Βάσο, είσαι αθάνατος πλέον!*

Ένας δεκάλογος για τον μοναδικό Φτωχόπουλο.

Όταν την επομένη του μισεμού του αγλαού και πολυσχιδούς Βάσου Φτωχόπουλου με γύρεψε ο Γιώργος Σαββινίδης, για να γράψω ένα κείμενο για τον αποβιώσαντα ξεχωριστό διανοούμενο και ακτιβιστή, αποδέχτηκα αμέσως. Δεν σκέφτηκα ότι θα είχαμε στον Τύπο, στα ΜΜΕ και στα ΜΚΔ, μια στοιβάδα αφιερωμάτων (και στον Φιλελεύθερο, βεβαίως) για τον ξεχωριστό πολυσύνθετο Βάσο, από εκλεκτούς φίλους, συνοδοιπόρους και συντρόφους, από την Κύπρο, όσο και από την Αθήνα.

Από τότε που γνωριστήκαμε με τον Βάσο (στην πλατεία της παλιάς καλής εποχής των Εξαρχείων) πάνε 45 χρόνια. Έκτοτε, ειδικά όταν ξανανταμώσαμε πια στο «Αιγαίον» της Λευκωσίας, υπήρξαμε στενοί φίλοι, σύντροφοι, συμπότες, κουμπάροι. Χωρίς υπερβολή τονίζω ότι ο ευφυέστατος Φτωχόπουλος ήταν ένας σε δέκα! Ταβερνιάρης και ιδιοκτήτης μπαρ/ καφετζής, σκηνοθέτης, ηθοποιός, βιβλιοπώλης, εκδότης, ακτιβιστής, χιουμορίστας (πηγαίος), χωρατατζής (χονδρός πολλές φορές), συγγραφέας.

Δεν θέλω να προσθέσω ακόμα ένα κλασικό προφίλ του Βάσου, άλλωστε έχουν γράψει και παρουσιάσει βιογραφικά του εμπεριστατωμένα και γλαφυρά πολλοί σημαντικοί Κύπριοι και Αθηναίοι από τον ακαδημαϊκό χώρο, τον χώρο των εκδόσεων, τη δημοσιογραφία, τη λογοτεχνία, τον πολιτικό ακτιβισμό κ.λπ. Θα επιχειρήσω, λοιπόν, μια διαφορετική προσέγγιση, της προσωπικότητας, του βίου και της πολιτείας του Βάσου Φτωχόπουλου ή Φτωχόπουλλου ή Πτωχόπουλου ή Πτωχόπουλλου.

ΓΙΑΛΟΥΣΑ: Το διπλό λάμβδα στο επώνυμο το υιοθέτησε για να τονίζει την εκ Γιαλούσας καταγωγή και προφορά του. Η Γιαλούσα, από την οποίαν μετανάστευσε παιδί στη μουντή, βροχερή και ομιχλώδη Αγγλία και το κούρσεμα της το 1974 από τους Τούρκους εισβολείς, καθόρισε τον Βάσο. Η οδύνη αυτής της απώλειας δεν τον εγκατέλειψε ποτέ, όπως και ο πόνος για την κατεχόμενη Κύπρο γενικώς. Τέσσερις και πάνω δεκαετίες, δεν θυμάμαι ούτε μία φορά πάνω στις κουβέντες μας, που να μην μας «πάρει» στη Γιαλούσα ή σε Γιαλουσίτες παλιούς.

ΕΟΚΑ «Β»: Όχι, δεν υπήρξε ποτέ μέλος ή οπαδός ή ακόλουθος, όπως ορισμένα κομματοσκυλάκια διέδιδαν κατά καιρούς. Εξάλλου, όταν δρούσε στην Κύπρο η ΕΟΚΑ «Β», ο Βάσος ήταν στην Αγγλία, φοιτητής σε Δραματική Σχολή ή εργαζόμενος.

Όταν τέθηκε ξανά η Ένωση στο προσκήνιο ως πολιτική θέση, μέσα από το πρώτο περιοδικό του «Αιγαίου» (Αυτοδιάθεση- Για την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα), τα μέλη της ομάδας δεν ήταν εοκαβητατζήδες, δεξιοί, «εθνικόφρονες», αλλά ενωτικοί, μέσω της αριστερής οδού. Ήταν μια «εξωκοινοβουλευτική» ομάδα αριστεριστών.

ΚΙΝΗΜΑΤΑ: Στις δυτικές ευρωπαϊκές χώρες άνθιζαν στη δεκαετία του 1960 και το 1970 τα αντιπολεμικά (βλέπε Βιετνάμ) κινήματα, οι οργανώσεις της ανορθόδοξης αριστεράς, των χίπις, το κίνημα της Ροκ, του Μάη κ.ά., οι νεολαίοι του εξωτερικού λίγο έως πολύ συμμετείχαν σε αυτά και ο Βάσος δεν ήταν εξαίρεση. Το ίδιο ίσχυσε και στην Ελλάδα, κατά τη χούντα και πιο μαζικά στη μεταπολίτευση, όπου ο Φτωχόπουλος με την Ομάδα Κυπρίων Θεσσαλονίκης, συνδεόταν με την ΟΠΑ (Ομάδα για μια Προλεταριακή Αριστερά), οργάνωση με έντονη κοινωνική και πολιτική δράση.

ΦΥΛΑΚΙΟ: Όταν άνοιξε το δεύτερο (Ενωτικόν Οινοπνευματικόν) «Αιγαίον» ο Φτωχόπουλος, στην Έκτορος, η περιοχή του Τακτακαλά ήταν πεθαμένη και θαμμένη. Εγκαταλελειμμένη, ακατοίκητη, σκοτεινή τα βράδια, τρία βήματα από την Πράσινη Γραμμή. Οι περισσότεροι και οι αμύητοι, βλέποντας και την ελληνική σημαία να κυματίζει, νόμιζαν ότι ήταν φυλάκιο της Εθνικής Φρουράς. Χάρη στο «Αιγαίον» του Φτωχόπουλου αναζωογονήθηκε η περιοχή των Κάτω Ενοριών και από ένα σημείο και μετά έγινε και «IN».

ΠΟΛΥΧΩΡΟΣ: Το «Αιγαίον» δεν ήταν απλώς ένα απάχικο (τα πρώτα χρόνια) ταβερνείο, όπου γίνονταν τρικούβερτα γλέντια και «τραβούσαν» τους αστυνομικούς του ΤΑΕ ή της ΚΥΠ, οι οποίοι παρακολουθούσαν αυτούς τους «ύποπτους» μακρυμάλληδες και μουσάτους και τις νεαρές, ντυμένες περίεργα, φίλες τους. Ήταν ένας πολυχώρος. Με βιβλιοπωλείο, με καφενείο, με μπαράκι και με οιονεί «ατελιέ» για τη σελιδοποίηση των περιοδικών. Από τον πολυχώρο πέρασαν εκατοντάδες νέοι και μεγαλύτεροι.

ΜΕΙΟΨΗΦΙΕΣ: Όχι, ούτε κατά διάνοια σοβινιστής, φασίστας, ναζί ήταν ο Βάσος, όπως τον συκοφαντούσαν κατά περιόδους οι διάφοροι και διάφορες δήθεν, από συγκεκριμένους κομματικούς στρατούς. Ήταν το αντίθετο ακριβώς, από ιδεολογία και από ιδιοσυγκρασία. Το «Αιγαίον» και τα μπαράκια του ήταν, στη δεκαετία του 1980 και 1990, το μέρος όπου μπορούσαν χωρίς πρόβλημα να συχνάζουν και να διασκεδάζουν οι «άλλοι και οι άλλες» (έτσι τους/ τις έλεγαν οι Κυπραίοι). Δηλαδή, τα παιδιά (αγόρια και κορίτσια) που είχαν διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό. Πουθενά αλλού, τότε, στη σκοταδιστική Κύπρο, δεν ήταν αποδεκτές παρέες ομοφυλοφίλων, πλην του «Αιγαίου» ή του Daisy Blue. Το ξέρουν άραγε οι όψιμοι φίλοι του Ουράνιου Τόξου;

ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Η κάθοδος ξένων συντρόφων από κινήματα ή αριστερίστικες/ αναρχικές οργανώσεις από την Ελλάδα και από ευρωπαϊκές χώρες (Ιρλανδία, Γερμανία, Ιταλία, Σουηδία κ.α.) ήταν μόνιμο φαινόμενο. Ο χώρος του «Αιγαίου» (και της Αυτοδιάθεσης) ήταν ανοιχτός και για διωκόμενους Παλαιστίνιους, Κούρδους και Αρμένιους αγωνιστές (Ιράκ, Συρία, Λίβανο κ.λπ.), τους οποίους τα κατεστημένα κόμματα μας δεν ήθελαν με τίποτε εδώ. Μην κοιτάτε τώρα, που «ξύπνησαν» κάποιοι και φοράνε κεφίγια στις καφετέριες.

ΝΕΑ ΠΝΟΗ: Μαζί με την «απενοχοποίηση» της ελληνικής σημαίας, με την έπαρσή της στο «Αιγαίον» και βεβαίως με την ξεκάθαρη πολιτική θέση της Ένωσης («τζι’ ας γενεί το γαίμαν αυλάτζιν»), μέσα από το πρώτο περιοδικό της ευάριθμης ομάδας Αιγαίου (Αυτοδιάθεση), ο Βάσος «έφερε» το ξεχασμένο, θαμμένο βαθιά, ρεμπέτικο τραγούδι στην Κύπρο. Μαζί με τους δίσκους, έφερε και τις πρώτες ρεμπέτικες κομπανίες από την Αθήνα στα μέσα της δεκαετίας του 1980, που έκαναν θραύση τις θερινές περιόδους στην αυλή του «Αιγαίου».

ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ: Ο Βάσος, παρά τους συχνούς τσακωμούς που είχε με δικούς του ή «ξένους» σε πολιτικές συζητήσεις και το κάθετο στυλ του, ήταν ένας ευαίσθητος και δοτικός άνθρωπος. Η λέξη ενσυναίσθηση, που είναι της μόδας εσχάτως, ανταποκρίνεται ακριβώς με τον χαρακτήρα του και με τον τρόπο που έβλεπε στις κρίσιμες/ δύσκολες ώρες τους, τούς συντρόφους και τους φίλους του. Έδινε απλόχερα, με συγκινητική γενναιοδωρία, χωρίς θόρυβο και δίχως να βλέπουν άλλοι, την αμέριστη βοήθεια και αρωγή του- υλική και ψυχολογική.  

ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ: Ήξερε καλά από ποδόσφαιρο, όχι μόνο εγκυκλοπαιδικά, αλλά και τεχνικά είχε άποψη σωστή, ο Βάσος. Παρακολουθούσε αγώνες στην τηλεόραση με κάθε ευκαιρία. Μαθητής του δημοτικού στη Γιαλούσα, κατά την περίοδο 1956-1962, ήταν με τη «Μεγάλη Κυρία», δηλαδή την Ανόρθωση, ομάδα που έλαμπε τότε στο στερέωμα του κυπριακού ποδοσφαίρου. Στην Αγγλία, ακολούθησε τον συρμό των Κυπραίων μεταναστών και έγινε «Κανονιέρης», ήτοι με την Άρσεναλ. Στη Θεσσαλονίκη έζησε την τριετία 1976-1978, έτσι συνδέθηκε με τον ΠΑΟΚ-άλλωστε κατοικούσε στην Τούμπα, το προπύργιο του Δικέφαλου Αητού. Το 1970-71, η σπουδαία κόκκινη ομάδα του Βόρειου Λονδίνου κατέκτησε το νταμπλ (Πρωτάθλημα και Κύπελλο), με αστέρι έναν συνομήλικο του Βάσου, τον Τσάρλι Τζορτζ. Μέσα στις συνήθεις πλάκες του, ο Φτωχόπουλος, διέδιδε ότι έπαιξε στην εφηβική ομάδα της Άρσεναλ και ήταν καλύτερος του Τσάρλι Τζορτζ, αλλά λόγω… γυναικών και άσωτης ζωής δεν συνέχισε επαγγελματικά το ποδόσφαιρο!

*Ο τίτλος είναι απόδοση από το καλωσόρισμα του Σκωτσέζου προπονητή- αναμορφωτή της Λίβερπουλ, Μπιλ Σάνκλι, προς τον συμπατριώτη του προπονητή της Σέλτικ, Τζοκ Στιν, όταν ο δεύτερος οδήγησε την ομάδα του (πρώτη βρετανική στην ιστορία) στην κατάκτηση του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης το 1967: «Jock, you are immortal now!».

Ελεύθερα, 13.9.2026