Όλες οι πληροφορίες συγκλίνουν ότι βρίσκεται σε προετοιμασία νέα άτυπη διάσκεψη για το Κυπριακό, με στόχο να πραγματοποιηθεί εντός του καλοκαιριού του 2026. Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης έχει δηλώσει ότι ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες προτίθεται να συγκαλέσει νέα άτυπη πολυμερή διάσκεψη μέσα στο καλοκαίρι. Στο μεταξύ η προσωπική απεσταλμένη του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, πραγματοποιεί νέο κύκλο επαφών στη Λευκωσία, Άγκυρα και Αθήνα, εξετάζοντας αν υπάρχουν οι προϋποθέσεις για επανέναρξη των συνομιλιών και σύγκληση νέας διευρυμένης διάσκεψης. Στόχος είναι η δημιουργία των συνθηκών που θα επιτρέψουν τη διεξαγωγή διευρυμένης διάσκεψης, όπου θα ανακοινωθεί η επανέναρξη των συνομιλιών. Επομένως η άτυπη διάσκεψη που εξετάζει ο ΟΗΕ δεν θα λύσει το Κυπριακό αλλά θα αποκαλύψει αν υπάρχει κοινή βάση για να ξεκινήσει ακόμη μια διαδικασία λύσης. Μια διαδικασία ουσιαστικής διαπραγμάτευσης αλλά πάντα με πλαίσιο τη Δικοινοτική Διζωνική Ομοσπονδία (ΔΔΟ). Η οποία έχει γίνει σημαία της ελληνικής πλευράς τη στιγμή που η τουρκική πλευρά μιλά για δύο κράτη και αναγνώριση του μορφώματος των κατεχομένων.
Οι περισσότερες εκτιμήσεις αφήνουν να εννοηθεί ότι η διάσκεψη αυτή θα γίνει αλλά η στάση της Τουρκίας παραμένει καθοριστικός παράγοντας για το αν η διαδικασία θα προχωρήσει. Μολονότι και για αυτή την άτυπη ακόμη διάσκεψη η ελληνική πλευρά θα υποχρεωθεί να υιοθετήσει τις «εποικοδομητικές ασάφειες» που ο ξένος παράγοντας εισηγείται, για την ώρα οι Βρετανοί δηλαδή, και που φαίνεται να προτείνουν τα Ηνωμένα Έθνη μέσω της Μαρία Άνχελα Ολγκίν. Και η οποία βλέπει «παράθυρο ευκαιρίας». Αν υπάρξει πρόοδος στην άτυπη διάσκεψη οι συνομιλίες για λύση θα ξεκινήσουν το φθινόπωρο με πιο δομημένο τρόπο.
Διακινείται επίσης το σενάριο της ενδιάμεσης συμφωνίας που θα περιλαμβάνει Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης αν δεν υπάρχει βάση για συνολική λύση. Αυτή τη φορά όμως δεν θα πρόκειται μόνο για το άνοιγμα οδοφραγμάτων αλλά και για ενεργειακή συνεργασία και απευθείας εμπόριο με εποπτεία της ΕΕ.
Υπενθυμίζεται εδώ ότι στην άτυπη πενταμερή της Γενεύης τον Απρίλιο του 2021, πρώτη σοβαρή προσπάθεια επανεκκίνησης μετά το Κραν Μοντανά, η ελληνική πλευρά αποδέχθηκε να πάει σε αυτή έστω και αν η τουρκική πλευρά έθεσε για πρώτη φορά επίσημα το πλαίσιο των «δύο κρατών». Το ερώτημα που τίθεται είναι αν και αυτή τη φορά η ελληνική πλευρά θα παρακαθίσει σε μια διάσκεψη όπου θα ισχύσει το ίδιο, με την τουρκική θέση εκτός πλαισίου ΔΔΟ. Η άτυπη πενταμερής της Γενεύης το 2021 επιβεβαίωσε την τουρκική αδιαλλαξία και διέψευσε την ελληνική πλευρά που ανέμενε επάνοδο της Άγκυρας στο πλαίσιο ΔΔΟ. Με αυτή την εμπειρία, πόσο σοφό θα είναι να υπάρξει συμμετοχή σε μια νέα διάσκεψη χωρίς αλλαγή της τουρκικής θέσης; Και πόσο εξευτελιστικό είναι η ελληνική πλευρά να έχει κάνει σημαία της τη ΔΔΟ! Μια ΔΔΟ στη βάση φυλετικών κριτηρίων που δεν έχει καμιά σχέση με ένα κανονικό κράτος, με μια κανονική ομοσπονδία.
Υπενθυμίζεται εδώ η δήλωση του Γενικού Γραμματέας του ΟΗΕ, Χαβιέρ Πέρεθ ντε Κουεγιάρ (26/2/1990) ότι «η διζωνικότητα της ομοσπονδίας είναι ξεκάθαρο ότι πρέπει να προέρχεται από το γεγονός, ότι το κάθε ομόσπονδιακό κράτος θα διοικείται από μια κοινότητα στην οποία θα υπάρχει σταθερά εγγυημένη πλειοψηφία πληθυσμού και ιδιοκτησίας περιουσιών στην περιοχή της». Δήλωση που έγινε μετά την έγκριση από το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών του ψηφίσματος (649/1990) που υιοθετούσε για πρώτη φορά την διζωνικότητα, με απαίτηση Τούρκων και Βρετανών και με αποδοχή της από τον τότε Πρόεδρο Γιώργο Βασιλείου. Πουθενά στον κόσμο δεν υπάρχει τέτοια ομοσπονδία με εγγυημένες πλειοψηφίες πληθυσμού και ιδιοκτησίας στη βάση φυλετικών κριτηρίων. Πού πάνε λοιπόν τα ανθρώπινα δικαιώματα;
Προβάλλεται ως απάντηση το ευρωπαϊκό κοινοτικό κεκτημένο. Πως θα εφαρμοστεί όμως όταν η Τουρκία σταθερά επιμένει πως η όποια συμφωνία για την ΔΔΟ, που ασφαλώς το περιορίζει, θα αποτελέσει πρωτογενές δίκαιο το οποίο θα προηγείται του κοινοτικού κεκτημένου; Κανένας από όσους επικαλούνται το κοινοτικό κεκτημένο δεν μας το εξηγεί αυτό.
Επιπλέον από αυτά η τουρκική πλευρά θέτει και θέμα κυριαρχικής ισότητας και εκ περιτροπής προεδρία. Αυτό σημαίνει αναγνώριση του ψευδοκράτους ως ισότιμης οντότητας, διατήρηση τουρκικών εγγυήσεων και στρατιωτικής παρουσίας και ένα μοντέλο συνομοσπονδιακής συνύπαρξης που απέχει ριζικά από το ομοσπονδιακό πλαίσιο. Το κυριότερο βεβαίως θα είναι, με μια τέτοια λύση, ο έλεγχος ολόκληρης της Κύπρου από τη Τουρκία.
Όταν λοιπόν γίνεται λόγος για άτυπη διεθνή διάσκεψη δεν θα έπρεπε πρώτα να διευκρινιστεί το κοινό πλαίσιο που να είναι αποδεκτό και από τις δύο πλευρές για τη διεξαγωγή των συνομιλιών; Διότι αν δεν υπάρχει αυτό το κοινό πλαίσιο και πάμε σε αυτού του είδους τη διάσκεψη, η τύχη της δεν θα είναι διαφορετική από αυτής της Γενεύης τον Απρίλιο του 2021. Μας συμφέρει να φορτωθούμε ακόμη μια αποτυχία στο όνομα μιας κάποιας κινητικότητας; Είναι μια στιγμή αλήθειας και όχι ψευδαισθήσεων. Ακόμη και οι πιο αισιόδοξοι αναλυτές διαπιστώνουν ότι οι θέσεις των πλευρών παραμένουν βαθιά αποκλίνουσες λόγω της τουρκικής αδιαλλαξίας. Μια επομένως ακόμη αποτυχημένη διάσκεψη τι θα μας αποφέρει; Η Άγκυρα χρησιμοποιεί το Κυπριακό ως διαπραγματευτικό εργαλείο για τις σχέσεις της με την ΕΕ, τις ΗΠΑ και γενικότερα τη Δύση. Εμείς γιατί να παίζουμε το παιχνίδι της;
Υπάρχουν και μια σειρά άλλα προβλήματα, δεν γνωρίζουμε για παράδειγμα τις συγκλίσεις Αναστασιάδη, δεν γνωρίζουμε τις προτάσεις που κατέθεσε στο Κραν Μοντανά την τελευταία στιγμή και που οι Τούρκοι θα τις θεωρούν ως κεκτημένο. Και όμως δηλώνεται από όλους ότι θα ξεκινήσουμε από εκεί που μείναμε στο Κραν Μοντανά. Γιατί δεν δημοσιοποιούνται όλα αυτά;
Τέλος κάτι που δεν διαφεύγει από κανένα σοβαρό αναλυτή, ο Γκουτέρες φεύγει στο τέλος του χρόνου και σίγουρα όπως δεν του άφησε τίποτε ο Τραμπ, θα ήθελε μια επιτυχία στο Κυπριακό με κίνδυνο να την πληρώσουμε εμείς. Η δε Μαρία Άνχελα Ολγκίν φιλοδοξεί να τον διαδεχθεί ως νέα Γενική Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών. Επομένως και αυτή θα ήθελε να τετραγωνίσει τον κύκλο στο Κυπριακό για τους δικούς της λόγους. Δεν είναι φυσικά μόνο οι φιλοδοξίες των δύο που οδηγούν σε αυτή την κινητικότητα, υπάρχει η γενικότερη αναταραχή στη Μέση Ανατολή που οδηγεί και σε γεωπολιτικές ανακατατάξες.
Θα κλείσω και με τη δική μας πολιτική, Αθήνας και Λευκωσίας, ειδικά αυτή της Λευκωσίας, μια εξωτερική πολιτική που παρουσιάζεται από κάποιους ως η μεγαλύτερη επιτυχία από γεννήσεως Κυπριακής Δημοκρατίας! Οι ευσεβοποθισμοί όμως, χωρίς να υποτιμώ τίποτε, δεν συνιστούν εξωτερική πολιτική. Το γεγονός δε ότι αρχές Ιουλίου, η Τουρκία, μια χώρα ανοιχτή φυλακή, φιλοξενεί για δεύτερη φορά τη διάσκεψη κορυφής του ΝΑΤΟ με την παρουσία του Τραμπ, θα έπρεπε να μας προβληματίζει για τα διεθνή ερείσματα της, και αυτά που έχει στο χώρο της Δύσης, αλλά και ως χώρα με διασυνδέσεις με τον Παγκόσμιο Νότο, την Ρωσία, την Ουκρανία ταυτόχρονα αλλά και το Ιράν. Η υποτίμηση της και η δική μας ανατίμηση δεν συνιστούν σοβαρή πολιτική.
*Πανεπιστημιακός,συγγραφέας. Email stephanos.constantinides@gmail.com
