Είναι απογοητευτικό το ότι τόσο πολλοί άνθρωποι πιστεύουν πως υπάρχει καλή και κακή βία, αναλόγως της πλευράς την οποία υποστηρίζουν.
Θυμάμαι που πολλοί από μας, πριν χρόνια, τότε που πρωτοεμφανίστηκε η Χρυσή Αυγή και μας τρόμαξε η αποδοχή της στον κόσμο, λέγαμε πως δεν μπορεί τόσοι άνθρωποι να είναι φασίστες και ρατσιστές, οι περισσότεροι ua παραπλανήθηκαν από τα δήθεν εθνικοπατριωτικά συνθήματά τους. Ο χρόνος που κύλησε από τότε μας έδειξε πως εμείς ήμασταν παραπλανημένοι, πως δεν θέλαμε να πιστέψουμε τη σκληρή πραγματικότητα: Ότι πολλοί άνθρωποι ανάμεσά μας είναι όντως φασίστες και ρατσιστές. Κανείς σήμερα δεν μπορεί να επικαλείται άγνοια. Ο Μπέος, λόγου χάρη, δεν κρύφτηκε ποτέ: Όλοι βλέπουμε καθαρά ότι είναι ένας χυδαίος λαϊκιστής, ομοφοβικός και σεξιστής, αισχρός ακροδεξιός, υβριστής και προσβλητικός. Θεωρεί μάλιστα ότι όλα αυτά, και πολλά ακόμα τέτοιου είδους επίθετα που θα μπορούσε να του αποδώσει κανείς, είναι τα προσόντα του – το πιο ανατριχιαστικό, μάλιστα, είναι ότι ως τέτοια τα εκλαμβάνουν αυτοί που τον ψηφίζουν, η πλειοψηφία των κατοίκων του Βόλου.
Ο Μπέος, βέβαια, είναι απλό παράδειγμα, και μάλιστα καθόλου πρωτότυπο ή μοναδικό. Άνθρωποι σαν αυτόν, με τα ίδια λίγο-πολύ χαρακτηριστικά, κυριαρχούν παντού στον κόσμο, από τον Τραμπ ώς τον Πούτιν και από τους φανατικούς της Χαμάς και του Ιράν ώς τους φανατικούς του Ισραήλ. Μπορεί να μην έχουν παντού την απόλυτη αποδοχή από τον λαό, ιδίως σε απολυταρχικά ή θεοκρατικά καθεστώτα, όμως είναι γεγονός ότι ζούμε και κυκλοφορούμε ανάμεσα σε ανθρώπους επικίνδυνους, όχι μόνο επειδή ενδέχεται να βιαιοπραγήσουν εναντίον μας, αλλά επειδή οι απόψεις τους για τη ζωή και τους άλλους αποτελούν κοινωνικό κίνδυνο, ιδίως όταν όχι μόνο άγονται και φέρονται από ηγέτες επικίνδυνους, αλλά επειδή αυτοί τους δίνουν τη δικαιολογία και τη δύναμη να είναι αυτό που είναι. Μπορεί να αλλάξει αυτό και πώς;
Σε μια σχετική συζήτηση με φίλους, όταν είπα ότι δεν βλέπω άλλη λύση από την παιδεία –τα σχολεία και την εκπαίδευση των παιδιών μας, δηλαδή– δέχτηκα μιαν αναπάντεχη επίθεση: Ο συνομιλητής μου με επέπληξε, επειδή θεωρώ πως είμαι καλύτερος από τους άλλους, τους ρατσιστές και φασίστες δηλαδή, και ότι αυτή είναι μια απεχθής «συριζαϊκή» θέση εκείνων που θέλουν να «διορθώσουν» τον κόσμο στα μέτρα τους. Αλλά αυτή η τοποθέτηση, όσο «χριστιανική» κι αν μοιάζει, είναι απολύτως λανθασμένη: Δεν ξέρω αν είμαι καλύτερος ή μη, όμως υπάρχουν αρχές πανανθρώπινες και αναμφισβήτητες όπως είναι η ελευθερία, ο σεβασμός στα ανθρώπινα δικαιώματα, η παραδοχή ότι οι άνθρωποι μπορεί να μην είναι όμοιοι αλλά έχουν την ίδια αξία και είναι ίσοι μεταξύ τους, το ότι κανείς δεν μπορεί να επιβάλει την άποψή του στον άλλο διά της βίας, όπως και το ότι κανείς δεν μπορεί να σου κάνει οτιδήποτε αν δεν του το επιτρέψεις. Επίσης, το ότι για να έχεις άποψη πρέπει να έχεις γνώση αυτού για το οποίο μιλάς, και ότι δεν μπορείς να εμπιστεύεσαι τον πρώτο τυχόντα που παρουσιάζεται ως σωτήρας και παντογνώστης, χωρίς καμιά απόδειξη περί τούτου. Αυτά πρέπει να διδάξουμε στα παιδιά.
Ο πόλεμος στο Ισραήλ, με τις απίστευτες αγριότητες που συμβαίνουν καθημερινά, μας αποκάλυψε και αυτή την πτυχή: Πόσο πολλοί άνθρωποι ανάμεσά μας πιστεύουν ότι υπάρχει καλή και κακή βία, αναλόγως της πλευράς την οποία επιλέγουν να πάρουν. Δεν λέω ότι δεν υπάρχει καλή και κακή πλευρά, όμως θα πρέπει να την αναγνωρίζουμε με κριτήριο τις πιο πάνω αρχές και αξίες. Προπαντός, μετά λόγου γνώσεως και όχι βασισμένοι στην όποια προπαγάνδα ή στις επιδιώξεις και τα συμφέροντα των ηγετών μας. Η μονόπλευρη αντιμετώπιση του συνόλου των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων υπέρ του «καλού» Ισραήλ και κατά της «κακής» Χαμάς δεν είναι μονάχα απλουστευτική αλλά λανθασμένη και επικίνδυνη, αφού αναγνωρίζει ότι μόνο στη μια πλευρά υπάρχουν αθώοι πολίτες που πλήττονται. Οι άλλοι; Ε, τι να κάνουμε, ατύχησαν, όπως τα εκατοντάδες θύματα του νοσοκομείου στη Γάζα…
Ο κυριότερος ρόλος του σχολείου είναι η εκπαίδευση μιας υγιούς κοινωνίας με υγιείς ανθρώπους. Υπάρχει, ωστόσο, το εξής εμπόδιο: Οι πολιτικοί δεν επιθυμούν κάτι τέτοιο, εφόσον οι περισσότεροι είναι μικροί Μπέοι τους οποίους μια υγιής κοινωνία θα τους απέβαλλε ως ξένο σώμα, ως ιό του κακού και της οπισθοδρόμησης. Υπάρχει κι ένα ερωτηματικό: Πόσοι από τους εκπαιδευτικούς στα δημόσια σχολεία είναι απαλλαγμένοι από ιδεοληψίες και αυταρχικότητα, με δυο λόγια πόσοι από αυτούς είναι σε θέση να αποβάλλουν τον μικρό (ή και μεγαλύτερο) ρατσιστή και φασίστα που κρύβουμε όλοι μέσα μας; Ας εκπαιδεύσουμε, λοιπόν, την κοινωνία αρχίζοντας από τα παιδιά μας: Πώς να γίνουν καλύτεροι άνθρωποι από εμάς, αλλά και πώς να μάθουν να κρίνουν μόνα τους. Οι πολιτικοί είναι ανεπίδεκτοι μάθησης, όμως ποιος θα εκπαιδεύσει τους εκπαιδευτικούς; Ποιος θα εκπαιδεύσει τους γονείς;
chrarv@philelefheros.com
Ελεύθερα, 22.10.2023
