Χρυσόστομος Μαξ Νικίας: Μακρόκοσμος και μικρόκοσμος είναι ίδιο το ταξίδι

Ο καθηγητής Χρυσόστομος Λοΐζος Νικίας (C.L. Max Nikias), είναι από τους διαπρεπέστερους Κύπριους επιστήμονες της διασποράς. Αυτό μπορεί να επιβεβαιωθεί από το ότι πρυτανεύει ενός από τα μεγαλύτερα και πιο καταξιωμένα ακαδημαϊκά ιδρύματα στον κόσμο, του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνια (USC). Στις 18 Σχολές αυτού του ιδρύματος, με έδρα το Λος Άντζελες, φοιτούν σήμερα πάνω από 34.000 φοιτητές.

Τον γνώρισα όταν προσκλήθηκα να καλύψω τον περασμένο Αύγουστο για τον «Φ» το θεατρικό δρώμενο με σκηνές από την Αντιγόνη του Σοφοκλή, που  παρουσιάστηκε στο πλαίσιο της ακαδημαϊκής πρωτοβουλίας «Visions and Voices» στις τέχνες και τις ανθρωπιστικές σπουδές, εμπνευστής της οποίας είναι ο ίδιος ο Κύπριος επιστήμονας. Ακαδημαϊκό πεδίο του Μαξ Νικίας, όπως τον γνωρίζουν στις ΗΠΑ, είναι η μηχανική. Αυτό όμως δεν τον απώθησε από το να ασχοληθεί βαθιά με την ανάπτυξη των τεχνών και την καλλιτεχνική δραστηριότητα και είναι χαρακτηριστικό ότι επί πρυτανείας του ανθούν και οι πέντε Σχολές του USC που αφορούν στην τέχνη: η Σχολή Θεάτρου, η Σχολή Κινηματογραφίας, η Σχολή Μουσικής, η Αρχιτεκτονική Σχολή και η Σχολή Καλών Τεχνών. Κι αυτό γιατί προώθησε εκπαιδευτικά και μεταπτυχιακά προγράμματα που συνδυάζουν το αντικείμενο των σχολών. Η συζήτηση που ακολουθεί πραγματοποιήθηκε στο γραφείο του, στο Λος Άντζελες και «τόλμησα» να την επεκτείνω και πάνω σε κρίσιμα επιστημονικά ζητήματα.

– Ποια στοιχεία της λειτουργίας του USC σε σχέση με τις τέχνες θεωρείτε πρωτοποριακά και γιατί; Είμαστε περήφανοι για την εισαγωγή προγραμμάτων σπουδών που συνδυάζουν τέχνες και σχολές. Μπορεί ένας φοιτητής να συνδυάσει μουσική και κινηματογράφο, μουσική και θέατρο, αρχιτεκτονική και θέατρο, αρχιτεκτονική και καλές τέχνες κ.ο.κ. Είναι τα λεγόμενα διεπιστημονικά προγράμματα. Πρωτοποριακό είναι και το «Vision and Voices», στο πλαίσιο του οποίου ενθαρρύνουμε φοιτητές και από άλλους κλάδους, μη καλλιτεχνικούς, να ασχοληθούν με την τέχνη. Κατά τη διάρκεια του ακαδημαϊκού έτους έχουμε 80-90 εκδηλώσει με συνολική προσέλευση 27.000 θεατές. Σε πολλές περιπτώσεις δεν τους χωράει το θέατρο.

-Γιατί επιλέξατε την Αντιγόνη; Δεν θεωρώ τον εαυτό μου ειδήμονα και πολυμαθή των κλασικών σπουδών. Άλλωστε, όλη η καριέρα μου, τα διπλώματά μου σχετίζονται με τη μηχανική. Πάντα, όμως, είχα πάθος για την αρχαία ελληνική γραμματεία και τον ελληνικό πολιτισμό κι αυτό μου το μετέδωσε, όπως και στους τότε συμμαθητές μου, το Ελληνικό Γυμνάσιο Αμμοχώστου και οι καθηγητές του. Το αρχαίο δράμα ήταν στο επίκεντρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Θυμάμαι ότι μας έκανε ο Παναγιώτης Περσιάνης ανάλυση της Αντιγόνης στην τάξη. Αυτά μένουν ανεξίτηλα στη μνήμη. Διάβασα σχεδόν όλες τις ελληνικές τραγωδίες και κατά την προσωπική μου άποψη η Αντιγόνη είναι, από τις σωζόμενες, η κορυφαία.

– Ποια θεωρείτε πιο δυνατά και διαχρονικά από τα μηνύματα του έργου; Το πείραμα της αθηναϊκής δημοκρατίας εφαρμόστηκε σε μια εποχή που η κοινωνία ήταν ανδροκρατούμενη και μόνον οι άνδρες είχαν δικαίωμα ψήφου. Μέχρι πρόσφατα, σχεδόν όλες οι κοινωνίες ήταν ανδροκρατούμενες. Οι γυναίκες στις ΗΠΑ ψήφισαν πρώτη φορά 1918 και στην Αγγλία το 1928. Ο Σοφοκλής τόλμησε να βάλει κεντρική ηρωίδα, μια νεαρή γυναίκα που εναντιώνεται στην εξουσία και αψηφά το βασιλιά. Αυτό για μένα είναι πολύ σημαντικό. Επίσης, αναφέρεται στη σύγκρουση μεταξύ κατεστημένων νόμων και ηθικής. Από την άλλη, εκπέμπει πολλά μηνύματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε μαθήματα ηγεσίας.

– Πόσο η αρχαία ελληνική γραμματεία αξιοποιείται από την ακαδημαϊκή κοινότητα της Αμερικής; Από τον καιρό που ήρθαμε με τη σύζυγό μου, μας έκαναν εντύπωση οι γνώσεις των ακαδημαϊκών για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Οι γνώμη μου, ωστόσο, είναι ότι χρειάζονται περισσότερα σχετικά εξειδικευμένα ακαδημαϊκά μαθήματα για να μεταλαμπαδεύσεις όλη αυτή τη γνώση στους φοιτητές. Παλιότερα υπήρχαν περισσότερα μαθήματα πάνω στην ελληνορωμαϊκή κλασική γραμματεία, όπως τη λένε εδώ. Δεν είμαι ο μόνος που υποστηρίζει ότι πρέπει να διδάσκεται ακόμη περισσότερο, γιατί είναι η βάση του δυτικού πολιτισμού.

-Πόσο δημοφιλές είναι το αρχαίο δράμα στη θεατρική παραγωγή του Λος Άντζελες; Υπάρχουν  θέατρα που ανεβάζουν κυρίως τραγωδίες, αλλά συνήθως χωρίς χορό. Για παράδειγμα, υπάρχει ένα πειραματικό θέατρο με έδρα το κοντινό Γκλεντέιλ, το Noise Within, που ανεβάζει κυρίως Σαίξπηρ και τραγωδίες. Ο χώρος του είναι μικρός, αλλά οι ερμηνείες πολύ καλές. Σε ολόκληρη τη μητροπολιτική περιοχή του Λος Άντζελες υπάρχουν δεκάδες θέατρα. Σχεδόν κάθε γειτονιά έχει και θέατρο. Αυτό είναι από τα καλά της πόλης κι ο κόσμος το εκτιμά.   Υπάρχουν πολλοί ηθοποιοί του σινεμά που προκειμένου να διατηρηθούν σε υψηλά υποκριτικά επίπεδα, παίζουν σε μικρούς και πειραματικούς θιάσους, καθώς περιμένουν να αναλάβουν κάποιο ρόλο σε ταινία. Μπορεί να πας σε θέατρο γειτονιάς και να δεις γνωστούς ηθοποιούς, που παίζουν σε ταινίες.

– Κατά πόσον οι ιδιαίτερες πολυπολιτισμικές συνθήκες που επικρατούν στο Λος Άντζελες αντικατοπτρίζονται στη λειτουργία των σχολών τέχνης; Κάθε σχολή έχει συνεργασίες με τον καλλιτεχνικό κόσμο της πόλης. Οι φοιτητές επωφελούνται εργαζόμενοι και κάνοντας προγράμματα internship. Στο τέλος της ημέρας, ο ρόλος των πανεπιστημίων είναι να εκπαιδεύουν τη νεολαία. Είμαστε παραγωγοί των ταλέντων, τα προετοιμάζουμε για τις βιομηχανίες τέχνης, όχι μόνο του Λος Άντζελες, αλλά του κόσμου. Η πόλη αυτή είναι ένα μεγάλο χωνευτήρι, όπως ήταν η Νέα Υόρκη πριν έναν αιώνα. Υπάρχουν φοβερές επιδράσεις στο Λος Άντζελες κι αυτό έχει σχέση με το πού βρισκόμαστε γεωγραφικά, με το Pacific Rim (οι χώρες που βρέχονται απ’ τον Ειρηνικό Ωκεανό). Είναι έντονη η μίξη μεταξύ Ανατολής και Δύσης, κι αυτό φαίνεται και στις εκφάνσεις της τέχνης.

– Ας μιλήσουμε για το ερευνητικό σας ενδιαφέρον και πού βρίσκει εφαρμογή… Όλη η έρευνα που έκανα είχε να κάνει με επεξεργασία ψηφιακών σημάτων (signal processing). Για να σου το εξηγήσω απλά, το βίντεο, το audio, τα πολυμέσα, οι επικοινωνίες, τα ραντάρ, τα σόναρ σχετίζονται με τα ψηφιακά σήματα. Επίσης τα βιολογικά σήματα, όπως το καρδιογράφημα. Η περιοχή της έρευνάς μου είναι πώς χρησιμοποιείς αλγορίθμους με λογισμικό για να κάνεις ανάλυση των σημάτων και να βγάλεις μια σημαντική πληροφορία. Από τα βιολογικά σήματα μπορείς να διαγνώσεις π.χ. αν έχει πρόβλημα η καρδιά. Στα σόναρ και τα ραντάρ εντοπίζεις κάποιο στόχο. Στις τηλεπικοινωνίες επιδιώκεις να δεις και ν’ ακούσεις καλύτερα. Έγραψα τρία βιβλία πάνω σ’ αυτά τα θέματα και έχω τελειώσει περίπου 30 φοιτητές που έκαναν διδακτορικό.

– Το ενδιαφέρον σας έχει πάψει; Δεν έχει πάψει, αλλά δεν έχω πια το χρόνο από τότε που αναγορεύτηκα κοσμήτορας της Σχολής Μηχανικής και αργότερα πρύτανης, το βάρος έχει πέσει στα διοικητικά καθήκοντα. Μόνο συμβουλευτικά πλέον συμμετέχω στην ακαδημαϊκή διαδικασία. 

– Σας λείπει; Καμιά φορά ναι. Ωστόσο, έχει άλλο ενδιαφέρον και χάρη η διοίκηση ενός ακαδημαϊκού ιδρύματος. 

«Οι μεγάλες επαναστάσεις θα είναι στην Ιατρική»

– Τι να περιμένουμε στο τεχνολογικό πεδίο τα επόμενα χρόνια; Στον ορίζοντα τον επόμενων τριάντα ετών οι ταχύτερα αναπτυσσόμενοι τομείς της παγκόσμιας οικονομίας σε όρους τεχνολογικής καινοτομίας, θα είναι οι ιατρικές και βιολογικές επιστήμες. Η Ιατρική και η Βιολογία θα είναι κυρίαρχες επιστήμες και οδηγοί στην τεχνολογική εξέλιξη. Θα είναι καθοριστική η ανάπτυξη στις κυτταρικές θεραπείες και τα βλαστοκύτταρα ή τις θεραπείες για τον καρκίνο κι άλλα σοβαρά είδη ασθενειών. Υπάρχουν ήδη θεμελιώδεις ανακαλύψεις στους τομείς αυτούς. Όλη η φαρμακευτική βιομηχανία θα είναι επαναστατική. Θα δούμε φοβερές αλλαγές στον τομέα αυτό. Για να το πούμε πιο ιδεαλιστικά, τα τελευταία 50 χρόνια κυριάρχησαν τα ηλεκτρονικά, η πληροφορική και το διαδίκτυο, η διαστημική τεχνολογία. Η επανάσταση στην πληροφορική και το διαδίκτυο θα συνεχιστεί και θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν επαναστατικές ανακαλύψεις, όπως η εξέλιξη των πολυμέσων και η χρήση τρισδιάστατων μοντέλων ανθρώπων. Ωστόσο, οι πραγματικά μεγάλες επιστημονικές επαναστάσεις των επόμενων χρόνων θα σχετίζονται με την Ιατρική και τη Βιολογία. Θα επεκταθούν σε πεδία όπως η διατροφή και πολλά άλλα, με τελική προοπτική να επεκταθεί το προσδόκιμο ζωής.

– Τι επιπτώσεις θα έχουν αυτού του είδους οι ανακαλύψεις στον παγκόσμιο πληθυσμό και στις ζωές μας; Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής θα δημιουργήσει άλλες προκλήσεις. Εκτιμώ ότι θα υπάρχουν μεγάλες ανακατατάξεις και κοινωνικές συγκρούσεις, προστριβές και αλλαγές. Όπως λέει και ο Σοφοκλής στην «Ωδή για τον Άνθρωπο» στο πρώτο Στάσιμο της Αντιγόνης, τίποτε δεν είναι πιο θαυμαστό και μεγαλοπρεπές και τίποτε φοβερότερο από τον άνθρωπο. Η ανθρώπινη φύση είναι διφυής και ενεργεί προς το καλό και προς το κακό. Οποιαδήποτε καινοτομία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για καλό και για κακό. Πάρε για παράδειγμα την πυρηνική ενέργεια. 

– Αυτή η εποχή της επανάστασης στην Ιατρική και τη Βιολογία, έχει ήδη ξεκινήσει;  Ήδη ξεκίνησε στην Αμερική. Η κυβέρνηση Ομπάμα έχει επενδύσει πολλά κονδύλια στον τομέα αυτό. Τη δεκαετία του ’60 το μεγάλο ταξίδι ήταν η ανακάλυψη του σύμπαντος. Κοιτάζαμε να πάμε στο φεγγάρι, σε άλλους πλανήτες, στον Άρη. Είναι ένα ταξίδι προς τον μακρόκοσμο, για να ανακαλύψουμε από πού προερχόμαστε και πού βρισκόμαστε. Το μεγάλο ταξίδι που θα γίνει τα επόμενα τριάντα χρόνια θα είναι προς τον μικρόκοσμο, προς το ανθρώπινο DNA. Είναι το ίδιο ταξίδι. Η πρόκληση είναι ακριβώς η ίδια με αντίστροφη φορά. Τώρα το μεγάλο ζήτημα είναι να ανακαλύψουμε ποιοι είμαστε. Όσο προχωράς και ανακαλύπτεις, τόσο προκύπτουν νέες προοπτικές. Και οι ανακαλύψεις αυτές θ’ ανοίξουν νέους δρόμους, π.χ. προς την εξατομικευμένη ιατρική (personalizing medicine). Θα φτάσουμε σε σημείο για κάθε παιδί που γεννιέται να προβλέπουμε από ποια αρρώστια θα υποφέρει και τι μπορεί να γίνει για να τη θεραπεύσει. Θα μπορούμε να εντοπίσουμε τον ακριβή τύπο καρκίνου για να ακολουθήσουμε την κατάλληλη θεραπεία.

– Ο άνθρωπος εξελίσσεται αλλά το κάνεις σε βάρος του περιβάλλοντος που ζει. Πόσο εκτιμάτε ότι μπορεί να αντέξει; Προσπαθούν να κάνουν μοντέλα με υπολογιστές για τις ατμοσφαιρικές αλλαγές κ.λπ. Έχουν εκπονηθεί πολλές έρευνες, αλλά ακόμη είναι δύσκολο να γίνουν προβλέψεις και εκτιμήσεις, γιατί τα δεδομένα είναι περιορισμένα. Μιλάμε για τη γη και το σύμπαν που είναι εδώ δισεκατομμύρια χρόνια τώρα και τα δεδομένα που έχουμε είναι μόνο 100 χρόνων. Τα καλά νέα είναι ότι η νέα γενιά είναι ευαισθητοποιημένη και δραστήρια πάνω σε περιβαλλοντικά ζητήματα κι αυτό είναι ελπιδοφόρο. Καιρός ήταν. Η βενζίνη ως καύσιμο θα είναι διαθέσιμη για μερικές δεκαετίες ακόμη. Είναι σίγουρο ότι θα αναπτυχθούν άλλα καύσιμα, εναλλακτικά, πιο αποδοτικά και φιλικά προς το περιβάλλον. Στο USC είναι καθηγητής ο Τζορτζ Όλα, ουγγρικής καταγωγής, που έχει πάρει Νόμπελ Χημείας. Έχει αναπτύξει μια νέα θεωρία, την Οικονομία της Μεθανόλης, ουσία φιλική στο περιβάλλον. Αυτό που θέλω να πω είναι ότι από επιστημονικής άποψης υπάρχει ελπίδα. Περισσότερη απ’ όσο νομίζουμε. Αυτό, βέβαια, δε σημαίνει ότι πρέπει να εφησυχάζουμε.

«Η Κύπρος δεν αξιοποιεί τα παιδιά της»

– Περνάει από το μυαλό σας η επιστροφή στην Κύπρο. Νοσταλγείτε το νησί; Με τη σύζυγό μου διατηρούμε επαφή, έχουμε άλλωστε πολλούς συγγενείς εκεί. Αγαπάμε τον τόπο μας. Όταν ήρθαμε στις ΗΠΑ ήμασταν 26 ετών. Τη μισή ζωή μας τη ζήσαμε σε Κύπρο και Ελλάδα. Παροτρύνουμε τις κόρες μας να μάθουν για την καταγωγή τους, τη γλώσσα, τον τόπο. Εντούτοις, το να επιστρέψουμε μόνιμα δεν περνάει από το μυαλό. Με δεδομένο ότι και η Αμμόχωστος παραμένει κατεχόμενη. Το κεφάλαιο «επιστροφή» είναι κλειστό προς το παρόν. Έχω μια καριέρα που με γεμίζει και δεν έχω λόγο να κάνω τέτοιες σκέψεις.   

– Νιώθετε ότι η κυπριακή Πολιτεία έχει αξιοποιήσει κάπως τις επιστημονικές σας γνώσεις; Αντικειμενικά, η απάντηση είναι όχι. Δεν είναι προσωπικό παράπονο. Θα μπορούσε να το κάνει με πολλούς Κύπριους που διαπρέπουν στο εξωτερικό, σε Ευρώπη, Αμερική κ.α. Είχαμε συζητήσεις και κατά καιρούς είχα κάνει συγκεκριμένες προτάσεις, σε σχέση με το Τεχνολογικό Πάρκο, το στήσιμο ενός επιταχυντή ψηφιακών μέσων, την παραγωγή κινηματογραφικών ταινιών κ.ά. Υπάρχει η καλή διάθεση, αλλά αν δεν γνωρίζεις κάποιον από τον εσωτερικό μηχανισμό που θα το προωθήσει, δύσκολα ευδοκιμεί. Από συνέδρια και θεωρίες, άλλο τίποτα. Το θέμα είναι να γίνει κάτι που  ξεχωρίσει η Κύπρος. Θα φέρω ως παράδειγμα αυτό που κάνουν οι Ισραηλινοί με τους Εβραίους ανά τον κόσμο. Αξιοποιούν τις δυνάμεις τους οι άνθρωποι και καλά κάνουν. Μακάρι να το κάναμε κι εμείς.

Ποιος είναι

Ο Χρυσόστομος (Μαξ) Νικίας γεννήθηκε το 1952 και έλκει την καταγωγή του από την Κώμη Κεπήρ της Αμμοχώστου. Αποφοίτησε από το Ελληνικό Γυμνάσιο της Αμμοχώστου με γυμνασιάρχη τον Παναγιώτη Περσιάνη, που η μοίρα έφερε το 2005 να τιμηθούν μαζί με το Αριστείων Γραμμάτων, Τεχνών και Επιστημών, ο ένας στις επιστήμες κι ο άλλος στα γράμματα. Σπούδασε στο Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο και το 1977 μετέβη για μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Μπάφαλο. Είναι εκτελεστικός αντιπρόεδρος και πρύτανης του USC. Διετέλεσε κοσμήτορας της Σχολής Μηχανικής Viterbi. Περιγράφει τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα ως εξής: «Στατιστική επεξεργασία σημάτων (signal processing) με εφαρμογές σε συστήματα πολυμέσων, επικοινωνίες, ραντάρ, σόναρ και βιοϊατρική. Εμβάθυνση σε τεχνολογίες για το διαδίκτυο του μέλλοντος». Έχει δεκάδες δημοσιεύσεις σε επιστημονικά περιοδικά, σε πρακτικά συνεδρίων, συνέγραψε βιβλία και απέκτησε πιστοποιητικά ευρεσιτεχνίας. Είναι μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Μηχανικής κι έχει τιμηθεί με βραβεία και διακρίσεις. Κατοικεί στο Ράντσο Πάλος Βέρντες, έξω από το Λος Άντζελες, με τη σύζυγό του Νίκη.

Φιλελεύθερος, 25.10.2009