Γιατί επιλέγουμε να μας κυβερνούν οι κάκιστοι των κακίστων;
Η λέξη της χρονιάς την οποία επέλεξε ο Economist για το 2024 είναι «kakistocracy», η εξουσία των κακίστων ή κακιστοκρατία, μια επινοημένη λέξη με ελληνικές ρίζες. Αν και δεν υπάρχει στα λεξικά της ελληνικής γλώσσας, δεν παύει να είναι εξαιρετικά εκφραστική. Πρόκειται για μια σπάνια περίπτωση κατά την οποία οι ξένοι μας επιστρέφουν, ως αντιδάνειο, μια λέξη «δική μας» – και μάλιστα όχι απλώς επειδή προέρχεται από τη γλώσσα μας αλλά επειδή εκφράζει καταστάσεις που βασανίζουν εδώ και πάμπολλες δεκαετίες τους πολίτες στην Ελλάδα και την Κύπρο. Επιπλέον, εκείνο το «-cy» στην κατάληξη της αγγλικής λέξης μοιάζει σημαδιακό για τον τόπο μας, τον οποίο «κρατούν» και λυμαίνονται οι… κάκιστοι των κακίστων – οι ψευδεπώνυμοι «άριστοι των αρίστων» που μας φόρτωσε ο Νίκος Αναστασιάδης στα δέκα τραυματικά χρόνια της προεδρίας του, συμπεριλαμβανομένου του εαυτού του πρώτου-πρώτου.
Ο Αναστασιάδης, πάντως, δεν πρωτοτύπησε διόλου – το ίδιο έκαναν οι προκάτοχοί του, το κάνει και ο διάδοχός του. Εννοείται πως ούτε αυτοί πρωτοτύπησαν: O όρος «kakistocracy» υπάρχει ήδη από τον 17ο αιώνα, τον καθιέρωσε ο Άγγλος συγγραφέας Thomas Peacock το 1829. Αναφέρεται σ’ εκείνο το πολιτικό σύστημα στο οποίο οι χειρότεροι πολίτες κατέχουν την εξουσία και διοικούν μια χώρα. Δεν πρόκειται απλώς για πολιτικούς με λίγα προσόντα αλλά για ανθρώπους ανίκανους, άχρηστους και αποτυχημένους, κυρίως όμως διεφθαρμένους. Πώς καταφέρνουν και καταλαμβάνουν την εξουσία; Προβάλλοντας μια «μεγάλη ιδέα», στην πραγματικότητα ένα τεράστιο ψέμα το οποίο, όσο μεγαλύτερο είναι, τόσο δυσκολότερα μπορεί να πολεμηθεί και να αντικρουστεί. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Τραμπ, από την πρώτη ήδη θητεία του οποίου τα διεθνή λεξικά και οι αρθρογράφοι θυμήθηκαν τη λέξη αυτή – την ξαναθυμήθηκαν και τώρα.
Η κακιστοκρατία έχει πολλές όψεις: Κάκιστη –ούτε καν μέτρια– διοίκηση, διαχείριση και διακυβέρνηση, εις βάρος των πολλών και προς όφελος των λίγων, κάκιστη Παιδεία, Δικαιοσύνη και Υγεία, κάκιστες δημόσιες υπηρεσίες και γραφειοκρατία, κάκιστο νομοθετικό σώμα, κάκιστη πολιτική συμπεριφορά, ακόμα και κάκιστη… ηθοποιία και σκηνοθεσία – ευτυχώς, ούτε να υποκριθούν πειστικά δεν είναι ικανοί. Οι νόμοι ψηφίζονται και εφαρμόζονται προς το συμφέρον τους, επικρατεί η οικογενειοκρατία, ενώ τα στελέχη και οι συνεργάτες των κυβερνώντων είναι κατά κανόνα χειρότεροι και πιο άχρηστοι απ’ εκείνους, έτσι ώστε οι επικεφαλής να μοιάζουν ανώτεροι (και οι υφιστάμενοί τους να μη διανοηθούν να τους υποκαταστήσουν). Ο δημόσιος πλούτος ξεπουλιέται, η Αστυνομία είναι απερίγραπτα ανίκανη, δρα περισσότερο εις βάρος του πολίτη παρά υπέρ του, ο λαϊκισμός θεωρείται υπέρτατο προσόν και αγαθό, μαζί με το θράσος και την αλαζονεία.
Ωστόσο, όλα αυτά δεν εξηγούν πώς διατηρείται ένα τέτοιο σύστημα. Είδαμε πριν πώς επιβάλλεται κερδίζοντας τις μάζες, όμως για να επιβιώσει χρειάζεται αποτελεσματική υποστήριξη: Από τα διαπλεκόμενα ΜΜΕ και τα κοινωνικά δίκτυα, αλλά και από ένα μέρος της πνευματικής και καλλιτεχνικής ελίτ – με τα κατάλληλα ανταλλάγματα, εννοείται. Για κάθε λάθος (ή «λάθος») που τους προσάπτεται, ο κανόνας είναι να τα ρίχνουν στους προηγούμενους, χρησιμοποιώντας την πόλωση και τον τοξικό πολιτικό λόγο στην αντιπαράθεση με τους αντιπάλους. Εναλλακτικά, βοηθά και το αφήγημα-παραμύθι του καλού και αδιάφθορου πολιτικού, απόδειξη για το οποίο είναι μόνο ο ισχυρισμός του ίδιου και των «παπαγάλων» του – το ίδιο ακριβώς εφαρμόζουν και οι θρησκείες, η αλήθεια των οποίων «αποδεικνύεται» απλώς και μόνο από τον λόγο των δικών της προφητών και πατέρων. Φυσικά, απαιτείται η συνδρομή ενός εκπαιδευτικού συστήματος κατάλληλα προσανατολισμένου σε βολικά εθνικοπατριωτικά και (παρα)θρησκευτικά αφηγήματα, αυτά που απευθύνονται στα αισθήματα των ανασφαλών πολιτών και στις συστηματικά καλλιεργημένες στρεβλές πεποιθήσεις τους.
Να λοιπόν και ο λόγος της διαιώνισης της κυριαρχίας των κακίστων: Εμείς τους το επιτρέπουμε. Όταν καλλιεργούν τη μισαλλοδοξία και την εχθρότητα προς ό,τι διαφορετικό –τον ξένο, τον γκέι, τις «ανίκανες» και αδύναμες γυναίκες που δεν αξίζουν την ισότητα, τον αλλόδοξο, τον μετανάστη– όταν σε κάνουν να πιστέψεις ότι «όλοι ίδιοι είναι», όταν η κακιστοκρατία τους προβάλλεται ως αριστοκρατία και με την παλιά ερμηνεία της λέξης, αυτή του αριστοκράτη-πλουτοκράτη, για να θαμπώσει τους φτωχούς αφελείς με τη λάμψη του πλούτου ως μέτρο ισχύος, συνειρμικά αυτού που έχει τη δύναμη να σε προστατέψει… Όταν όλα αυτά γίνονται αποδεκτά από τους πολλούς ως φυσιολογικά, τότε να μην απορούμε πώς εκλέγονται –και πώς επιβιώνουν ως δικτάτορες– άνθρωποι σαν τον Τραμπ, τον Πούτιν, τον Ερντογάν, τον Νετανιάχου, τη φρικτή οικογένεια Άσαντ, ακροδεξιοί σαν τη Μελόνι και τον Όρμπαν ή την επερχόμενη Λεπέν, αλλά και πολιτικοί απατεώνες σαν τον Μητσοτάκη, τον Τσίπρα ή τον Κασσελάκη – για να μείνω εκτός συνόρων.
chrarv@philelefheros.com
MINORITY REPORT, 15.12.2024
