Τα σενάρια, όπως και οι εκτιμήσεις για τη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν, δίνουν και παίρνουν, με τις δεύτερες, ειδικά, να ποικίλλουν, καθώς είναι εξ ορισμού υποκειμενικές στον όποιο βαθμό.
Ιδωμένο ειδικά από την πλευρά του Ισραήλ, το μόνο βέβαιο είναι πως η κυβέρνηση Νετανιάχου δεν είναι ικανοποιημένη — κάθε άλλο — και πως το ιδανικό αποτέλεσμα για το ίδιο το Ισραήλ απέχει σίγουρα από αυτά στα οποία συγκλίνουν οι πληροφορίες.
Αυτό ακριβώς είναι και η πιο ενδιαφέρουσα αφετηρία.
Κατ’ αρχάς, το τι θέλει ο Μπενιαμίν Νετανιάχου σε μια προεκλογική τροχιά, στην οποία έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι θα διεκδικήσει εκ νέου την εξουσία, είναι ένα πράγμα. Το τι συμφέρει το Ισραήλ είναι άλλο. Αυτό δεν προκύπτει ως μομφή, αλλά ως απλή και ξεκάθαρη πραγματικότητα.
Το Μνημόνιο Κατανόησης — διότι περί αυτού πρόκειται — βασίζεται στη λογική της αξιολόγησης της προόδου του ιρανικού καθεστώτος μέσα στο διάστημα των εξήντα ημερών που τίθεται. Εάν η Τεχεράνη δεν συμμορφωθεί, τότε ο δρόμος προς την συμφωνία παγώνει.
Ο κίνδυνος εδώ είναι το κενό που δημιουργείται στο μεσοδιάστημα. Με τα Στενά του Ορμούζ να ανοίγουν και τον Τραμπ, ενόψει κρίσιμων ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, να είναι απίθανο να θέλει να ανοίξει νέο πολεμικό κύκλο, το ερώτημα είναι τι θα γίνει εάν το Ιράν δεν συμμορφωθεί. Και, ακόμα πιο κυνικά, γιατί να συμμορφωθεί, εάν το καθεστώς έχει ήδη κερδίσει μια πολύτιμη ανάσα ζωής και πρόσθετο χρόνο για να ανασυνταχθεί.
Από την άλλη, όμως, το αδιέξοδο είναι υπαρκτό. Το καθεστώς δεν έχει πέσει. Αυτό είναι μια πραγματικότητα την οποία κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει. Το Ιράν έχει πολλά να κερδίσει από μια συμφωνία, κυρίως οικονομικά.
Ο εσωτερικός παράγοντας δεν μπορεί να αγνοηθεί, όπως δεν μπορεί και το ίδιο το καθεστώς να συνεχίζει επ’ άπειρον να σκοτώνει ανελέητα έστω και αν το πιο θορυβώδες κομμάτι της Δύσης έχει εκπαιδευτεί, από τους αλγόριθμους του TikTok και την αναβίωση κόκκινων φαντασμάτων στα μυαλά ανιστόρητων φοιτητών και χρήσιμων ηλιθίων, να αδιαφορεί.
Η επένδυση των ολοκληρωτικών καθεστώτων στην αμάθεια και την ηλιθιότητα της Δύσης αποδείχθηκε φλέβα χρυσού. Για αυτά, δυστυχώς.
Το συμφέρον του Ισραήλ είναι να πιέσει όσο μπορεί ώστε αυτό το MoU — αυτό το πλαίσιο, όχι πλήρης συμφωνία — να οδηγήσει στο καλύτερο.
Ο βασικός ισραηλινός στόχος, δηλαδή το πάγωμα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος και, εν προκειμένω, η απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου, θα ήταν ασφαλώς θετική εξέλιξη υπό τις περιστάσεις.
Πάντα, όμως, με βάση το εφικτό. Γιατί το ευκταίο για το Ισραήλ θα ήταν η πλήρης εξουδετέρωση του ιρανικού πυρηνικού και περιφερειακού μηχανισμού. Το εφικτό, αυτή τη στιγμή, είναι να μη μετατραπεί μια προσωρινή ανάσα για την Τεχεράνη σε στρατηγικό μειονέκτημα για την Ιερουσαλήμ.
Το ζήτημα, άλλωστε, δεν είναι μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα, όσο κι αν αυτό παραμένει ο πυρήνας της συζήτησης. Είναι και το τι σημαίνει ένα τέτοιο πλαίσιο για ολόκληρη την περιφερειακή αρχιτεκτονική γύρω από το Ισραήλ.
Στον Λίβανο, το ερώτημα είναι πως η Χεζμπολάχ θα βγει από αυτή τη διαδικασία. Αν το MoU δώσει στην Τεχεράνη χρόνο, χρήμα και πολιτικό οξυγόνο, χωρίς ρητή και επαληθεύσιμη αποκοπή της στήριξης προς τη Χεζμπολάχ, τότε το πρόβλημα για το Ισραήλ δεν λύνεται. Απλώς μετατίθεται. Και μετατίθεται στο βόρειο μέτωπο, εκεί όπου η καθημερινή φθορά, τα drones, οι ρουκέτες και η απειλή επιστροφής σε γενικευμένη σύγκρουση παραμένουν απολύτως υπαρκτά. Όπως βέβαια και το δικαίωμα απάντησης του Ισραήλ στις όποιες επιθέσεις.
Το τελευταίο θα πρέπει να θεωρείται απολύτως δεδομένο, ανεξάρτητα της οποίας συμφωνίας.
Στη Γάζα, η οποίος δεν είναι βέβαια μέρος της συμφωνίας είναι όμως μέρος της εικόνας αναπόφευκτα, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Όσο όμως η Χαμάς δεν αφοπλίζεται, το Ισραήλ εξακολουθεί να έχει το πάνω χέρι. Κανείς δεν μπορεί να ζητήσει από την Ιερουσαλήμ πλήρη αποχώρηση, πολιτική εξομάλυνση ή άνευ όρων μετάβαση στην επόμενη ημέρα, όταν η βασική τρομοκρατική οργάνωση της Γάζας διατηρεί όπλα, δομές και δυνατότητα ανασυγκρότησης. Άρα, σε αντίθεση με τον Λίβανο, όπου μια αμερικανοϊρανική συνεννόηση μπορεί να δημιουργήσει γκρίζες ζώνες, στη Γάζα τα πράγματα είναι «καθαρά»: αφοπλισμός της Χαμάς ή τίποτα.
Άρα το ισραηλινό συμφέρον δεν είναι απλώς να απορρίψει ή να καταγγείλει το πλαίσιο. Είναι να πιέσει ώστε να γίνει όσο αυστηρότερο και δεσμευτικό γίνεται: με σαφές χρονοδιάγραμμα, πραγματικές επιθεωρήσεις, μηχανισμό άμεσης επαναφοράς κυρώσεων, καμία πρόωρη οικονομική ανταμοιβή και ρητή κάλυψη του δικτύου τρομοκρατικών οργανώσεων που λειτουργούν γύρω από το Ισραήλ.
Το Ισραήλ δεν γράφει μόνο του το αμερικανοϊρανικό MoU. Δεν έχει όμως θέση θεατή. Η δύναμή του, σε αυτή τη φάση, βρίσκεται ακριβώς στην πίεση που μπορεί να ασκήσει ώστε το πλαίσιο να έχει κόστος, όρους, επιτήρηση και συνέπειες.
Αυτό δεν είναι το ιδεατό. Είναι όμως το πεδίο του εφικτού — και εκεί, πολλές φορές είναι που κρίνεται η πραγματική στρατηγική.
