Πέτρος Τσερκέζης, «Η λύτρωση», εκδόσεις Τελεία 2025.
Ο Πέτρος Τσερκέζης είναι ένας καταξιωμένος Έλληνας λογοτέχνης βορειοηπειρωτικής καταγωγής, με πλούσιο συγγραφικό έργο, που αποτελείται, ανάμεσα σε άλλα, από αξιοσέβαστο αριθμό μυθιστορημάτων και ποιητικών συλλογών.
Ζει ανάμεσά μας, δηλαδή στην Κύπρο, από το 1994. Συμπλήρωσε ήδη 32 χρόνια ζωής στον τόπο μας. Έως τώρα όλες του οι εμπνεύσεις, όλα τα ερεθίσματα και όλες οι θεματικές του στοχεύσεις είχαν να κάμουν με την ιδιαίτερη του πατρίδα, τον νομό Αργυροκάστρου στην νότια Αλβανία και το ανελεύθερο – τυραννικό καθεστώς του Εβρέν Χότζα.
Το μυθιστόρημα «Η λύτρωση», που κυκλοφόρησε το 2025, είναι το πρώτο λογοτεχνικό έργο του Π. Τσερκέζη που αναφέρεται στην Κύπρο και τον λαό της στη σύγχρονη ιστορία. Ο κεντρικός μύθος ανάγεται στην τραγωδία του ΄74 και φτάνει μέχρι τις ημέρες μας. Ο μύθος είναι απλός αλλά ουδόλως απλοϊκός. Δικοινοτικός – νεανικός έρωτας που διακόπηκε βίαια το ‘74 και δεν έμελλε να ξανανθίσει ποτέ, καθώς ο βίαιος διαχωρισμός του νησιού και η κατοχή δεν επέτρεπαν την επαφή.
Οι δύο νέοι, ο Φοίβος και η Εμινέ, μετά από πάροδο πολλών χρόνων, ξανάφτιαξαν τη ζωή τους. Ο πρώτος με τη Λένια στο Λονδίνο και η δεύτερη με τον Λώρενς στη Μελβούρνη. Ωστόσο, τα σημάδια εκείνου του νεανικού έρωτα παραμένουν ανεξίτηλα στη ψυχή τους. Η Αφροδίτη, καρπός εκείνου του έρωτα, την ύπαρξη της οποίος ο Φοίβος δεν γνωρίζει, πολλά χρόνια μετά, αναζητά στην Κύπρο τις ρίζες της και την αλήθεια.
Αυτή είναι, συνοπτικά, η κεντρική αφηγηματική γραμμή του βιβλίου. Θεωρώ αυτό το μυθιστόρημα ένα ύμνο στον έρωτα, μια ωδή στην άδολη αγάπη, που υπερβαίνει έθνη και εθνότητες, φυλετικά ή θρησκευτικά πάθη και μίση. Ένας έρωτας άφθαρτος, αγνός, υπερβατικός και δυνατός σαν ατόφιο ατσάλι. Ένας έρωτας που αναπαριστάται από το συγγραφέα του έργου με πίστη και προσήλωση, με ρεαλιστική επάρκεια και αισθητική πληρότητα.
Το ιδεολογικό πλαίσιο της κεντρικής αφηγηματικής γραμμής του μυθιστορήματος σκιαγραφείται από τις πρώτες σελίδες διά στόματος του δημοσιογράφου Christopher: «Την αγάπη δεν την αφορά η εθνοβόρα πολιτική, ούτε ο εθνοκτόνος διχασμός, ή μάλλον κανένα είδος προπαγάνδας δεν την αφορά, εθνικιστικής ή θρησκευτικής». (σελ. 10)
Το βιβλίο είναι ένα σάλπισμα ενάντια στο μίσος, μια στεντόρεια ιαχή υπέρ της αγάπης. Δεν εξιδανικεύει, δεν τραγικοποιεί περαιτέρω τα ήδη a priori τραγικά πράγματα. Δεν αποκρύβει αλήθειες, όσο πικρές κι αν είναι, αλλά αναδεικνύει καταστάσεις ως είχαν τη συγκεκριμένη εποχή, μέσα από την τραγική αντιφατικότητά τους. Να πως αποτυπώνεται αυτή η ατμόσφαιρα μέσα από τα λόγια του δάσκαλου Ζήνωνα: «Η δυστυχία μας έχει βαθιές ρίζες και είναι από μίσος. Υπάρχουν πολλοί φραγμοί που χωρίζουν τους ανθρώπους και στη στεριά και στη θάλασσα». (σελ. 27)
Η εξελικτική πορεία του έρωτα του Φοίβου και της Εμινέ, τουλάχιστον στα αρχικά της στάδια, παρουσιάζει στοιχεία εφηβικού πεζογραφήματος. Η σκιαγράφηση προσώπων και γεγονότων είναι απλή, λιτή, απόλυτα διαυγής και διάφανη. Τα συναισθήματα κρυστάλλινα και ορμητικά, πληθωρικά και άδολα. Η έννοια της αγάπης υπερβαίνει την έννοια της πατρίδας. Π.χ. ο Φοίβος σκέφτεται: «Υπάρχει, άρα, πατρίδα χωρίς αγάπη. Το σημαντικότερο πράγμα είναι η αγάπη μου. Αυτός ο πόλεμος είναι μάταιος». (σελ. 34)
Την ίδια ώρα τα σκληρά λόγια που λέει ο πατέρας του Φοίβου στον ίδιο αποδίδουν με ωμό τρόπο τις πικρές αλήθειες και τις εξίσου πικρές πραγματικότητες: «…όλα τα παιδιά μας αρπάζουν τα όπλα και πηγαίνουν να πολεμήσουν για την πατρίδα κι εσύ θα πας να σκοτωθείς για μια Τουρκάλα;». (σελ. 36)
Ακόμη και οι στιγμές της ερωτικής κορύφωσης μεταξύ των δύο νέων συντελούνται υπό τον αχό της στρατιωτικής επιχείρησης: « …το πιο μυστήριο ισοζύγιο οι τριγμοί της ηδονής από τον έρωτά μας με την οδύνη και τους οδυρμούς του πολέμου», (σελ. 97) μονολογεί ο Φοίβος.
Το νεανικό πάθος των δύο ηρώων συνεπαίρνει και τον ίδιο τον συγγραφέα. Αλλά δεν λησμονεί και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες αυτό συντελείται. Την ίδια ώρα πλάθει εικόνες με νεανικό σφρίγος και καίρια ποιητικότητα: «Οι στρατιώτες κόβουν τα σταφύλια μας. Εμείς τρυγούμε την πίκρα. Τα σταφύλια μας στάζουν αίμα, το κρασί της οργής». (σελ. 113)
Ο κλυδωνισμός του Φοίβου με την ερωτευμένη μαζί του Λένια στο Λονδίνο πιστεύω πως είναι μια από τις συγγραφικές κατακτήσεις και επιτυχίες του Π. Τσερκέζη σ’ αυτό το βιβλίο. Πραγματώνεται με υψηλό αισθητικό επίπεδο, βαθύ ρεαλισμό και άρτια ψυχογραφική απόδοση. Παράλληλα, την ίδια εποχή, το ψυχογράφημα της Εμινέ, επιτυγχάνεται μέσω της κόρης της: «Γνώρισα πόσο βασανιστικό ήταν γι’ αυτήν κάθε άγγιγμα του παρελθόντος». (σελ. 443)
Ενδιαφέρουσα είναι και η οπτική γωνιά θέασης αυτού του νεανικού έρωτα, χρόνια μετά, από την κόρη τους Αφροδίτη: «Η γης μύριζε μπαρούτι και θάνατο, φλέγονταν ο κόσμος κι εκείνοι έτρεχαν σαν κυνηγημένοι να συναντήσουν ο ένας τον άλλο». (σελ. 455) Και λίγο παρακάτω, προσθέτει: «Ήταν ένας παράλογος έρωτας, όπως είναι πάντα οι μεγάλοι έρωτες». (σελ. 456)
Ολοκληρώνοντας, θέλω να πω ότι ο συγγραφέας Πέτρος Τσερκέζης, στα τριάντα και πλέον χρόνια που ζει μαζί μας, δεν μπήκε μόνο στην ουσία της σύγχρονης κοινωνικό – πολιτικής ιστορίας του νησιού μας. Σε μεγάλο βαθμό, κατάφερε να αφομοιώσει το συνολικό πολιτισμικό στίγμα της πατρίδας μας. Εξοικειώθηκε μέχρι και με τους βαριούς ήχους του κυπριακού ιδιώματος, που τους αξιοποιεί ποικιλόμορφα σ’ αυτό το έργο.
Λέξεις της διαλέκτου και ιδιωματικές εκφράσεις, κυρίως στα διαλογικά μέρη του βιβλίου, συχνά – πυκνά, διανθίζουν και εμπλουτίζουν την όλη αφήγηση. Το έργο είναι αξιομνημόνευτο και αξιοπρόσεκτο, τόσο από αισθητικής πλευράς, όσο και από πλευράς νοηματικού φόρτου.
