Τον Ιούλιο 2023 κυκλοφόρησε σε Γαλλία και ΗΠΑ η ταινία «Oppenheimer», μια επική βιογραφική ταινία θρίλερ σε σενάριο, παραγωγή, και σκηνοθεσία Christopher Nolan βασισμένη στο βιβλίο «American Prometheus» (2005, Kai Bird, Martin J. Sherwin). Η ταινία που επαινέθηκε από τους κριτικούς για τις ερμηνείες, το σενάριο, και τα οπτικά εφέ εξιστορεί τη ζωή και το έργο του φυσικού Julius Robert Oppenheimer που θεωρείται ως «ο πατέρας της ατομικής βόμβας».
Ο Οπενχάιμερ (1904-1967) γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη από Γερμανοεβραίους γονείς. Σπούδασε και κατόπιν δίδαξε φυσική στα καλύτερα πανεπιστήμια. Έγινε γνωστός για τον ρόλο του ως διευθυντής του προγράμματος Μανχάτταν, την προσπάθεια της κατασκευής του πρώτου πυρηνικού όπλου στο μυστικό εργαστήριο στο Λος Άλαμος στην πολιτεία του Νέου Μεξικού. Υποστήριξε τη χρήση της ατομικής βόμβας, που κατέστρεψε τις ιαπωνικές πόλεις της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι (6 & 9/8/1945, 250.000 νεκροί) στην τελική φάση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η ιδέα του προγράμματος Μανχάταν προέκυψε όταν στάληκε επιστολή (2/8/1939) στον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ Φρακλίνο Ρούσβελτ γραμμένη από τον φυγά από τη Γερμανία φυσικό Leo Szilard και υπογραμμένη από τον Albert Einstein ότι οι Γερμανοί επεξεργάζονταν τη δημιουργία ατομικής βόμβας. Το πρόγραμμα Μανχάταν εξελίχθηκε με μεγάλη μυστικότητα, κάτι αδύνατο τις μέρες μας με τη σύγχρονη δικτύωση που υπάρχει. Συνεργάστηκαν επιστήμονες από όλες τις συμμαχικές χώρες με επικεφαλής το χαρισματικό Oppenheimer. Ελάχιστοι απ’ όσους εργάστηκαν στο πρόγραμμα Μανχάνταν γνώριζαν ότι ο τελικός σκοπός του προγράμματος ήταν η δημιουργία μιας υπέρ-βόμβας.
Δεν υπάρχει καμία αναφορά στις πολλές γυναίκες που συμμετείχαν στο πρόγραμμα Μανχάταν φυσικοί, χημικοί, μηχανικοί, μαθηματικοί π.χ. η 23χρονη τότε (1942) Leona Woods Marshall Libby η πρώτη γυναίκα που εργοδοτήθηκε στην ομάδα του Enrico Fermi και αργότερα ήταν παρούσα στην πρώτη πυρηνική αλυσιδωτή αντίδραση.
Η πρώτη δοκιμή της ατομικής βόμβας (16/7/1945) έγινε στην έρημο του Νέου Μεξικού στο τέλος της οποίας ο Oppenheimer απάγγειλε απόσπασμα ινδουιστικής γραφής που έλεγε ένας πρίγκιπας, που δεν δίσταζε να σκοτώσει τους εχθρούς του: «τώρα είμαι ο θάνατος, ο καταστροφέας των κόσμων».
Όταν διαπιστώθηκε η τρομερή δύναμη της βόμβας προέκυψε το ηθικό δίλημμα σε πολλούς επιστήμονες αν έπρεπε να τη ρίξουν σε κατοικημένη περιοχή ή στον ωκεανό πρώτα ως προειδοποίηση. Μέχρι τη μέρα εκείνη, οι συμμαχικές δυνάμεις είχαν ήδη νικήσει τη Γερμανία αλλά η Ιαπωνία είχε αρνηθεί να παραδοθεί. Μια πιθανή εισβολή θα σήμαινε πολλές συμμαχικές ανθρώπινες απώλειες. Τελικά ο στρατηγός Eisenhower και επιστήμονες του Manhattan Project έπεισαν ότι θα ήταν καλύτερα να χρησιμοποιηθεί το νέο όπλο. Ο Oppenheimer ψήφισε και τις δύο φορές να πέσει σε πόλεις όμως ακούστηκε να μονολογεί «οι καημένοι άνθρωποι».
Η περίοδος τότε ήταν κρίσιμη για την τελική έκβαση του Παγκοσμίου Πολέμου και μερικοί επιχειρηματολογούν ακόμα και σήμερα ότι αν δεν τερματιζόταν ο πόλεμος, έστω και έτσι, θα υπήρχαν περισσότερες απώλειες.
Επιλέγηκε η Χιροσίμα της Ιαπωνίας ως πρώτος στόχος, μια βιομηχανική πόλη των 350.000 κατοίκων, προκαλώντας τρομερή καταστροφή. Στις 6 Αυγούστου 1945, ένα Αμερικανικό αεροπλάνο Β-29 έριξε την πρώτη ατομική βόμβα που περιείχε 60 κιλά ουρανίου στην πόλη. Αποτέλεσμα της έκρηξης των 18.000 ΤΝΤ ήταν να καταστραφεί η πόλη κατά 90% και ο άμεσος θάνατος 100.000 κατοίκων˙ εκατοντάδες χιλιάδες θα υποβάλλονταν σε ένα αργό θάνατο λόγω έκθεσης στην ακτινοβολία, από καρκίνο, εγκαύματα ή άλλες παρενέργειες της έκρηξης. Μόλις τρεις μέρες αργότερα, ένα δεύτερο Β-29 έριξε ατομική βόμβα στο Ναγκασάκι σκοτώνοντας άμεσα 40.000 ανθρώπους. Η καταστροφή στο Ναγκασάκι ήταν λιγότερο οδυνηρή λόγω της τοπογραφίας της, σε κοιλάδες ανάμεσα σε βουνά. Συνέπεια αυτών, ο αυτοκράτορας της Ιαπωνίας Χιροχίτο ανακοίνωσε στις 15 Αυγούστου, την άνευ όρων παράδοση της χώρας του. Η συμφωνία παράδοσης της Ιαπωνίας υπογράφηκε στις 2 Σεπτεμβρίου πάνω στο πολεμικό αμερικανικό πλοίο «Μισσούρι».
Μετά τον πόλεμο ο Οπενχάιμερ πρωτοστάτησε στη δημιουργία της Επιτροπής Ατομικής Ενεργείας των Ηνωμένων Πολιτειών και χρησιμοποίησε τη θέση του για να ασκήσει πιέσεις για τον διεθνή έλεγχο και την αποτροπή της διάδοσης των πυρηνικών όπλων. Είχε αναφέρει στον τότε πρόεδρο Τρούμαν ότι ένιωθε να έχει αίμα στα χέρια του, είχε τύψεις για τη μεγάλη καταστροφή που προκλήθηκε.
Ένας μεγάλος επιστήμονας όπως τον Οπενχάιμερ δεν γλύτωσε από τον μακαρθισμό, σύρθηκε σε δίκη για τις φιλειρηνικές και δημοκρατικές του θέσεις με αποτέλεσμα να κριθεί «ακατάλληλος να υπηρετήσει τη χώρα» και η διαβάθμιση ασφαλείας του ανακλήθηκε (1954). Περιορίστηκε να διδάσκει φυσική στο πανεπιστήμιο για τα επόμενα δέκα χρόνια οπότε αποκαταστάθηκε και τιμήθηκε με το βραβείο «Ενρίκο Φέρμι» ως χειρονομία της πολιτικής αποκατάστασης.
Ο Ρόμπερτ Οπενχάιμερ πέθανε (1967) από καρκίνο, ο θάνατός του υπήρξε μια μεγάλη απώλεια για τον επιστημονικό χώρο.
