για πειραματισμό. Η γλώσσα είναι κάτι ανεξάντλητο και παιχνιδιάρικο για μένα, ιερό αλλά και διαβολικό ταυτόχρονα.

–Οι έννοιες «άνθρωπος, γυναίκα, σώμα, χώρα, χρόνος» επανέρχονται ως βασικοί άξονες της συλλογής. Ποια από αυτές σε απασχολεί περισσότερο σήμερα και ποια θεωρείς ότι έχει αλλάξει περισσότερο μέσα από τη συγγραφική σου πορεία; Αυτές είναι έννοιες που με ακολουθούν από την πρώτη στιγμή που αποφάσισα να ασχοληθώ με τις λέξεις. Υπάρχουν στα διηγήματά μου, στα παραμύθια μου, στην ποίησή μου, ακόμη και στον τρόπο που επιλέγω να απαγγείλω ή να παρουσιάσω κείμενά μου. Εμφανίζονται πάντα με διαφορετικούς τρόπους, από διαφορετικές οπτικές γωνίες. Το τελευταίο διάστημα με απασχολεί λίγο περισσότερο ο χρόνος. Ξεκίνησα να γράφω ένα θεατρικό στο οποίο ο χρόνος είναι βασικό στοιχείο. Ίσως αυτό να έχει να κάνει και με τη δική μου πορεία στη ζωή. Κάποια στιγμή, συνειδητοποιείς ότι έχεις σώμα. Και κάποια άλλη στιγμή, τη δύναμη του χρόνου. Έχει μεγάλο ενδιαφέρον η αμφιθυμία και παραδοξότητα που φέρνει ο χρόνος στο σώμα και στην σκέψη μας.

–Τι διαφορετικό βρήκες στην ποίηση σε σχέση με το διήγημα και τι όταν πέρασες από το ένα είδος στο άλλο; Επειδή ακριβώς δεν ένιωσα ποτέ ότι πέρασα από το ένα είδος στο άλλο, νομίζω πως στην ποίησή μου διατηρώ στοιχεία και από την πεζογραφία μου. Το παράδοξο, η συμπύκνωση, η αφαίρεση, η υπαρξιακή αγωνία, όλα αυτά είναι κοινά για μένα. Άλλωστε τα πεζά μου είχαν ανέκαθεν μια ποιητικότητα. Νομίζω, όμως, πως η ποίηση ξεγύμνωσε τη γραφή μου ακόμη περισσότερο, έκανε τη σχέση μου με τις λέξεις πιο χειρουργική, αλλά θέλω να πιστεύω όχι αποστειρωμένη. Έδωσε περισσότερο χώρο στο να λειτουργήσουν τα νοήματα πίσω από τις λέξεις, έφερε έναν πιο αργό ρυθμό. Δεν μπορείς να κρυφτείς από την ποίηση. Είναι ακαριαία. Στην περίπτωση του συγκεκριμένου βιβλίου, το κείμενο πέρασε από την ίδια διαδρομή πολλές φορές για να φτάσει εκεί που έφτασε. Όπως λειτουργούν οι αποχρώσεις σε έναν πίνακα, ίσως. Μπορεί γι’ αυτό να ερμηνεύεται μέχρι στιγμής με διαφορετικούς τρόπους. Το πραγματικά υπέροχο με την ποίηση είναι το ότι μπορεί να καταφέρει ακριβώς αυτό, να λειτουργεί σε πολλά επίπεδα ταυτόχρονα, και σε διαφορετικούς ρυθμούς.

–Έχεις γράψει για ενήλικες, για παιδιά, έχεις ασχοληθεί με τη δημιουργική γραφή και έχεις ιδρύσει το φεστιβάλ «Σαρδάμ». Υπάρχει ένας κοινός πυρήνας που συνδέει όλες αυτές τις διαφορετικές πλευρές της δουλειάς σου; Ίσως το ότι δεν φοβάμαι να δοκιμάζω καινούρια πράγματα. Το ότι δεν νιώθω ποτέ ότι κάπου έφτασα ή κάτι έκανα. Κάθε βιβλίο, κάθε δράση, είναι μια αρχή για μένα. Άλλωστε η τέχνη του λόγου δεν υπάρχει μόνο εντός σελίδας.

–Κοιτάζοντας σήμερα την πορεία σου, τι αναζητάς ακόμη ως συγγραφέας και ποιο είναι το επόμενο λογοτεχνικό σου στοίχημα; Περισσότερη εσωστρέφεια θα έλεγα, χρόνο να αφοσιωθώ στη γραφή, μακριά από όλα όσα συνοδεύουν τη λογοτεχνία την σήμερον ημέραν. Από μικρή βρισκόμουν ανάμεσα στην εσωστρέφεια και την εξωστρέφεια. Μια κατάσταση συγκρουσιακή και ενίοτε βασανιστική. Αν αναζητώ κάτι είναι μάλλον την ηρεμία και την αντοχή να εμβαθύνω κι άλλο σε αυτό που επέλεξα να κάνω σε τούτη τη ζωή (χωρίς, όμως, να χάνω στιγμές από την πραγματική ζωή). Αγαπώ αυτόν τον τρόπο. Γιατί είναι πράγματι τρόπος ζωής. Και μπορεί να φέρει αλλαγή. Σε έναν άνθρωπο, σε πολλούς ανθρώπους, δεν έχει σημασία. Δεν πρέπει να υποτιμούμε τη δύναμη της λογοτεχνίας. Είναι μεγάλο δώρο.