Look under the hood

Ακολουθούμε τη Μαρία Λοϊζίδου σε μια ξενάγηση στο Γκαράζ, με έργα από το σύνολο της 35χρονης πορείας της, τα οποία αναπτύσσουν ένα διάλογο με τον χώρο και την παλιά Λευκωσία.

Προσεγγίζοντας το Γκαράζ, τον εκθεσιακό χώρο του Ιδρύματος Οικονόμου, στην παλιά Λευκωσία, ο επισκέπτης βρίσκει κλειστή την κεντρική είσοδο. Για τις ανάγκες της έκθεσής της, η Μαρία Λοϊζίδου έχει ανοίξει τρεις άλλες εισόδους στον χώρο, που επιτρέπουν στους επισκέπτες να έχουν διαφορετικές αναγνώσεις του έργου της. Έξω στο δρόμο είναι τοποθετημένο ένα αυτοκίνητο με ένα κάλυμμα, που παραπέμπει στο πώς έφυγαν οι άνθρωποι από τα σπίτια τους το 1974, από τη μια και την άλλη πλευρά. Αυτό ήταν το μόνο μέσο που είχαν για να μεταφέρουν όλη τους τη ζωή, λέει η ίδια. Μέρος της δουλειάς της φιλοξενείται και στο απέναντι γκαράζ που είναι σε λειτουργία. 

Όπως και σε άλλες δουλειές της, λαμβάνει υπ’ όψιν την ιστορία του χώρου, το πού βρίσκεται, εντάσσοντάς τη στο κοινωνικό πλαίσιο του χρόνου και του τόπου στον οποίο παρουσιάζεται. Μου εξηγεί ότι, ενώ η παρουσίαση είναι μια αναδρομή στην 35χρονη πορεία της, δεν έχει τη συνθήκη μιας αναδρομικής έκθεσης. «Δεν έχω έργα στημένα το ένα δίπλα στο άλλο, όπως συνηθίζεται. Δεν ήθελα να έχω μια ανάγνωση των έργων ως αντικείμενα ξεχωριστά. Δημιούργησα μια νέα εγκατάσταση, ένα νέο έργο με στίγματα της δουλειάς μου από το 1981». 

 

 

Περιδιαβαίνοντας στον χώρο, έχεις την αίσθηση ότι τα έργα είναι στριμωγμένα, ότι συνέχεια βρίσκεις μπροστά σου εμπόδια και αδιέξοδα, όπως και στην Πράσινη Γραμμή. Η εικαστικός έχει αναδιαμορφώσει τον χώρο, αφαίρεσε όλες τις κατασκευές που υπήρχαν προηγουμένως και έχει ανοίξει όλες τις όψεις, έτσι ώστε τα έργα να συνδιαλέγονται με την πόλη και ό,τι συμβαίνει έξω – τους ανθρώπους που περνούν, το διπλανό σχολείο, τους μετανάστες. «Αποδέχθηκα την πρόταση του ιδρύματος Οικονόμου γιατί με ενδιαφέρει η περιοχή του Ταχτακαλά. Εδώ συγκεντρώνεται όλη η ένταση της πόλης και είναι ένα σημείο που μπορούμε να θέσουμε διάφορα ερωτήματα. Μέσα στην έκθεση δημιουργώ στάσεις και θέτω ερωτήματα που αφορούν το πού βρισκόμαστε σήμερα και πού πατούμε. Μέρος της δουλειάς μου έχει να κάνει με το κέλυφος, αλλά και την αποκάλυψη τού τι μπορεί να είναι μέσα σ’ αυτό και τι από την άλλη πλευρά. Ο τρόπος που συνδέω διαφορετικά έργα μεταξύ τους μας επιτρέπει διαφορετικού είδους αναγνώσεις».
Ο τίτλος της δουλειάς αυτής, η αγγλική έκφραση «Look under the hood», παραπέμπει στην προσοχή που χρειάζεται να επιδεικνύουμε στις ουσιώδεις λεπτομέρειες των πραγμάτων, όπως για παράδειγμα το λάδι και το νερό στη λειτουργία του αυτοκινήτου. «Είναι μια έκφραση που χρησιμοποίησαν οι φεμινίστριες τη δεκαετία του ’70 για να τονίσουν ότι θα πρέπει να βλέπουμε στο σύνολο τις ανάγκες μιας κοινωνίας. Και ότι το σύστημα δεν μπορεί να λειτουργήσει, αν δεν είναι δίκαιο απέναντι σε μια μειονότητα. Έτσι και η δουλειά μου, δημιουργεί τις συνθήκες παρατήρησης και προσπαθεί να αποκαλύψει πράγματα». 

 

Η ιδιαιτερότητα αυτής της παρουσίασης είναι ότι έχουμε τη μοναδική ευκαιρία να δούμε για πρώτη φορά εμβληματικά έργα της διεθνούς φήμης εικαστικού από σημαντικές διοργανώσεις στην Ελλάδα, τη Γαλλία και τις Βρυξέλλες ώς την Κίνα, έργα από σημαντικές δουλειές της που παρουσίασε στην Κύπρο, αλλά και πρόσφατες δημιουργίες της. Ανάμεσα στα έργα βλέπουμε την εγκατάσταση που παρουσίασε στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Κεραμεικού στην Αθήνα το 2004 και το γλυπτό «Memory Miss» που παρουσιάστηκε στην έκθεση Cropping Up το 2014, στην γκαλερί Kalfayan της Αθήνας. Καθώς παρατηρώ το έργο «Τα μαξιλάρια του εφιάλτη μου, τα αιματηρά χρόνια ενός πολέμου», μου εξηγεί ότι φιλοξενήθηκε στη Λευκωσία το 2000, στην έκθεση Trauma στο Δημοτικό Κέντρο Τεχνών, αλλά και στην εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης στις Βρυξέλλες, μαζί με προβολή ταινίας από το αρχείο του ΡΙΚ τη στιγμή που πέφτουν οι πρώτοι αλεξιπτωτιστές το 1974 στη Λευκωσία. Λίγο πιο πέρα, σε μια ενότητα στον χώρο του Γκαράζ, είναι συγκεντρωμένες δουλειές της που έχουν να κάνουν με το κέντημα και το ύφασμα.

Πέραν από τα έργα που παρουσιάζονται σ’ αυτόν τον χώρο, η εικαστικός συνδέεται εκ νέου με 22 χώρους στη Λευκωσία, με τους οποίους έχει συνεργαστεί στα 35 χρόνια της καλλιτεχνικής παρουσίας της. Σε συνεργασία με εικαστικούς, θεωρητικούς τέχνης, δημοσιογράφους, ποιητές και ιστορικούς, προτείνει νέες συνέργειες. Για παράδειγμα, στο Δημοτικό Κέντρο Τεχνών της Λευκωσίας, η χορογράφος Λία Χαράκη σκηνοθετεί μια συνομιλία της Μαρίας Λοϊζίδου με τον Γιάννη Τουμαζή, η οποία είναι ανοιχτή στο κοινό. Επίσης, στο βιβλιοπωλείο Mouflon εκτίθεται ένα χειροποίητο βιβλίο που δημιούργησε ο εικαστικός Λοΐζος Ολύμπιος με έμπνευση τη βιβλιοθήκη της εικαστικού και τις σημειώσεις της σε διάφορα βιβλία. Μαζί με το βιβλίο αυτό θα εκτίθενται και εκδόσεις σχετικές με το έργο της. Στον χώρο Drive Drive θα γίνει ένα χάπενινγκ με μια αφίσα και μια ηχητική εγκατάσταση που επέλεξαν από το αρχείο της εικαστικού η Ραΐσα Αγγελή και η Νάγια Σάββα. Στο Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας φιλοξενείται η εγκατάσταση της «Ο Δραγουμάνος, ο θυμός του και οι εννέα κόρες», η οποία είχε παρουσιαστεί στο Μουσείο το 1992. Τότε, θυμάται, είχε ανοίξει για πρώτη φορά τις προθήκες του στη σύγχρονη τέχνη. Μια ομάδα νέων αρχιτεκτόνων καταγράφει σε ένα χάρτη της Λευκωσίας όλους τους χώρους με τους οποίους συνδέθηκε η δουλειά της. Επίσης, στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Διάτοπος, η Μαρία Κουβέλη δημιουργεί νέα έργα με έμπνευση τη δουλειά της Λοϊζίδου, με τίτλο «Let’s get lost». 

 

 

Κεντρική φωτο: «Memory Miss» από την έκθεση Cropping Up, το 2014. Φωτό: Χρήστος Σαρρής.

 

maria.panayiotou@phileleftheros.com