Μέσα σε μία ώρα, τέσσερα «όχι» στην Τουρκία – Πώς η Κύπρος κέρδισε μια κρίσιμη μάχη στο Στρασβούργο

Το Στρασβούργο αποτελεί ένα χώρο όπου οι διπλωματικές μάχες ανάμεσα σε Κυπριακή Δημοκρατία και Τουρκία είναι ιδιαίτερα σκληρές. Ιδιαίτερα στο θέμα του περιουσιακού, το οποίο η Άγκυρα κινήθηκε με πολύ μεγάλη ένταση. Κατά τις παρασκηνιακές διαβουλεύσεις που προηγήθηκαν της τελευταίας συζήτησης για την 4η Διακρατική, στο περιουσιακό, υπήρξαν κινήσεις από την Άγκυρα, σε ανώτατο επίπεδο προκειμένου να πειστούν κυβερνήσεις να στηρίξουν την τουρκική θέση στην Επιτροπή Υπουργών που συνεδρίαζε την Πέμπτη.

Οι τουρκικές θέσεις κρίθηκαν μέσα σε μια ώρα και σε τέσσερις διαδοχικές ψηφοφορίες/αποφάσεις. Και στις τέσσερις περιπτώσεις η πλειοψηφία των κρατών-μελών της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης τοποθετήθηκαν αρνητικά στα τουρκικά αιτήματα και απαιτήσεις.

Η κυπριακή διπλωματία παρέλαβε το 2023 το θέμα της 4ης Διακρατικής (περιουσιακό) στα πρόθυρα κλεισίματος, καθώς η Τουρκία, υπολειπόταν μόλις δύο ψήφους για να πετύχει τον στόχο της, όπως ήταν τα δεδομένα που είχαν διαμορφωθεί το 2022. Στη συνεδρία της Πέμπτης το αίτημα της Τουρκίας για κλείσιμο του περιουσιακού όχι μόνο δεν υιοθετήθηκε αλλά απορρίφθηκε με μεγαλύτερη διαφορά ψήφων απ’ ότι προηγουμένως. Με την Κύπρο να κερδίζει στήριξη από σημαντικές χώρες, όπως Ιταλία και Γερμανία.

Με την απόφαση που λήφθηκε στο Στρασβούργο την Πέμπτη, η Τουρκία συνεχίζει να βρίσκεται υπό επιτήρηση, μέχρι την επανεξέταση του θέματος, τουλάχιστον για έναν ακόμα χρόνο.

Στα σημαντικά της απόφασης και το γεγονός ότι ενώ η Γραμματεία της Επιτροπής Υπουργών είχε εισηγηθεί κλείσιμο της εξέτασης της υπόθεσης, εντούτοις αυτό δεν έγινε αποδεκτό από τα κράτη-μέλη. Είναι από τις σπάνιες φορές που η Επιτροπή Υπουργών τοποθετείται διαφορετικά και αντίθετα από αυτό που εισηγείται η Γραμματεία.

Η δεύτερη μεγάλη μάχη

Η Λευκωσία, σε διπλωματικό και νομικό επίπεδο είχε να δώσει μια ακόμα δύσκολη μάχη, στην Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης. Αυτή αφορούσε την πρόταση που κατέθεσε η Κυπριακή Δημοκρατία προκειμένου να πάνε πίσω στο ΕΔΑΔ για να αποφανθεί το δικαστήριο εάν η Τουρκία συμμορφώθηκε (όπως είναι ο ισχυρισμός της Άγκυρας) ή δεν συμμορφώθηκε (όπως λέει η Λευκωσία) με την εκτέλεση της απόφασης στην 4η Διακρατική στην πτυχή του περιουσιακού.

Η Κύπρος είχε ζητήσει για πρώτη φορά ενεργοποίηση του άρθρου 46.3 της Σύμβασης. Είναι η πρώτη φορά που κράτος-μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης ζητά ενεργοποίηση του συγκεκριμένου άρθρου, σύμφωνα με το οποίο λαμβάνεται απόφαση για να πάει πίσω ένα θέμα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων το οποίο ουσιαστικά θα αποφανθεί επί της διαφωνίας των δύο πλευρών ως προς την εκτέλεση της απόφασης.

Το θέμα αυτό είχε τεθεί ενώπιον της Επιτροπής Υπουργών κατά την περσινή συζήτηση του θέματος. Η Τουρκία σ’ εκείνη τη συνεδρία είχε υποστηρίξει ότι δεν μπορεί να συζητηθεί επικαλούμενη μεταξύ άλλων και ότι η Κύπρος αναλάμβανε την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. Το θέμα πήρε αναβολή και παραπέμφθηκε στη φετινή σύνοδο.

Την Πέμπτη, κατά τη νέα συζήτηση του θέματος της παραπομπής στο ΕΔΑΔ η Τουρκία υποστήριξε πως η απόφαση θα πρέπει να ληφθεί με πλειοψηφία 2/3 και όχι με απλή πλειοψηφία. Η Γραμματεία του Συμβουλίου της Ευρώπης απάντησε στην τουρκική θέση ότι η πλειοψηφία επί του θέματος λαμβάνεται με απλή πλειοψηφία και όχι με ενισχυμένη (δηλαδή 2/3).

Μετά από τουρκική επιμονή το ζήτημα μπήκε σε ψηφοφορία όπου 24 κράτη-μέλη ψήφισαν υπέρ του ότι η απόφαση θα πρέπει να ληφθεί με απλή πλειοψηφία και μόλις τρεις χώρες ψήφισαν εναντίον.  

Τέλος, λήφθηκε και απόφαση, πάλι με συντριπτική πλειοψηφία, ότι η Γραμματεία θα ετοιμάσει το ερώτημα που θα σταλεί στο ΕΔΑΔ για επανεξέταση του θέματος. Επ’ αυτού μόνο τρεις χώρες τάχθηκαν εναντίον (Τουρκία, Αζερμπαϊτζάν και Βοσνία-Ερζεγοβίνη).

Διπλωματικοί κύκλοι, οι οποίοι είναι γνώστες του παρασκηνίου των όσων έγιναν στο Στρασβούργο, και με τους οποίους ο Φιλελεύθερος μίλησε, υπογράμμισαν το γεγονός ότι η Λευκωσία βγήκε ενισχυμένη από αυτή τη σύνοδο του Συμβουλίου της Ευρώπης. Καταφέρνοντας να εξασφαλίσει στήριξη από χώρες οι οποίες στο παρελθόν βρίσκονταν πολύ κοντά στη θέση της Τουρκίας για κλείσιμο της υπόθεσης.

Το γεγονός αυτό ενισχύει τη θέση της Λευκωσίας ενόψει της επόμενης συζήτησης που θα πραγματοποιηθεί το 2027 και θα αφορά το ερώτημα που θα ετοιμάσει η Γραμματεία του Συμβουλίου της Ευρώπης προς το ΕΔΑΔ.

Ικανοποίηση από ΥΠΕΞ Κ. Κόμπο

Ο υπουργός Εξωτερικών, Κωνσταντίνος Κόμπος μιλώντας χθες στον Αντέννα αναφέρθηκε στο τι πέτυχε η Κύπρος στο Στρασβούργο:

Πρώτον, απέτυχε η Τουρκία το κλείσιμο της εξέτασης από την Επιτροπή Υπουργών το εάν συμμορφώθηκε με την απόφαση του ΕΔΑΔ στο θέμα του περιουσιακού. Όπως εξήγησε ο ΥΠΕΞ, κλείσιμο της υπόθεσης θα σήμαινε ότι θα θεωρείται πως η τουρκική πλευρά έχει συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις του Δικαστηρίου ως προς τα δικαιώματα περιουσίας των Ελληνοκυπρίων προσφύγων. Σημείωσε δε το γεγονός ότι το 2022 η Τουρκία είχε φτάσει πολύ κοντά και ήθελε μόλις δύο ψήφους για να πετύχει τον στόχο της.

Δεύτερον, η απόφαση να ετοιμαστεί η ερώτηση από τη Γραμματεία που θα τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου για να αποφανθεί επί της διαφοράς. Σύμφωνα με τον Κ. Κόμπο ποτέ μέχρι και την Πέμπτη δεν είχε ενεργοποιηθεί το άρθρο 46.3 της Σύμβασης.

Συγχαρητήρια και αιχμές

Από τις δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών καταγράφονται δύο σημεία: Τα συγχαρητήρια που έστειλε προς τους διπλωμάτες του ΥΠΕΞ αλλά και προς τη Νομική Υπηρεσία για τη δουλειά που είχαν κάνει όλο αυτό το διάστημα και ειδικότερα στο να προωθηθεί να ενεργοποιηθεί για πρώτη φορά το 46.3.

Το δεύτερο σημείο, η αιχμή του Κωνσταντίνου Κόμπου, απευθυνόταν προς τα κόμματα. Ο ΥΠΕΞ αφού σημείωσε ότι στο παρελθόν σε τέτοιες εξελίξεις, όπως αυτή της Πέμπτης, υπήρχε και το ανάλογο πολιτικό ενδιαφέρον, στην παρούσα φάση «δεν εντοπίζουμε αυτό το πολιτικό ενδιαφέρον».

Η παραδοχή του τουρκικού ΥΠΕΞ

Το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών στην ανακοίνωση που εξέδωσε, έστω και χωρίς να το επιδιώκει, παραδέχεται ότι η Κυπριακή Δημοκρατία πέτυχε τους στόχους της στο Στρασβούργο. Ισχυρίστηκε ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά επιχειρεί να πολιτικοποιήσει το σύστημα της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων προς εξυπηρέτηση των δικών της σκοπών, με αφορμή τις συζητήσεις στο Συμβούλιο της Ευρώπης για την εκτέλεση της απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) σχετικά με τις περιουσίες των εκτοπισμένων.

Ο εκπρόσωπος του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών Οντζού Κετσελί υποστήριξε ότι κατά την 1563η συνεδρίαση των Αναπληρωτών Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα ανθρώπινα δικαιώματα, που πραγματοποιήθηκε στο Στρασβούργο από τις 9 έως τις 11 Ιουνίου, «δεν κατέστη και πάλι δυνατό να κλείσει η σχετική ομάδα υποθέσεων που αφορά τα περιουσιακά δικαιώματα των εκτοπισμένων, παρότι η Γραμματεία του Συμβουλίου της Ευρώπης εισηγείται από το 2022 τον τερματισμό της εποπτείας εκτέλεσης της απόφασης».

Ο εκπρόσωπος του τουρκικού ΥΠΕΞ αναφέρε επίσης ότι η Γραμματεία του Συμβουλίου της Ευρώπης έλαβε εντολή να ετοιμάσει σχέδιο μελέτης για την ερμηνεία των διατάξεων που αφορούν τις περιουσίες στην απόφαση αποζημιώσεων του ΕΔΑΔ του 2014, κάνοντας λόγο για μια «εξαιρετική διαδικασία» που ενεργοποιείται μόνο σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν διαφωνίες ως προς την ερμηνεία δικαστικής απόφασης.

Σύμφωνα με τον Οντζού Κετσελί, «οι εξελίξεις αυτές είναι πρωτοφανείς στην ιστορία των εργασιών της Επιτροπής και αποτελούν αποτέλεσμα των προσπαθειών της ελληνοκυπριακής πλευράς να πολιτικοποιήσει το σύστημα της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων». Υποστηρίζει ακόμη ότι οι Ελληνοκύπριοι παρεμποδίζουν την αποτελεσματική λειτουργία του συστήματος της Σύμβασης και επιδεικνύουν «ανειλικρινή στάση» ως προς την επίλυση του Κυπριακού.

Στην ανακοίνωση αναφέρεται ότι «η Άγκυρα εκφράζει βαθιά ανησυχία» για αυτό που χαρακτηρίζει ως διάβρωση του συστήματος της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για πολιτικούς λόγους και διαμηνύει ότι θα συνεχίσει να παρακολουθεί «στενά το θέμα σε συντονισμό με την τδβκ».

Ψάχνει δικαιολογίες ο Έρχιουρμαν

Στα κατεχόμενα, ο Τουφάν Έρχιουρμαν προσπάθησε να χρυσώσει το χάπι για τα όσα συνέβησαν στο Στρασβούργο υποστηρίζοντας πως δεν τίθεται θέμα αμφισβήτησης της «επιτροπής ακίνητης περιουσίας». Μέσα από μια νέα ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο κατοχικός ηγέτης υποστήριξε πως η απόφαση να ετοιμαστεί προσχέδιο πρότασης από τη Γραμματεία «δεν δεν προδικάζει τα επιχειρήματα της τ/κ πλευράς, συνεχίζει, σχετικά με το περιουσιακό, ούτε συνεπάγεται ότι ζητείται ερμηνεία από το ΕΔΑΔ». Ο κ. Έρχιουρμαν επισημαίνει ότι «στη συνεδρίαση της Επιτροπής που έχει προγραμματιστεί για τον Ιούνιο του 2027, θα απαιτηθεί ειδική πλειοψηφία 31 ψήφων για να αποφασιστεί αν θα προχωρήσουν σε αίτημα ερμηνείας από το ΕΔΑΔ».

Τη θέση ότι η απόφαση της Επιτροπής Αναπληρωτών Υπουργών του ΣτΕ δεν αμφισβητεί την αποτελεσματικότητα της «επιτροπής ακίνητης περιουσίας» υποστηρίζει και το λεγόμενο «υπεξ» του κατοχικού καθεστώτος αναφέροντας στην ανακοίνωσή του ότι έχει επανειλημμένα επιβεβαιωθεί ως αποτελεσματικό εσωτερικό ένδικο μέσο από το ΕΔΑΔ.

Πάντως, η «Αβρούπα» παρέπεμψε σε σχόλιο του γνωστού Τ/κ ερευνητή και αναλυτή, Μετέ Χατάι πως η απόφαση ήταν το «αναμενόμενο χαστούκι που ήρθε». Προφανώς, ανέφερε, η Γραμματεία θα εξετάσει την αποτελεσματικότητα της «επιτροπής ακίνητης περιουσίας» και το τελικό στάδιο σε επίπεδο ΕΔΑΔ θα ξεκινήσει του χρόνου. «Κάποιοι θα προσπαθήσουν να το παρουσιάσουν ως τεχνική διαδικασία, αλλά η ουσία είναι διαφορετική: το κόστος της χρόνιας αναβλητικότητας, των βραχυπρόθεσμων λύσεων και της εγκατάλειψης του ζητήματος της ιδιοκτησίας στην τύχη του, έρχεται σιγά σιγά στο προσκήνιο», λέει.