Παύλος Ανδρέου: «Παγωτό δακρυγόνο», εκδόσεις Θράκα, 2022.
Κάθε άλλο παρά πρωτόλεια φαντάζουν τα ποιήματα του νεαρού, μόλις 22 ετών, ποιητή Παύλου Ανδρέου. Πρόκειται για ποιήματα κατασταλαγμένα σε όλα τα επίπεδα, υφολογικά, στιλιστικά, γενικά αισθητικά, αλλά και σε ό,τι αφορά τη νοηματοδότηση και τον ιδεολογικοπολιτικό τους φόρτο. Συνολικά, το επίπεδο της πρώτης ποιοτικής συλλογής του Π.Α. εκπλήττει ευχάριστα. Ο νεαρός λογοτέχνης, τουλάχιστον στα αναγνώσματα και τα μελετήματά του, μοιάζει να έχει διανύσει μια σημαντική διαδρομή.
Ο Π.Α. γράφει ποιήματα που συνθέτουν μια κατάσταση πραγμάτων, που σκιαγραφούν ένα περιβάλλον, που οριοθετούν παραμέτρους, που ορίζονται από συγκεκριμένα δομικά υλικά. Το κάθε ποίημα έχει σαφές πλαίσιο, σκηνοθεσίας, φιλοσοφίας και αισθητικής πλεύσης.
Ο ποιητής θεματοποιεί τη σύγχρονη κυπριακή πραγματικότητα με σύγχρονο τρόπο και νεωτερικό. Με μοντέρνα εκφραστικά μέσα, με υποστασιακούς πειραματισμούς, αλληγορική έφεση και εικόνες κινηματογραφικής υφής: «Από λάτρης παγωτού / μετουσιώθηκα / σε διαδηλωτή / στο έλεος των καπνογόνων. / Ξαπλωμένος σε πεδίο βολής / αναλογίζομαι την Αμμόχωστο. / Ευρέως κυκλοφορεί / παγωτό δακρυγόνο / σε τιμή ευκαιρίας. / Είναι πικρό. / Λιώνει τα καλοκαίρια. / Εσείς δοκιμάσατε;». (σελ. 13)
Οι εικόνες του Π.Α. είναι ευρηματικές, τα δε πλείστα λογοπαίγνιά του έχουν αντικατοχική χροιά. Όμως γράφει πάντα με παραστατικότητα, αναδεικνύοντας συγκροτημένες ποιητικές καταστάσεις, μέσα από τις οποίες αναπτύσσεται το ποίημα: «Πάρκαρε στη διπλή / κίτρινη γραμμή. / Βρήκε μια κλήση στο παρμπρίζ / λάθος του, εννοείται. / Εντούτοις / μέσα του μια φλόγα αφανής: / Τι διάολο! / Μισός αιώνας πρόστιμο / για μια καταραμένη / πράσινη;». (σελ. 14) Γενικά, ο Π.Α. αρέσκεται στα λογοπαίγνια. Το πράττει δε με τρόπο δημιουργικό και ευφάνταστο. Είναι συχνά απρόβλεπτος και σπανίως εντυπωσιοθήρας.
Τα ποιήματα με αντικατοχική χροιά, αλλά και αντικατοχική χρεία, είναι πολλά στη συλλογή. Τόσο η χροιά όσο και η χρεία όμως πραγματώνονται μέσα από σύγχρονα συμφραζόμενα. Όχι με άχρονους αφορισμούς, αλλά με σημερινή ενσυναίσθηση των συνεχώς διαφοροποιούμενων δεδομένων: «Ο παππούς ένδακρυς σχολίαζε εμφατικά / το γέμισμα του ήλιου / ναρκωμένος σε μια ενδοφλέβια θάλασσα… / …Παππού είμαι η επαλήθευσή σου. / Κι αν τώρα στένεψε η μνήμη / εγώ θυμάμαι την Αμμόχωστο. / Το χρώμα που οικειοποιήθηκε το μισοφέγγαρο». (σελ. 28)
Το ίδιο ισχύει και για το ποίημα «Ανάδρομη φορά» όπου προβάλλει καθαρά η αντικατοχική υφή με σημερινή νοηματοδότηση. Και παράλληλα σκιαγραφείται ανάγλυφα όλο το βάθος του διαρρεύσαντος χρόνου: «Αν συντηρούμε χαρταετούς / αγκιστρωμένους τρεις γενιές / στο ίδιο συρματόπλεγμα / τότε θα γυρίσουμε ανάποδα / τον κόσμο ολόκληρο / σε ογδόντα χρόνια». (σελ. 30).
Θέλω να τονίσω ξανά ότι ο Π.Α. επενδύει μονίμως στην κατάσταση, ούτε στην ιδέα, ούτε στο συναίσθημα. Από την ποίησή του απουσιάζουν τα κοσμητικά επίθετα, οι συγκριτικοί και υπερθετικοί βαθμοί. Αυτή η λιτότητα είναι η κύρια ασφαλιστική δικλείδα για την πραγμάτωση, την αισθητική πραγμάτωση ενός ποιήματος: «Τώρα / ταξιδευτής σε ξένους τόπους / το βλέμμα προσγειώνω / στον ιμάντα / που μεταφέρει βασανιστικά / κάποια αποσκευή στα αζήτητα / γεμάτη μνήμες». (σελ. 16)
Υπάρχει πλουραλισμός στις αφηγηματικές φόρμες που υιοθετεί ο Π.Α. Αυτές είναι ποικιλότροπες και πολυεστιακές. Επίσης, πολύ σπάνια είναι επαναλαμβανόμενες. Ακόμη, τα σύμβολά του είναι απλά, λιτά, παραστατικά, ευκρινή και πολύ οικεία. Αφού, πρωτίστως, όλα εκπορεύονται από την καθημερινότητα και δευτερευόντως από την παγκόσμια πολιτισμική ιστορία: «Μεταμφιέστηκαν, που λες, σε σταχτοπούτες / κι ήρθαν με ρούχα ταπεινά / κακοραμμένα / να δοκιμάσουν τα γοβάκια / της ειρήνης. / Τους ξαποστείλαμε / χωρίς διατυπώσεις. / Αδύνατον οι ψεύτικες στολές / να κρύψουνε τις κόκκινες κιλότες». (σελ. 18)
Ιδιαίτερη μνεία θα ήθελα να κάμω και στα ποιήματα «Sex Trafficking» και «Ροζ βίντεο» (σελ. 32 – 33) όπου πιστεύω ότι εκτυλίσσεται μια καίρια κριτική στην εκπόρνευση της δημιουργίας, αλλά και της σεξουαλικότητας. Κι αυτό έξω από τις συνήθεις θεματικές του Π.Α. Ειρήσθω εν παρόδω, έχω την άποψη ότι αυτές οι θεματικές πρέπει να διευρυνθούν περαιτέρω. Είναι ορθό και πρέπον που ο νεαρός ποιητής νιώθει υπόλογος και υπόχρεος προς τις γενιές που παρήλθαν ή παρέρχονται. Ακόμα πιο σώφρον και πιο ενοραματικό θα ήταν να στραφεί περισσότερο στη δική του γενιά, αλλά και τις μελλούμενες. Έτσι οι θεματικές του θα γίνουν ακόμα πιο πλατιές και συνάμα θ’ αποκτήσουν πιο ευδιάκριτη δυναμική.
Δεν θα ολοκληρώσω όμως αυτή τη σύντομη παρουσίαση με μια παρατήρηση, που μπορεί να εκληφθεί ως στενόκαρδη, παρόλο που δεν είναι. Σημειώνω μόνο πως κατά την άποψη μου το καλύτερο, το αρτιότερο αισθητικά και νοηματικά, ποίημα της συλλογής είναι το «Εξέταση ρουτίνας», (σελ. 31) μια ωδή ή μάλλον ένας θρήνος για την καθημερινότητα. Λυπάμαι που ο διαθέσιμος χώρος δεν μου επιτρέπει να το παραθέσω ολόκληρο. Κι αν το παραθέσω αποσπασματικά, θα το αδικήσω κατάφορα.
Κλείνω μ’ ένα ενδεικτικό παράδειγμα από τα ψήγματα ποιητικής που εμπεριέχονται στο ευσύνοπτο και αξιόλογο βιβλίο του Π.Α. Η ποίηση γι’ αυτόν έχει κυρίως αυτοθυσιαστικό χαρακτήρα, αλλά ουδόλως ιεραποστολικό: «Ποιητής να προκαλεί εκρήξεις; / Ωστόσο η ομολογία εξερράγη. / Μετά το ποίημα». (σελ. 40) Εκφράζω τη βεβαιότητα ότι θα υπάρξει συνέχεια στην ποιητική διαδρομή του Π.Α. που μόλις άρχισε. Και προεξοφλώ ότι αυτή η συνέχεια θα είναι ακόμα πιο καλή.
