Η συζήτηση για τη γενική αμνηστία στον Λίβανο εξελίσσεται σε νέα πολιτική κρίση, καθώς το σχετικό υπό συζήτηση νομοσχέδιο αγγίζει ζητήματα που υπερβαίνουν κατά πολύ την αποσυμφόρηση των φυλακών ή τη διευθέτηση παλαιών δικαστικών εκκρεμοτήτων.

Η ένταση κορυφώθηκε όταν η σημερινή συνεδρίαση των κοινοβουλευτικών επιτροπών που επιχειρούν να συντάξουν το νομοσχέδιο διακόπηκε επτά μόλις λεπτά μετά την έναρξή της, εν μέσω έντονων αντιπαραθέσεων. Οι διαβουλεύσεις μεταφέρονται πλέον στη Δευτέρα, με στόχο την εξεύρεση συμβιβαστικής φόρμουλας.

Η ανομολόγητη μεν, καθώς δεν συμφέρει κανένα από τα μέρη, αδιαμφισβήτητη δε ρίζα του προβλήματος οδηγεί στη φύση της δυσλειτουργίας του Λιβάνου: ένα κράτος χτισμένο πάνω σε εύθραυστες κοινοτικές, θρησκευτικές ή σεκταριστικές ισορροπίες, όπου κάθε απόφαση διαβάζεται μέσα από το πρίσμα του ποιος κερδίζει, ποιος χάνει και ποιος εμφανίζεται να επιβάλλει τη βούλησή του.

Ένα κράτος το οποίο είχε χριστιανική πλειοψηφία όταν ιδρύθηκε, η οποία σήμερα είναι μόλις το 1/3 του πληθυσμού, με τα άλλα δύο να κατανέμονται εξίσου, πάνω-κάτω, στους σουνίτες και τους σιίτες μουσουλμάνους, είναι λογικό να αποτελεί αντικείμενο διεκδίκησης από όλους. Δεν υπάρχει, άλλωστε, κάτι πιο χαρακτηριστικό της αποτυχίας της προσπάθειας συνεννόησης από το γεγονός ότι κανείς δεν ξέρει τους ακριβείς αριθμούς των τριών «μερών». Η ασάφεια, η οποία βολεύει τις διεκδικήσεις όλων μέσω άλλων οδών, οφείλεται στο γεγονός ότι η τελευταία απογραφή πληθυσμού έγινε… το 1932.

Η υπό συζήτηση αμνηστία σηκώνει ουσιαστικά το χαλί κάτω από το οποίο η χώρα έσπρωξε τα προβλήματα των τελευταίων δεκαετιών.

Το κάθε μέρος ζητά πράγματα τα οποία προσκρούουν στα συμφέροντα των άλλων ή στις κόκκινες γραμμές τους, οι οποίες, ωστόσο, όσο παραμένουν, δεν αφήνουν περιθώρια συμβιβασμού.

Οι σουνίτες, λ.χ., ζητούν την αμνήστευση ισλαμιστών κρατουμένων, οι οποίοι κατηγορήθηκαν ή καταδικάστηκαν για συμμετοχή ή χρηματοδότηση του συριακού εμφυλίου και των αντιπολιτευόμενων τότε τον Άσαντ, σημερινών κυβερνώντων, όχι όλων βέβαια, καθώς και εκείνοι παραμένουν διαιρεμένοι μεταξύ τους. Οι σουνίτες του Λιβάνου προβάλλουν το επιχείρημα ότι αρκετοί από τους «δικούς τους» κρατουμένους παραμένουν στη φυλακή χωρίς δίκη ή αντιμετωπίζουν δυσανάλογες κατηγορίες. Προτάσσουν το γεγονός ότι σιίτες του Λιβάνου, μέλη της Χεζμπολάχ, πολέμησαν στη Συρία χωρίς να υποστούν αντίστοιχες διώξεις.

Οι σιίτες, από την άλλη, κρατούνται κυρίως για εμπόριο ναρκωτικών και για ξέπλυμα βρόμικου χρήματος το οποίο σχετίζεται μ’ αυτό. Η Συρία επί Άσαντ ήταν ένα τεράστιο εργοστάσιο παραγωγής Captagon, από το οποίο το καθεστώς έβγαζε πάνω από 2,5 δισ. δολάρια ετησίως.

Ο Λίβανος ήταν ο φυσικός εξαγωγικός βραχίονας λόγω εμφυλίου και κυρώσεων: σύνορα διάτρητα, χωρίς πραγματικό έλεγχο, εγκληματικά δίκτυα στη Μπεκάα και στη Μπααλμπέκ, λιμάνια, εταιρείες-βιτρίνες και διαδρομές προς τον Κόλπο. Δεν είναι τυχαίο ότι η Σαουδική Αραβία απαγόρευσε το 2021 τις όποιες εισαγωγές από τον Λίβανο, μετά από μεγάλες υποθέσεις λαθρεμπορίου Captagon σε φορτία αγροτικών προϊόντων. Εργοστάσια παρασκευής του ναρκωτικού υπήρχαν και στις σιιτικές περιοχές του Λιβάνου, προπύργια της Χεζμπολάχ. Όρος που μεταφράζεται σε Κόμμα του Αλλάχ… Όνομα και πράγμα.

Εδώ προσκρούει και η σφοδρή αντίθεση του στενού συνεργάτη του Προέδρου Ζοζέφ Αούν, επίσης πρώην στρατηγού και νυν υπουργού Αμύνης, Μισέλ Μενάσα. Ο Μενάσα αντιτίθεται σε οποιαδήποτε ρύθμιση θα μπορούσε να οδηγήσει στην αποφυλάκιση προσώπων που έχουν καταδικαστεί για δολοφονίες στρατιωτών ή μελών των σωμάτων ασφαλείας. Η θέση του αντανακλά τον φόβο ότι μια υπερβολικά ευρεία αμνηστία θα έστελνε μήνυμα ατιμωρησίας και, μάλιστα, σε εγκλήματα που αφορούν επιθέσεις κατά του ίδιου του κράτους.

Χριστιανικά κόμματα, τέλος, ζητούν να περιληφθούν στην αμνηστία τα μέλη του πάλαι ποτέ Στρατού του Νοτίου Λιβάνου, τα οποία κατέφυγαν στο Ισραήλ, έχοντας συμμαχήσει με το εβραϊκό κράτος εναντίον της Χεζμπολάχ. Περί τα 8.000 άτομα στην αρχή, με τις οικογένειές τους, σήμερα παραμένουν στο Ισραήλ 3.000 άτομα. Απέκτησαν όλοι δικαίωμα για ισραηλινή υπηκοότητα και, όσοι δεν θέλουν να κάνουν το βήμα, δικαιούνται μόνιμη εγκατάσταση. Κάποιοι ξεγελάστηκαν να επιστρέψουν, δικάστηκαν και φυλακίστηκαν, ενώ άλλοι μετοίκησαν από το Ισραήλ στις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Ευρώπη. Το αίτημα είναι να αμνηστευθούν. Παρόλο που είναι αμφίβολο εάν θα επιστρέψουν κάποιοι έστω, τα χριστιανικά κόμματα ζητούν να έχουν το δικαίωμα, όπως κάθε άλλος Λιβανέζος.

Το εάν η συζήτηση αυτή θα οδηγήσει σε μια εθνική συνεννόηση μοιάζει απομακρυσμένο. Το ζητούμενο, άλλωστε, είναι μια εθνική ανοχή αλλήλων, όπως τις πολλές που είδε μέχρι σήμερα η ταραγμένη αυτή χώρα. Το σενάριο να οδηγήσει σε νέες συγκρούσεις, ειδικά πολεμικές, είναι κι αυτό εκεί, αν και αυτό λίγοι θα ήθελαν να το σκέφτονται. Όσο για το μέλλον γενικά, μια προσεκτικά ματιά στο χάρτη της φωτογραφίας, ίσως να δίνει μια ισχυρή πρόβλεψη ή έστω μια καταγραφή των πιθανοτήτων αυτό να είναι καλό.