«Εκ γυναικός ἐρρύη τὰ χείρω» (Από τη γυναίκα ήρθαν τα κακά), είπε ο αυτοκράτορας Θεόφιλος στην Κασσιανή όταν της πρόσφερε το «χρυσό μήλο», επιλέγοντάς την έτσι μεταξύ τόσων άλλων γυναικών για σύζυγο. Νέα εξαιρετικής σωματικής ομορφιάς, εξυπνάδας, μόρφωσης και πνευματικής καλλιέργειας, αυτή του απάντησε «Ἀλλά και ἐκ γυναικός πηγάζει τά κρείττω» (Αλλά και από τη γυναίκα ήρθαν τα καλά), αναφερόμενη στην Παναγία. Προσβεβλημένος ο αυτοκράτορας την απέρριψε, επιλέγοντας για γυναίκα του τη Θεοδώρα.
Η Κασσιανή, κόρη πλούσιας φεουδαρχικής οικογένειας και περιζήτητη νύμφη στον κύκλο επιφανών και ευγενών νέων, επέλεξε αντί του γάμου τον μοναχικό βίο σε μοναστήρι, όπου αργότερα έγινε ηγουμένη και μια σπουδαία ποιήτρια, συνθέτρια και υμνογράφος. Το αριστουργηματικό τροπάριο της Κασσιανής που φέρει το όνομά της και που ακούμε με δέος τη Μεγάλη Τρίτη, μας κάνει να λυγίζουμε από συγκίνηση.
Πηγαίνοντας πιο πίσω στον χρόνο, στην Αλεξάνδρεια του 4ου αιώνα μ.Χ. συναντούμε την Υπατία, την Ελληνίδα νεοπλατωνική φιλόσοφο, αστρονόμο και μαθηματικό, η οποία σπούδασε στην Αθήνα και στην Ιταλία. Πρώτος δάσκαλος υπήρξε ο πατέρας της, ο μαθηματικός και αστρονόμος Θέων, ο τελευταίος διευθυντής της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας. Με το πέρας των σπουδών της ανέλαβε τη διδασκαλία στη σχολή των Πλατωνιστών, διδάσκοντας φιλοσοφία, αστρονομία και μαθηματικά που την εποχή εκείνη ταυτίζονταν από τους πρώτους Χριστιανούς με την ειδωλολατρία. Το να διδάσκει μια γυναίκα, να κυκλοφορεί ελεύθερα και μόνη στην αγορά, δυσχέραινε ακόμη περισσότερο τη θέση της. Λόγω της έντασης μεταξύ χριστιανών και εθνικών, που ταλάνιζε την Αλεξάνδρεια εκείνη την περίοδο, η Υπατία έγινε στόχος και δολοφονήθηκε από όχλο φανατικών Χριστιανών, τους οποίους υποκίνησε ο τότε αρχιεπίσκοπο Κύριλλος, στις 8 Μαρτίου του 415. Τι τραγική ειρωνεία που την ημερομηνία αυτή γιορτάζουμε στις μέρες μας την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας.
Υπάρχει ένας αστεροειδής που πήρε το όνομα Υπατία από την ιστορική αυτή φυσιογνωμία και προσωπικότητα. Μπορεί εμείς με γυμνό και ανεκπαίδευτο μάτι να μην μπορέσουμε ποτέ να τον δούμε και να τον ξεχωρίσουμε μέσα στο απέραντο σύμπαν. Το κάθε άστρο όμως που μας φωτίζει από μακριά και από το οποίο μας χωρίζουν έτη φωτός αντιστοιχεί σε μια μορφή, που έλαμψε για λίγο ανάμεσά μας, στον πλανήτη γη και στις μικρές περιορισμένες ζωές των γυναικών: γιαγιάδων, μητέρων, φίλων ή αδελφών, γειτονισσών, δασκάλων. Γυναίκες που με την αγάπη, την καρτερικότητα, την υπομονή και την επιμονή τους, τις γνώσεις ή και την άγνοιά τους κατάφεραν να κρατήσουν τη γη στους ώμους τους, συμβάλλοντας με την ύπαρξή τους στην αέναη περιστροφή της.
Γυναίκες που εξαναγκάστηκαν να πορευτούν για χιλιάδες χρόνια με το κεφάλι σκυφτό, υποταγμένες σε άγραφους αλλά και γραπτούς ρητούς νόμους που τις ήθελαν υποδεέστερες από τον άντρα. Κατάφεραν όμως μέσα από τις αντιξοότητες και τις συμβατικότητες που τους επέβαλλαν η κοινωνία και η θρησκεία να μη λυγίσουν, να αποζητήσουν και να απαιτήσουν τα δικαιώματά τους, αποτινάσσοντας τον ζυγό που τις καθήλωνε. Χρειάστηκαν μάχες και αγώνες για να επισφραγίσουν την ισότητά τους, το δικαίωμα στην ψήφο, στη μόρφωση και στις ίσες ευκαιρίες στην αγορά εργασίας. Πόσο κρίμα να εξακολουθούν πολλές να μετατρέπουν σήμερα οικειοθελώς τον εαυτό τους σε αντικείμενο.
Ο άντρας μεγαλώνοντας γερνά αξιοπρεπώς με τα γκρίζα και λευκά μαλλιά του, με τις ρυτίδες, τις κοιλίτσες και τα παχάκια του. Γιατί η φυσική φθορά που επιφέρει ο χρόνος να μην είναι το ίδιο αποδεχτή από τις γυναίκες, που προσπαθούν ακόμη και να κρύψουν την ηλικία τους, να μπαίνουν κάτω από το νυστέρι, να καμουφλάρονται. Είναι οπισθοδρόμηση όταν μετά από αγώνες και αφού κατάφεραν να απαλλαγούν από τα κορσέ, τις περούκες ακόμη τον στηθόδεσμό τους, να φορέσουν παντελόνια και να κόψουν κοντά τα μαλλιά τους, εξακολουθούν ωστόσο τον 21ο αιώνα να αυτοεγκλωβίζονται μέσα σε άβολα, στενά ρούχα και παπούτσια, περπατώντας στις μύτες των ποδιών τους, σε γόβες στιλέτο που δεν τους επιτρέπουν να ανοίξουν το βήμα. Μάτια αιχμάλωτα πίσω από ψεύτικες βλεφαρίδες, πρόσωπα τραβημένα, ακόμη και το χαμόγελό τους δεν τους ανήκει. Αντί να πάνε μπροστά, να πάνε πάρα πέρα, να δουν έξω από την κλειστή επαρχιακή κοινωνία του νησιού, οπισθοχωρούν, πηγαίνοντας ένα βήμα μπροστά και δύο πίσω. «Poor Things» δεν θα καταλάβουν ποτέ πόσο μεγάλη υπόθεση είναι το να είσαι γυναίκα!
«Η ζωή είναι μια διαρκής άνθηση και όσο περαιτέρω ταξιδεύουμε, τόσο περισσότερη αλήθεια μπορούμε να κατανοήσουμε. Το να καταλάβουμε τα πράγματα που είναι στην πόρτα μας είναι η καλύτερη προετοιμασία για να καταλάβουμε όσα βρίσκονται παραπέρα.» (Υπατία)
dena.toumazi@gmail.com
