Οι διακοπές είναι ίσως η μόνη ευκαιρία που μπορούμε ν’ απολαύσουμε με τη ψυχή μας το διάβασμα. Ώρες πρωινές, νυχτερινές, αφού χορτάσουμε το φως της πανσέληνου, ώρες μεσημεριανές, νωχελικές… παρέα με το μονότονο βουητό του ανεμιστήρα.

Συνηθίζω τα καλοκαίρια να ξαναδιαβάζω βιβλία, αυτά που μου άφησαν κάτι σε παλαιότερα χρόνια, αυτά που τακτοποιήθηκαν και παραμένουν στα σκονισμένα ψηλά ράφια βιβλιοθηκών. Πρόσφατα επέστρεψαν, ελέω πείσματος και αγάπης, από το σπίτι μας στο Βαρώσι ξασπρισμένα και ταλαιπωρημένα Τα Ρω του Έρωτα! Με άλλο μυαλό τα διάβαζα στα 23 μου, με δάκρυα τα ξαναδιαβάζω σήμερα. 

Ξεσκονίζοντας λοιπόν τη μικρή βιβλιοθήκη των διακοπών βρήκα ένα βιβλίο που θυμάμαι ότι μου είχε κάνει εντύπωση πριν κάμποσα χρόνια. Οι αλήθειες των άλλων του Ελλαδίτη Νίκου Θέμελη. Ενός συγγραφέα που λατρεύω, διάβασα την ανεπανάληπτη τριλογία του, το Μια ζωή δυο ζωές, τη Συμφωνία των Ονείρων και, ενώ έχω στο κάτω ράφι της βιβλιοθήκης σε αναμονή το μεταθάνατο βιβλίο του Η αναχώρηση, επέλεξα να επιστρέψω στο παλιό. Πρόκειται για την περιπέτεια μιας οικογένειας και ενός χειρόγραφου και ότι αυτό φέρνει μαζί του και αποκαλύπτει. Διαδραματίζεται εν μέσω της ανταλλαγής πληθυσμών στις Κυδωνιές που έγινε Αϊβαλί, στη Μυτιλήνη και πιο πέρα. Διαβάστε το, δώστε το, χαρίστε το… Mιλά για μας σήμερα και αύριο.

Αντιγράφω από τη σελίδα 157 του βιβλίου «Οι αλήθειες των άλλων» τη συνομιλία του παππού Μανόλη με τον εγγονό του.

Ο κύρ  Μανόλης έδειξε να δυσανασχετεί προς στιγμή. Πρώτη φορά δυσκολευόταν να πει με τα απλά του λόγια αυτά που ένιωθε, εκείνα που είχε στο μυαλό του. Κοίταζε ανάμεσα στα πόδια το χώμα που πατούσε και σκεφτόταν, σιωπούσε, σκεφτόταν. Άρχισε κάποτε να μιλά αργά:

  • Όλοι μας φουντώνουν για την πατρίδα. Όμως λέω…πως δεν μπορεί να είναι μόνο η γη μας, τα σπίτια που χτίσαμε, τα χώματα που οργώσαμε και σπείραμε, τα λιόδεντρα και οι γιαλοί μας. Τέτοια πράγματα άψυχα βρίσκεις κι απέναντι στη Μυτιλήνη κι ακόμη παραπέρα.

Σταμάτησε, σκέφτηκε και συνέχισε:

  • Το Αϊβαλί -οι Κυδωνιές- ήταν οι άνθρωποι του, η κοινότητά του, τα σινάφια και τα σχολεία του, οι κάθε λογής μαζώξεις, η ζωή μας, δηλαδή ότι διαλέξαμε να ζούμε έτσι και όχι αλλιώς, η πίστη μας, η γλώσσα μας, οι συνήθειες μας, οι ιστορίες της γιαγιάς και του νοννού σου. Απ’ όσα καταλαβαίνω με τα λίγα γράμματά μου, με της ψυχής και του μυαλού μας τα γεννήματα, πώς να σ’ το πω, νιώθαμε όλοι πως είμαστε μια απέραντη οικογένεια, πως είμαστε ένα καράβι και τραβάγαμε καθείς με τις δυνάμεις του λίγο ως πολύ τον ίδιο δρόμο.

Κόμπιασε και ύψωσε τη ματιά στον εγγονό του:

  • Λάθεψα όταν έλεγα εγώ δε φεύγω από την πατρίδα μου κι ας γίνει ότι θέλει. Πατρίδα, γιε μου, δεν είναι ο τόπος μας, το χώμα τούτο που πατώ, αφού οι Κυδωνιές δεν είναι πια εδώ. Η γης αυτή γίνεται μέρα με την ημέρα πατρίδα Τούρκων φουκαράδων. Η αληθινή πατρίδα μας μίσεψε για άλλα μέρη. Έφυγαν οι δικοί μας και την πήρανε μαζί τους. Μόνο που εγώ άργησα να το χαμπαρίσω.

Ως Σιβύλλα μάγισσα της σύγχρονης Κύπρου των Dream Cities, των πύργων, των πυροτεχνημάτων και των γαλάζιων θαλασσών, μαντεύω ψίθυρους κακεντρεχών για μοιρολατρίες και κινδυνολογίες! Με την ευκαιρία όμως, υπενθυμίζω στους τότε νεαρούς θαμώνες και λάτρεις της Πύλης Αμμοχώστου ένα συμβάν του 1982. Δούλευα στον Δήμο Λευκωσίας, είμασταν ένα αχτύπητο δίδυμο με τον Δήμαρχο, και οργανώσαμε εκδηλώσεις με κεντρικό τίτλο και θέμα: 60 χρόνια δίχως Σμύρνη, δίχως Πόντο…Εκθέσεις, διαλέξεις από την ιστορικό Κατερίνα Μπούρα, συνεργασίες με το Ίδρυμα Μερλιέρ της Αθήνας, μουσικές, ποντιακές λύρες στα σοκάκια του Ταχτακαλά και χαμός στην Πύλη. Όσοι θυμούνται δε ξεχνούν…[ίσως το νέο σλόγκαν της ΚΔ προς τιμήν της γενιάς που φεύγει]. Ένα κόμμα, λοιπόν, όχι από τα μικρά, κάλεσε τον Λέλλο στη Βουλή ν’ απολογηθεί για το «ατόπημα» και τον κατηγόρησε ότι αυτά τα θέματα προκαλούν αρνητικές αντιδράσεις και συσχετίσεις στην κοινωνία και πρέπει ν’ αποφεύγονται δια το δημόσιον συμφέρον. Ο Λέλλος, βέβαια, δεν σιώπησε. Και, ως συνήθως, τον άκουσαν ορισμένοι, άλλοι όμως πήγαν για καφέ! Aισίως πέρασαν από τότε σαράντα ένα χρόνια.

Το 2022 πέρασε ένας αιώνας από την απώλεια της Σμύρνης, το 2024 θα σημάνει μισό αιώνα απώλεια της μισής Κύπρου. Έμαθα όμως ότι στην αντικατοχική εκδήλωση που οργανώνει ο Δήμος της Αμμοχώστου θα παραστεί και ο Τουρκοκύπριος δήμαρχος της πόλης και χορωδία από παιδιά. Για πρώτη φορά μετά από 49 χρόνια. Έμαθα και για τα θορυβώδη κλασικά αντανακλαστικά των Ελαμοεδεκιτών και των μοτόρων τους που απειλούν ότι θα εισβάλουν στη Δερύνεια. Έμαθα ότι ο ΠτΔ ενώ ήξερε ότι θα παραστεί και ο Δήμαρχος της κατεχόμενης Αμμοχώστου αποδέχτηκε την πρόσκληση να αντικρύσει [επιτέλους] τους Βαρωσιώτες στα μάτια, και ελπίζω να μην τους πει για ψηφίσματα, κυρώσεις και ορόσημα. Έμαθα ότι ο ΥΠΕΣ θα αφαιρέσει τα τέλλια του Νουρή και ότι η Υπουργός Παιδείας θα δει με σύγχρονο μάτι το θέμα των βιβλίων της ιστορίας.

Μήπως καταλάβαμε; Κρατώ την αναπνοή μου και πάω στην Παναγία τη Χρυσοπατερίτισσα του χωριού μου να της τα πω!

Ελεύθερα, 5.8.2023