Από τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης στη μεταστροφή της.
Σε μια συγκέντρωση με αφορμή μια επέτειο, αναφέρθηκε ο εμπρησμός του εργοστασίου μιας εταιρείας παραγωγής αυγών στη Θεσσαλονίκη από κάποιους «vegan εμπρηστές», όπως τους αποκαλεί ο Τύπος, το «Μέτωπο Απελευθέρωσης Ζώων». Γράφουν στην προκήρυξή τους: «Χιλιάδες ζώα κάθε μέρα πεθαίνουν υπό άθλιες συνθήκες για τη γεύση της σάρκας τους, προσφέροντας ανυπολόγιστα κέρδη στα αφεντικά. Αισθανόμενα όντα […] αντιμετωπίζονται ως πρώτη ύλη της καπιταλιστικής παραγωγής», και υπόσχονται ανυποχώρητο αγώνα «μέχρι να κλείσει και το τελευταίο Άουσβιτς των ζώων». Οι νέοι και νέες της παρέας συμφωνούσαν, οι μεγαλύτεροι μιλούσαν για ανάγκη τήρησης των νόμων, εκείνοι ανταπαντούσαν ότι οι νόμοι παραβιάζονται και οι Αρχές αδιαφορούν, συνεχώς ψηφίζονται απαράδεκτοι νόμοι κ.λπ. Επομένως, το ζητούμενο είναι πώς απαντάς στην αυθαιρεσία της εξουσίας και του διαπλεκόμενου κεφαλαίου.
Τέτοια ζητήματα δεν είναι καινούργια. Από τους Μπάαντερ – Μάινχοφ, τον ΙRA, την ΕΟΚΑ, τον Κενάν Αγιάζ και τους Κούρδους σήμερα, η διάκριση ανάμεσα στον τρομοκράτη και στον αγωνιστή εναντίον μιας χούντας ή ενός αυταρχικού κράτους είναι θέμα οπτικής. Ωστόσο, εάν το ζητούμενο είναι πώς να πετύχεις τον στόχο σου, η βία είναι αναποτελεσματική: Η εξουσία θα βρίσκει πάντα τρόπο να αντεπεξέρχεται όσο η κοινή γνώμη θα βλέπει εχθρικά τέτοιες πρακτικές. Αντιθέτως, η κατάλληλη προπαγάνδα –κατ’ άλλους χειραγώγηση, εφόσον χρησιμοποιείται για περισσότερη όσο και για λιγότερη ελευθερία– φέρνει αποτελέσματα. Το λεγόμενο «παράθυρο Overton», π.χ., είναι ένα μοντέλο για το πώς οι ιδέες σε μια κοινωνία αλλάζουν με την πάροδο του χρόνου και επηρεάζουν την πολιτική.
Οι κυβερνήσεις εφαρμόζουν μόνο ευρύτερα αποδεκτούς κανόνες, διαφορετικά χάνουν την εμπιστοσύνη των ψηφοφόρων. Ακόμα και η πιο εξωφρενική και απαράδεκτη ιδέα, όμως, μπορεί να περάσει από την ανοχή ώς την καθολική αποδοχή, χάρη στην κατάλληλη τροφοδότηση της μίας άποψης – ένα είδος παράθυρου εστιασμένου αποκλειστικά σ’ αυτήν: Τα ΜΜΕ, αναγνωρισμένοι επιστήμονες, πολιτικοί, δημοσιογράφοι, δάσκαλοι κ.ά. να βομβαρδίζουν οργανωμένα συνεχώς την κοινή γνώμη με το ίδιο αφήγημα. Εντέλει, σύντομα οι «μάζες» θα το υιοθετήσουν ως τη νέα αποδεκτή πραγματικότητα. Αυτή είναι η μέθοδος χειραγώγησης του καπιταλισμού, χάρη σ’ αυτήν αναδεικνύονται άνθρωποι σαν τον Τραμπ με παρανοϊκές απόψεις, ο φασισμός αναβιώνει και επικρατούν άσχετοι και βλάκες, σε αντίθεση με όσους επιμένουν στη χρήση βίας ως όργανο πειθούς. Αλλά αν οι «κακοί» το κάνουν αποτελεσματικά, δεν χάνουν τίποτα οι «καλοί» να ρίξουν μια ματιά απ’ το παράθυρο του Overton.
Ένα παράδειγμα χειραγώγησης στα καθ’ ημάς είναι το Κυπριακό: Ο συμβιβασμός με την κατοχή ως νέα πραγματικότητα, μια απεχθής αρχικά ιδέα, έγινε σταδιακά αποδεκτή: Είτε με τη μορφή της λεγόμενης Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας είτε με την ιδέα των δύο κρατών, ο διαχωρισμός με βάση την εθνότητα, τη γλώσσα και τη θρησκεία –ο ορισμός του ρατσισμού και του εθνικισμού– όχι μόνο προβάλλεται ως η μόνη λύση, αλλά οποιαδήποτε άλλη αντιμετώπιση λοιδορείται. Με αποκορύφωμα όσοι, π.χ., υποστηρίζουν την ιδέα ενός ενιαίου κράτους να αποκαλούνται… εθνικιστές – αυτοί, όχι εκείνοι που χρησιμοποιούν την ιδέα του έθνους για να διαχωρίσουν τους ανθρώπους. Εφαρμόζουν στην πράξη τη θεωρία του Joseph Οverton (1960-2003), και μάλιστα χωρίς απαραιτήτως να τη γνωρίζουν.
Ευτυχώς, υπάρχουν και εκείνοι που, κατά τον Πλάτωνα, εξετάζουν πρώτα με τη λογική τα πάντα πριν πάρουν θέση. Αυτοί οι άνθρωποι ας έχουν στο μυαλό τους ότι οι εκπρόσωποι της εξουσίας δεν πρόκειται να υποστηρίξουν ιδέες που η κοινωνία απορρίπτει. Όμως μια ενδεχόμενη μεταστροφή της ψυχολογίας της κοινής γνώμης θα τους υποχρεώσει να ακολουθήσουν αυτό που η κοινωνία προκρίνει. Έχουμε δει όλοι πώς ευδοκιμούν και υιοθετούνται παλαβές θεωρίες συνωμοσίας. Γιατί να μη χρησιμοποιήσουμε την κρίση μας για να μεταδώσουμε τις σωστές ιδέες, όσο ανεφάρμοστες ή απίθανες κι αν τις θεωρεί η πλειοψηφία σήμερα; Στο κάτω-κάτω, άμα ο κόσμος μπορεί να εκπαιδευτεί να πιστεύει παραμύθια, μπορεί επίσης να εκπαιδευτεί να αναγνωρίζει την πραγματικότητα και το δίκιο – είτε είναι το Κυπριακό είτε τα δικαιώματα των ζώων.
chrarv@philelefheros.com
MINORITY REPORT, 08.09.2024
