Το 2026 καταγράφεται ήδη σαν μια χρονιά καμπής σε δύο βασικούς τομείς της πολιτικής ζωής του τόπου. Ο πρώτος αφορά τις βουλευτικές εκλογές της 24ης Μαΐου, το αποτέλεσμα των οποίων έχει ήδη αναλυθεί από πολλούς αρθρογράφους και αναλυτές. Αναμένονται φυσικά και οι αναλύσεις και εκτιμήσεις των πρωταγωνιστών. Δηλαδή των κομμάτων τα οποία έλαβαν μέρος στην εκλογική διαδικασία.
Ο δεύτερος αφορά τις εξελίξεις στο Κυπριακό. Ως γνωστό το Κυπριακό είχε παραμείνει σε ακινησία για αρκετά χρόνια, από την επόμενη του ναυαγίου των συνομιλιών του Κραν Μοντανά. Από τον Μάρτη του 2023 η νέα προεδρία της Δημοκρατίας ανέλαβε σειρά πρωτοβουλίες για να ανατραπεί η ακινησία σε κινητικότητα. Πρωτοβουλίες προς διάφορες κατευθύνσεις και κυρίως προς την κατεύθυνση των Ηνωμένων Εθνών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πέραν όμως από τις δύο αυτές βασικές κατευθύνσεις, πρωτοβουλίες ανελήφθησαν τόσον προς την κατεύθυνση περιφερειακών δυνάμεων της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Συμπληρωματικά η ανάπτυξη των σχέσεων με χώρες στις οποίες η Τουρκία διαδραμάτιζε ηγεμονικό ρόλο και καθοδηγούσε τοποθετήσεις και χειρισμούς, όπως τουρκόφωνες χώρες και τουρκογενή κράτη, βοήθησε σημαντικά. Επιπρόσθετα η εμβάθυνση των σχέσεων με ξεχωριστά κράτη μέλη της Ε.Ε. και όχι μόνο, δημιούργησε ένα δίκτυ σχέσεων σε διάφορα επίπεδα, το οποίο έσπρωξε προς τα μπρος την κύρια προσπάθεια. Την προσπάθεια κινητικότητας στο κυπριακό. Αυτές οι κινήσεις σε συνδυασμό με τη διεθνή συγκυρία, έφεραν τα γνωστά θετικά αποτελέσματα. Είναι γεγονός ότι όλη αυτή η μεγάλη προσπάθεια, η πολύ δύσκολη προσπάθεια, πάγωσε για ένα χρονικό διάστημα αδικαιολόγητα και άδικα με πρόφαση τις βουλευτικές εκλογές στην Κύπρο. Τώρα, όμως, η όλη προσπάθεια επανήλθε αναβαθμισμένη. Λέω αναβαθμισμένη γιατί όλοι είμαστε μάρτυρες της εξελισσόμενης νέας πρωτοβουλίας του Γ.Γ. του ΟΗΕ κ. Αντόνιο Γκουτέρες και την επάνοδο της προσωπικής του απεσταλμένης κ. Ανχελα Ολγκίν, κατά ένα τρόπο πιο αποφασιστικό, στην ενεργό δράση. Στόχος σε αυτή τη πρώτη φάση της τρέχουσας πρωτοβουλίας του ΟΗΕ, η σύγκληση Πενταμερούς συν ένα, Διάσκεψης για το Κυπριακό.
Παράθυρο ευκαιρίας
Ποιο είναι το κύριο θετικό το οποίο όπως διαφαίνεται χαρακτηρίζει την νέα εξέλιξη; Το γεγονός ότι η Τουρκία από ότι φαίνεται, δεν θέτει εξ΄ αρχής ως προϋπόθεση, την εκ των προτέρων αποδοχή της διχοτόμησης. Γιατί μέχρι τώρα αυτή ήταν η στάση της επί της ουσίας. Ήθελε την αποδοχή των «πραγματικοτήτων» εκ προοιμίου και κατόπιν να προσέλθει σε συνομιλίες. ΄Ήθελε αλλαγή της βάσης λύσης η οποία αν και εφόσον, θα επιτύγχανε θα απέδιδε ένα Κράτος. Εκβίαζε να γίνει αποδεχτή, πριν αρχίσουν οι συνομιλίες η αποδοχή της ύπαρξης δύο κρατών. Αυτή η εξέλιξη ανοίγει ένα παράθυρο ευκαιρίας. Χωρίς να σημαίνει ότι έχει εγκαταλείψει θέσεις της, οι οποίες είναι απαράδεχτες και οδηγούν, αν τις επιτύχει, σε άμεση ή έμμεση διχοτόμηση. Είναι όμως μια μετακίνηση η οποία, θα επιτρέψει όπως αναμένεται την επανέναρξη του διαλόγου. Πράγμα εξ΄ αντικειμένου θετικό.
Το άλλο γεγονός, το οποίο προκύπτει από τις εξελίξεις, είναι η διαφαινόμενη πρόθεση του Γ.Γ. του Ο.Η.Ε, αυτή τη φορά να επικεντρωθεί στην ουσία του προβλήματος. Να μην σπαταλήσει χρόνο στον αριθμό ΜΟΕ, ως δήθεν πρακτική προώθηση των ουσιαστικών συνομιλιών. Λέω δήθεν, γιατί η Τουρκία χρησιμοποιεί τα ΜΟΕ κατά τρόπο που να αποτρέπει την επανέναρξη ουσιαστικού διαλόγου στο κυπριακό. Προβάλλει, στον τομέα των ΜΟΕ, απαράδεκτες τοποθετήσεις και στη συνέχεια, επικαλείται την αποτυχία συμφωνίας σε ΜΟΕ, έτσι ώστε να μην επαναρχίσουν οι ουσιαστικές συνομιλίες. Χρησιμοποιεί συγκεκριμένα το ψευδεπίγραφο επιχείρημα, ότι «αφού δεν μπορούν οι δυο κοινότητες (!), ως και η τ/κ κοινότητα αποφασίζει από μόνη της, να συμφωνήσουν έστω και σε ένα Μέτρο Οικοδόμησης Εμπιστοσύνη, είναι μάταιο να προχωρήσουμε σε ουσιαστικό διάλογο». Τα ΜΟΕ είναι χρήσιμα, αλλά στο σημείο που φτάσαμε προτεραιότητα είναι η ουσία. Πανομοιότυπη λογική με αυτήν του ΄Ερχιουρμαν, ο οποίος ζητά να συμφωνηθούν εκ των προτέρων, «οι όροι του διαζυγίου, πριν γίνει ο γάμος»!! Είναι και οι δύο αυτές θέσεις θέατρο σκιών που αποτρέπουν την επανεκτίμηση ουσιαστικών συνομιλιών. Παρόμοιας λογικής και η θέση ΄Ερχιουρμαν ότι «η Ε.Ε. μπορεί να συμβάλλει στις συνομιλίες, αλλά δεν μπορεί να συμμετέχει»!! Ποιος, η Ε.Ε. στην οποία υποτίθεται θέλουν να ενταχθούν τόσον η τ/κ κοινότητα, όσον και η Τουρκία. Φυσικά πιστεύω ότι η πλειοψηφία των τ/κ, επιθυμούν η Κύπρος να είναι μέλος της Ε.Ε. και αυτοί να καταστούν πολίτες της ΄Ένωσης με πλήρη δικαιώματα. Δυστυχώς όμως για το σύνολο των Κυπρίων, ΄Ερχιουρμαν και Τουρκία, θέλουν να εξοστρακίσουν το ευρωπαϊκό κεκτημένο από το περιεχόμενο μιας λύσης. Επιθυμούν να το κουτσουρέψουν, πριν συμφωνηθεί η λύση.
Γιατί τώρα;
Ανεξαρτήτως των πιο πάνω δυσκολιών, ανεξαρτήτως και των δυσκολιών, οι οποίες θα επακολουθήσουν, με την επανέναρξη των συνομιλιών, θα επαναλάβω, ότι ανοίγεται ένα παράθυρο. Μια ευκαιρία για μια νέα προσπάθεια να φτάσουμε τελικά σε μια συμφωνημένη λύση αρχών. Λειτουργική, βιώσιμη και ασφαλή, η οποία θα αποδώσει ένα Κανονικό Κράτος πλήρες μέλος της Ε.Ε. και του Ο.Η.Ε. Γιατί ανοίγει τώρα αυτό το παράθυρο; Κατά τη γνώμη μου για σειρά από λόγους, ορισμένους εκ των οποίων θα παραθέσω, στη συνέχεια. Φυσικά να διευκρινίσω, ότι δεν μπορεί να προεξοφληθεί, το αίσιο τέλος ευθύς εξαρχής. Ο λόγος κατά την κρίση μου, είναι ο εξής: Οι παράγοντες οι οποίοι έχουν δημιουργήσει το παράθυρο ευκαιρίας, μπορεί να μεταβληθούν έως ότου ολοκληρωθεί η προσπάθεια.
Ο ένας παράγοντας που δημιούργησε τα δεδομένα, τα οποία επιτρέπουν συγκρατημένη αισιοδοξία, έχει προαναφερθεί. Είναι οι πρωτοβουλίες και κινήσεις της κυβέρνησης και της ε/κ πλευράς.
Ο άλλος παράγοντας είναι οι διεθνείς και περιφερειακές εξελίξεις. Τι συγκεκριμένα εννοώ, θα το παραθέσω πιο κάτω. Αφού υπομνήσω ότι το κυπριακό υπήρξε πάντα ένα διεθνές, περιφερειακό και τοπικό πρόβλημα.
Ο πόλεμος στη περιοχή μας έχει δημιουργήσει επιπρόσθετους τριγμούς στις σχέσεις της Τουρκίας με γειτονικές και άλλες χώρες. Σχέσεις που με ορισμένες χώρες ήταν ήδη τεταμένες. Ιδιαίτερα έντονα έχει εξελιχθεί η αντιπαράθεση της με το Κράτος του Ισραήλ, το οποίο αποτελεί και τον εκλεκτό σύμμαχο των ΗΠΑ. Ούτε και οι σχέσεις με τις Η.Π.Α βρίσκονται σε καλό σημείο, για διάφορους λόγους, κυρίως όμως γιατί η Τουρκία σχοινοβατεί μεταξύ «Δύσης» και «Ανατολής». Πονοκέφαλο προκαλούν και οι ελλαδοτουρκικές σχέσεις, οι οποίες με τη σειρά τους δημιουργούν πρόβλημα και στις σχέσεις της με τρίτες χώρες ιδιαίτερα στην Μεσόγειο και τα Βαλκάνια. Στα Βαλκάνια έχει προβλήματα και με άλλες χώρες πλην της Ελλάδας. Η τουρκική επιθετικότητα προκαλεί επιπρόσθετα προβλήματα στη συνοχή του ήδη δοκιμαζόμενου ΝΑΤΟ. Σε σημείο καμπής βρίσκονται και οι σχέσεις Τουρκίας και Ε.Ε. Σοβαρά προβλήματα αντιμετωπίζει η Τουρκία και στο εσωτερικό της από οικονομικά, και φυλετικά, έως πολιτικά και κοινωνικά.
Αυτά και άλλα, και κυρίως το ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητας να επιλυθεί ένα πρόβλημα το οποίο δημιουργεί κινδύνους έως ότου παραμένει άλυτο σπρώχνουν τη διαδικασία. Ο έμπρακτος πλέον προσανατολισμός δυτικών χωρών, ευρωπαϊκών και μη, για φυσική παρουσία στην Κύπρο, δημιουργεί ένα νέο δεδομένο τόσον για εμάς, όσον και την Τουρκία. Όλα αυτά και άλλα βέβαια που ο χώρος δεν επιτρέπει να αναφερθούν δημιουργούν συγκρατημένη αισιοδοξία. Ο δρόμος θα είναι δύσκολος και πολύμηνος. Η Τουρκία, θα το επαναλάβω για πολλοστή φορά, για να συναινέσει σε μια λειτουργική, βιώσιμη και ασφαλή λύση, θα πρέπει να έχει μεγαλύτερο όφελος από αυτό που εκτιμά ότι έχει με την κατοχή του 37% του κυπριακού εδάφους. Αυτό το όφελος δεν θα το πάρει και εξ΄ αντικειμένου, δεν υπάρχει δυνατότητα, να το πάρει με τη λύση του Κυπριακού και μόνο. Θα της προκύψει σε ένα συνολικό μέτωπο στο πλέγμα των σχέσεων της με άλλες χώρες και οργανισμούς, των θέλω της με βάση τις ανάγκες της και των στόχων των μεγάλων του πλανήτη, στην περιοχή μας.
