Η ημέρα μας χθες στην Ελλάδα, δημοσιογραφικά, ήταν αφιερωμένη στην παιδική παραβατικότητα. Η βία στα σχολεία και συνοικίες των μεγάλων πόλεων, ακόμα και στα πιο προνομιούχα, έχει φτάσει διαστάσεις ποινικών αδικημάτων.
Είχα μια ενδιαφέρουσα συζήτηση με την Αννίτα Λουδάρου, ψυχαναλύτρια-ψυχολόγο, μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Αναλυτικής και Οικογενειακής Ψυχοθεραπείας, στην οποία ξεδίπλωσε σκέψεις και σημειώσεις της για τη κρίση της Εφηβείας. Που ακολουθεί μια διαδρομή από την απογοήτευση στην κατάκτηση.
Η πρώτη της παρατήρηση ήταν μην ψάχνετε όλες τις απαντήσεις έξω, στα στέκια των παιδιών. Το πρότυπο της βίας, λέει, είναι μέσα στην οικογένεια. Την παραβατικότητα την βλέπουν και την βιώνουν τα παιδιά μέσα στο σπίτι, εάν εκεί εκδηλώνονται σκληρές αντιπαραθέσεις γονιών, πόσο μάλλον και βίαιες συμπεριφορές.
Αυτά, προκαλούν φόβο. «Και το φοβισμένο παιδί», λέει η κ. Λουδάρου, «στρέφεται και αυτό προς τη βία, διότι προτιμά να είναι θύτης παρά θύμα, για να μην φοβάται άλλο».
Ο φόβος παράγει πόνο. Και κανένα παιδί δεν θέλει να πονάει. Γι’ αυτό και επιλέγει συνειδητά να παίξει τον ρόλο του «κακού», εκείνου δηλαδή που επικρατεί κι όχι εκείνου που υποτάσσεται και υποφέρει.
«Ένα παιδί 15χρονών, που δέρνει, που τρομοκρατεί, ή και που σκοτώνει ακόμα, είναι, λογίζεται παιδί;», την ρώτησα. «Όχι, είναι τρομοκρατημένο, φοβισμένο παιδί», απάντησε κατηγορηματικά.
Η ελληνική κυβέρνηση ανακοίνωσε προχθές μια δέσμη μέτρων για την καταπολέμηση της βίας στα σχολεία. Μεταξύ άλλων, επαναφέρει τις αποβολές, οι απουσίες εξ αιτίας αυτών δεν θα χαρίζονται, ούτε θα μειώνονται και θα διατεθεί εφαρμογή e-parents στους γονείς όπου θα μπορούν να βλέπουν σε άμεση ψηφιακή ενημέρωση την πορεία του μαθητή, τις απουσίες κ.ά. μέσω των δεδομένων που καταχωρίζονται στο myschool, θα μπορεί ο σύλλογος διδασκόντων να προχωρά πιο εύκολα σε αλλαγή τμήματος και θα περιοριστεί η γραφειοκρατία για αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος.
Ακόμα, αν κάποιος κάνει φθορά, ηθελημένο βανδαλισμό, το κόστος θα βεβαιώνεται στην οικογένεια του δράστη. Και τέλος, ειδικά για τη χρήση κινητών τηλεφώνων στα σχολεία, ο υπουργός Παιδείας, Κυριάκος Πιερρακάκης, σημείωσε ότι η χρήση του πάει μαζί με τα πιο βαριά περιστατικά bullying.
Όπως μας λέει η ειδήμων σε θέματα social media, Βάλια Καϊμάκη, η νεανική παραβατικότητα (κάτω των 18) μπορεί (α) να ενισχυθεί από τα social media και (β) να πάρει νέες μορφές. Το γεγονός αυτό θέτει προβλήματα νομικής φύσης στα Δικαστήρια ανηλίκων. Στο (α) έχουμε περισσότερες ευκαιρίες για απειλή, προσβολή, δυσφήμιση, απάτη, εκβιασμό, παραβίαση εμπιστοσύνης και πορνογραφία. Στο (β) έχουμε χάκινγκ και νέες μορφές bulling
Οι νέοι διανύουν την εφηβεία σε μια διαδικασία αυτογνωσίας, προσπαθώντας να κατανοήσουν τους κοινωνικούς τους ρόλους, καθοδηγούμενοι από την ανησυχία για το πώς εμφανίζονται στους άλλους και πώς τους βλέπουν αυτοί στο πλαίσιο μιας ολοένα και πιο σύνθετης συναισθηματικής και κοινωνικής ζωής, η οποία βρίσκεται όλο και περισσότερο online. Η ανακάλυψη της σεξουαλικότητας και των στενών σχέσεων αποτελεί κεντρική πτυχή των ψηφιακών τους πρακτικών.
«Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι νέοι διαπραγματεύονται συνεχώς τα όρια της δημόσιας και της ιδιωτικής σφαίρας της ζωής τους και αποφασίζουν πώς θέλουν να παρουσιάσουν και να αποκαλύψουν τον εαυτό τους στους άλλους χρήστες», μας λέει η κ. Καϊμάκη. «Άλλες φορές το κάνουν σχεδόν αυτόματα –χωρίς να το σκεφτούν– μ’ ένα κλικ με το ποντίκι τους. Άλλες φορές επιλέγουν την ανωνυμία».
Τέλος, μία πρόσφατη μελέτη στην Πορτογαλία έδειξε ότι από τα 354 αδικήματα που διαπράχθηκαν από νέους 12-16 ετών, το 26% αφορούσε τα social media.
