Τάκης Γεωργίου
Τα μυστικά του μελανόμορφου αμφορέα
Εκδόσεις Κ. Μ. Ζαχαράκης
Αθήνα 2021
Η μυθιστορηματική δημιουργία του ιατροφιλόσοφου-συγγραφέως δρος Τάκη Γεωργίου, γόνιμη και παραγωγική στη θελκτική πρόσληψη της πολυσχιδούς της θεματολογίας, συναριθμεί το πέμπτο κατά σειρά μυθιστόρημά του με «Τα μυστικά του μελανόμορφου αμφορέα», ενώ εντός επίσης του φετινού έτους εξέδωσε και το έκτο. Αναδεικνύοντας για μία προσέτι φορά όχι μόνο την αστείρευτη μυθοπλαστική του έμπνευση, αλλά και αποτυπώνοντας την πηγαία ευρηματικότητα της ανατρεπτικής σατιρικής του γραφίδας, η αιχμή της οποίας διαπερνά με δηκτικούς ενίοτε σκωπτικούς υπαινιγμούς και άλλοτε με παιγνιώδη πειράγματα την ευθύγραμμη δομή των ιστοριών του με παρεκκλίσεις συνειρμικών εξιστορήσεων.
Το εν λόγω μυθιστόρημα διακρίνεται σε δύο ανισοσκελή από πλευράς έκτασης χωροχρονικά επίπεδα, που τέμνουν τους άξονες της διμερούς δομικής τους συνάρθρωσης από το παρόν μιας αληθοφανούς πραγματικότητας στο παρελθόν των μυθοποιητικών και ιστοριογραφικών συμφραζομένων. Έτσι, η αυλαία ανοίγει με την ανακάλυψη ενός ερμητικά επτασφράγιστου αμφορέα στο οικογενειακό κτήμα του συγγραφέως-αφηγητή. Ο υποψιασμένος παππούς, που κρύβει επιμελώς τα αρχαία αγγεία στο πατάρι του σπιτιού του, δεν κατεβάζει μόνο κάθε πανσέληνο τον μελανόμορφο αμφορέα, για να αφηγηθεί μέσα από το μαύρο βιβλίο του μια ιστορία στα τέσσερα εγγόνια του. Εικάζοντας βάσει των εγκυκλοπαιδικών του γνώσεων ότι ο αμφορέας θα περιείχε παπύρους, τα συμβουλεύει, όταν έλθει η ώρα να ακολουθήσουν σπουδές σχετικές με τη συντήρηση παπύρων και την παλαιογραφία, την αρχαιολογία και τη ζωγραφική. Τα ευτράπελα δρώμενα και οι φαιδρές σκηνές συνωμοτικής αστυνομικής δράσης του πρώτου μέρους λειτουργούν ως εύθυμη σαγηνευτική ουβερτούρα στις επικές αποκαλύψεις του αμφορέα.
Το δεύτερο εκτενέστερο μέρος του μυθιστορήματος σηματοδοτεί όχι τον καθιερωμένο ειδολογικό όρο, ήτοι τη μυθοπλαστική αφήγηση μιας φανταστικής ή αληθινής ιστορίας, αλλά την κυριολεκτική συνύφανση αφηγηματικής μυθοπλασίας και ιστορικής πραγματικότητας. Η ελεύθερη νεοελληνική απόδοση του ιωνικού κειμένου στον κυλινδρικό πάπυρο, δίνει το έναυσμα μιας ευφάνταστης πλοκής, ζωντανεύοντας την πρωτοπρόσωπη αναδιήγηση του συγγραφέως τού παπύρου Φορμίωνα μέσα από τις νεανικές του περιπέτειες, όπως τις έζησε με τους συνομήλικους συνταξιδιώτες συντρόφους του. Στόχος, ωστόσο, του συγγραφέως στην κορύφωση της μυθιστορηματικής ανέλιξης, που στοιχειοθετούν οι τελευταίες σελίδες του βιβλίου, η ανάδειξη της Παλαιπάφου και της ηρωικής αντίστασης των κατοίκων της κατά την περσική πολιορκία της σημαντικής αυτής πόλεως-βασιλείου της Κύπρου περί το 498 π.Χ., σύμφωνα με την καταγραφή ιστορικών και αρχαιολογικών τεκμηρίων.
Ο Φορμίωνας, ορφανός από μητέρα δούλα –πρώην βασιλοπούλα αιχμάλωτη– που πέθανε στη γέννα της, ξεκινά από την Πάαφα για τους Δελφούς ως μέλος παιδικής χορωδίας που θα συμμετάσχει στις ετήσιες εορτές προς τιμήν του Απόλλωνα. Κορυφαίος τραγουδιστής ο αρχηγός της χορωδιακής ομάδας και ομογάλακτος αδελφός του Λέανδρος, αφού τον θήλασε και τον μεγάλωσε η δική του μάνα. Με ζωηρούς ρυθμούς κινηματογραφικού θρίλερ περιγράφεται η διαδρομή των νεαρών θαλασσοπόρων, κάτω από τα παραγγέλματα πλοήγησης του παιδαγωγού Πρωραία και την προστασία της πολιούχου τους Άνασσας Αφροδίτης, με σταθμούς ανεφοδιασμού και συγκρούσεις με πειρατές από τα παράλια της Φοινίκης και τα λιμάνια των ελληνικών νησιών μέχρι την περιπετειώδη άφιξη στους Δελφούς έως την επιστροφή τους στην Κύπρο.
Εξίσου αυτοτελές κεφάλαιο στην αδιάσπαστη σπονδυλωτή αφήγηση η πρόσκληση των δεκαοκτάχρονων πλέον νέων από τον τύραννο της Μιλήτου Ιστιαίο, που εντάσσοντάς τους στην προσωπική του φρουρά, τους αναθέτει την επικίνδυνη αποστολή του σχεδιασμού της ζεύξης του ποταμού Ίστρου για τη διάβαση του Δαρείου από την Ασία στην Ευρώπη. Το δύσκολο εγχείρημα, που προοικονομεί τη στρατιωτική εκπαίδευση των έξι Κύπριων μισθοφόρων για τη μετέπειτα υπεράσπιση της πόλης τους, διανθίζεται από τα σκηνικά στιγμιότυπα της συνάντησης με τις μυθολογικές Αμαζόνες και τους αρχηγούς των Σκυθών αλλά και το οιονεί λυρικό ιντερμέδιο του έρωτα της Ηρώς και του Λέανδρου, παραπέμποντας στο ομώνυμο δημοφιλές ποίημα του Μουσαίου του 5ου αιώνα μ.Χ.
Τα επόμενα πολεμικά γεγονότα, μετά την Ιωνική Επανάσταση, την άφιξη του Ιωνικού στόλου στην Κύπρο και την καταναυμάχηση των Περσών, εκτυλίσσονται κατ’ αρχήν στη Σαλαμίνα, όπου ύστερα από την τροπή σε φυγή των Κουριέων και των Σαλαμινίων και την ηρωική πτώση του Ονήσιλου και του βασιλέως των Σόλων Αριστόκυπρου, ο Λέανδρος και ο Φορμίωνας θα μεταβούν στη γενέτειρά τους Πάαφα. Αφού οι Πέρσες εκπόρθησαν το βασίλειο των Σόλων έπειτα από πεντάμηνη πολιορκία, η ονομαστή Παλαίπαφος είχε απομείνει η τελευταία ελεύθερη κυπριακή πόλη που άντεξε σε παρατεταμένη στενή πολιορκία από τις περσικές δυνάμεις. Οι δύο ομογάλακτοι πρωταγωνιστές συνιστούν τη μυθιστορηματική ενσάρκωση των ολίγιστων πλην γενναίων προμάχων της, που προέβαλαν σθεναρή αντίσταση κατά των πολιορκητών, εξορύσσοντας υπόγειες σήραγγες και εκτοξεύοντας πετροβολίδες καταπελτών από τις επάλξεις του τείχους τους. Την παραστατική περιγραφή των αντιπολιορκητικών επιθέσεων συμπληρώνει το αντίστοιχο τοπογραφικό σχέδιο, που ο συγγραφέας επιγράφει με τον εμβληματικό τίτλο τιμής «Εδώ που έγινε η πιο μεγάλη μάχη των αιώνων στον πιο μικρό χώρο».
Μια αναθηματική υπόμνηση συμβολικής προέκτασης στη σημερινή μας πατρίδα, που στενάζει υπό απείρως δεινότερη και οδυνηρότερη κατάσταση πολύχρονης πολιορκίας από τους Τούρκους εισβολείς κατακτητές. Ελπιδοφόρα, ωστόσο, συμβολικό το ακροτελεύτιο κεφάλαιο, που τιτλοφορείται «Ο Νόστος» και σημειολογικά συνοψίζει: «Νόστιμον ήμαρ! (Η χαρά της επιστροφής στην πατρίδα). Νόστιμον ήμαρ κραύγασε το πλήθος τρεις φορές. Ο Νόστος ξεκίνησε προς την αγαπημένη πατρίδα, την αγαπημένη τους θεά, την Άνασσα». Η επιστροφή στην αρχέγονη πατρίδα συνεκδοχικά νοηματοδοτεί την απελευθέρωση της τουρκοκατεχόμενης γης μας και την πολυπόθητη επάνοδο στις πατρογονικές μας εστίες.
