Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google
Add philenews.com on GoogleΜια σχεδόν ξεχασμένη ιστορία προσφυγιάς, ανυπακοής και επιβίωσης έρχεται στο φως μέσα από το νέο μυθιστόρημα του Ρένου Χριστοφόρου, «Οι πρόσφυγες του Τολστόι».
Ο συγγραφέας μοιράζεται μαζί μας την πολυετή έρευνα πίσω από το βιβλίο, τη συγκλονιστική εμπειρία των Ντουχομπόρι στην Κύπρο και τον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισε ο μεγάλος Ρώσος στοχαστής στη σωτηρία τους.
–Η ιστορία των Ντουχομπόρι είναι σχετικά άγνωστη στο ευρύ κοινό. Πώς ανακαλύψατε αυτή την ιστορία και τι ήταν αυτό που σας ώθησε να τη μετατρέψετε σε μυθιστόρημα; Εντελώς ανυποψίαστος για το τι θα συναντούσα μπροστά μου, άρχισα να ασχολούμαι μ’ αυτή την υπόθεση ξεκινώντας από μια αναφορά δύο σελίδων του ιστορικού Φίλιου Ζαννέτου ο οποίος έκανε λόγο για μια θρησκευτική ομάδα που έφθασε στην Κύπρο από τη Ρωσία, αλλά τους αποδεκάτισαν οι μεταδοτικές ασθένειες, αναγκάζοντάς τους, εφτά μήνες αργότερα, να εγκαταλείψουν το νησί και να εγκατασταθούν στον Καναδά. Είχα την ψευδαίσθηση ότι θα ήταν αρκετό να αναζητήσω μερικές πρόσθετες πληροφορίες ώστε να γράψω ένα διήγημα με τα γεγονότα εκείνων των ημερών. Όσο όμως ξετύλιγα το κουβάρι εμφανίζονταν νέα στοιχεία που μου ήταν εντελώς άγνωστα και κρατούσαν ζωντανό το ενδιαφέρον μου ώστε να αφιερώσω χρόνο και δυνάμεις μέχρι να φθάσω στην αρχή αυτής της ιστορίας.
-Ποιο ήταν το πιο εντυπωσιακό εύρημα; Ανακάλυψα ότι πίσω από αυτή την υπόθεση βρισκόταν ο μεγαλύτερος ίσως συγγραφέας της Ρωσίας, ο Λέων Τολστόι ο οποίος έστελνε επιστολές στους φίλους του στο τσιφλίκι της Αθαλάσσας για να τους ενθαρρύνει να κρατηθούν ζωντανοί μέχρι να βρει τρόπο να τους απομακρύνει από την Κύπρο. Τότε κατάλαβα ότι είχα να κάνω με κάτι που ξεπερνούσε τα όρια μιας απλής αφήγησης και η μελέτη του αρχειακού υλικού ήταν απαραίτητη ώστε να πέσει φως στις αθέατες πτυχές αυτού του δράματος. Στο μεταξύ, το υλικό που άρχισε να συσσωρεύεται απαιτούσε κάτι περισσότερο από ένα σύντομο διήγημα και το κείμενο πήρε τελικά τη μορφή ενός ιστορικού μυθιστορήματος.
–Ποιος ήταν ο ρόλος του Λέοντος Τολστόι στην πορεία αυτής της κοινότητας και πώς συνδέεται το όνομά του με την Κύπρο; Ο Τολστόι είχε δοθεί με πάθος στην υπόθεση της σωτηρίας των Ντουχομπόρι, σε σημείο που η γυναίκα του Σοφία Αντρέγιεβνα να δυσανασχετεί και να τον επικρίνει ευθέως. Ο μεγάλος συγγραφέας εκλιπαρούσε τους φίλους του και άτομα με οικονομική ευχέρεια να συνεισφέρουν ώστε να πληρωθούν τα ναύλα για να μπορέσουν τα μέλη της θρησκευτικής κοινότητας να εγκαταλείψουν την τσαρική Ρωσία και να σωθούν. Ο ίδιος πρόσφερε τα πνευματικά δικαιώματα από την πώληση του βιβλίου του «Η Ανάσταση» για τον ίδιο σκοπό και άσκησε όλη την επιρροή του για να τους στηρίξει μέχρι τέλους.
-Η Κύπρος υπήρξε ενδιάμεσος σταθμός για τους πρόσφυγες αυτούς. Τι συνθήκες συνάντησαν στο νησί και πώς επηρέασε αυτό το πέρασμα τη δική τους ιστορία; Στο τέλος του βιβλίου ο αναγνώστης θα βρει μερικές φωτογραφίες από το Μουσείο Τολστόι στη Μόσχα και υλικό από το Κρατικό Αρχείο της Κύπρου που μαρτυρεί τις συνθήκες διαβίωσης στην Κύπρο. Είναι συγκλονιστικό το ιατρικό δελτίο με τα ονόματα των πρώτων νεκρών Ντουχομπόρι στο λοιμοκαθαρτήριο της Λάρνακας καθώς και ο χάρτης του χώρου ταφής τους στην Αθαλάσσα με την ένδειξη «Ρωσικό κοιμητήριο», όπου βρίσκονται θαμμένοι εκατό άνθρωποι. Όταν ο νεαρός συνεργάτης του Τολστόι Πρόχανοφ έφθασε για πρώτη φορά στον οικισμό των Ντουχομπόρι στην Αθαλάσσα έπεσε πάνω σε ένα απερίγραπτο θέαμα. Μέσα σε έναν θάλαμο πάνω στο ίδιο ξυλοκρέβατο βρίσκονταν νεκροί και ζωντανοί. Οι Ντουχομπόρι είχαν σχεδόν παραδεχθεί την ήττα τους μπροστά στις μεταδοτικές ασθένειες που θέριζαν παιδιά και ηλικιωμένους. Η αγγλική διοίκηση του νησιού χορηγούσε στους ασθενείς κόκκους οπίου ως πανάκεια για όλες τις αρρώστιες. Δεν ήταν τυχαίο που στις αρχές του 20ου αιώνα ο πληθυσμός της Κύπρου είχε συρρικνωθεί σε επικίνδυνα όρια. Οι ασθενείς έμεναν ουσιαστικά αβοήθητοι απέναντι στη μαλάρια, τον τύφο και τη δυσεντερία. Για τους Ντουχομπόρι ήταν μια σκληρή δοκιμασία για τα πιστεύω τους και τον τρόπο ζωής που επέλεξαν να ακολουθήσουν, αλλά στο τέλος κατάφεραν να επιβιώσουν και να βγουν πιο δυνατοί από το πέρασμά τους στην Κύπρο.
–Πόσο δύσκολη ήταν η έρευνα και πώς ισορροπήσατε την ιστορική αλήθεια με τη μυθοπλασία; Εργάστηκα μόνο με πρωτογενές υλικό: ημερολόγια, επιστολές και περιγραφές των πρωταγωνιστών αυτής της δραματικής ιστορίας. Φιλοδοξία μου ήταν να δώσω πνοή σ’ αυτούς τους ανθρώπους, αλλά ούτε για μια στιγμή δεν επέτρεψα στη φαντασία μου να αυτοσχεδιάσει για να καλύψει κάποιο κενό στην αφήγηση. Μόνο γεγονότα. Καμιά φορά η πραγματικότητα είναι πιο συναρπαστική από τη μυθοπλασία. Η περιγραφή μιας καταστροφής δεν χρειάζεται καλλωπισμούς και φιλολογικά στολίδια. Συχνά η ωμή περιγραφή κρατάει πιο ζωντανό το ενδιαφέρον του αναγνώστη παρά η ευφάνταστη παράθεση ζωηρών διαλόγων και προσωπικών εντυπώσεων.
–Αν και τα γεγονότα διαδραματίζονται στα τέλη του 19ου αιώνα, τα θέματα της προσφυγιάς, της ειρήνης και της ανυπακοής παραμένουν διαχρονικά. Τι θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης ολοκληρώνοντας το βιβλίο; Οι Ντουχομπόρι αναζήτησαν έναν τόπο σωτηρίας αλλά στο προτεκτοράτο της Κύπρου βρήκαν ένα κολαστήριο. Οι συχνοί θάνατοι έκαμψαν το ηθικό τους αλλά δεν τους λύγισαν. Όταν μια μητέρα θάβει το μικρό της γιο στην Αθαλάσσα, ακούγεται να λέει: «Τι να γίνει, το ξέραμε ότι θα υποφέρουμε για χάρη του Θεού, για χάρη της αλήθειας.» Το σθένος αυτών των ανθρώπων να συνεχίσουν να αγωνίζονται για τα πιστεύω τους και την αξιοπρέπειά τους είναι ίσως η πιο πολύτιμη κληρονομιά που έχει αφήσει το σύντομο πέρασμά τους από το νησί μας.

Εκδ. Αρμίδα
Σελ. 280
Τιμή: €16.00
Ελεύθερα 15.11.2026