Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google

Add philenews.com on Google

Στις 13 Νοεμβρίου 2026, το Θέατρο Ριάλτο και η Pylon Art & Culture φιλοξένησαν εκδήλωση αφιερωμένη στον κεραμίστα Βαλεντίνο Χαραλάμπους, παρουσιάζοντας το «ζωντανό» ψηφιακό αρχείο με την πλήρη αρχειοθέτηση και καταγραφή της ζωής και του έργου του. Η τρισδιάστατη αυτή αποτύπωση του εργαστηρίου του, με οπτικογραφημένες συνομιλίες, μνήμες, έγγραφα και φωτογραφίες οφείλεται στο Κυπριακό Ινστιτούτο της Λευκωσίας, τα Εργαστήρια Χαρακτηρισμού Τέχνης Ανδρέας Πίττας και το Ερευνητικό Κέντρο Επιστήμης και Τεχνολογίας στην Επιστήμη και τον Πολιτισμό.

Η χαρτογράφηση καλύπτει όλη τη ζωή του καλλιτέχνη, από την Αμμόχωστο και το «κουζαρκό» του πατέρα του μέχρι σήμερα. Ο Βαλεντίνος, άριστος μαθητής και αθλητής, από μικρό παιδί «νιώθοντας τον πηλό να κυλά στις φλέβες του», αποφάσισε να ακολουθήσει σπουδές κεραμικής στο Λονδίνο, απ’ όπου επέστρεψε ως ο πρώτος κεραμίστας του νησιού με πανεπιστημιακή παιδεία, ανοίγοντας και λειτουργώντας το δικό του εργαστήρι δίπλα στο αγγειοπλαστείο του πατέρα του. Το αρχείο καλύπτει επίσης την εγκατάστασή του στο Ιράκ, το οποίο αγάπησε ως δεύτερη πατρίδα του. Στο Ινστιτούτο Καλών Τεχνών της Βαγδάτης δίδαξε την κεραμική έχοντας ιδρύσει ξεχωριστό Τμήμα Κεραμικής. Με την επιστροφή του στην Κύπρο εγκαθίσταται και ανοίγει εργαστήρι στη Λεμεσό, αφού λόγω κατοχής δεν μπορούσε να επιστρέψει στη γενέθλια του πόλη.

Οι άνθρωποι στο νησί είχαν από αρχαιοτάτων χρόνων άρρηκτη σχέση με τον πηλό, παρόλο που λίγοι το συνειδητοποιούμε. Ανατρέχοντας στη Νεολιθική περίοδο βλέπουμε τα σπίτια του συνοικισμού της Χοιροκοιτίας κατασκευασμένα από πηλό και πλιθάρια. Από την ίδια πρώτη ύλη κατασκευάζονταν τον 19ο αιώνα και τα σπίτια στις πόλεις, πέραν από τα πέτρινα, προτού αρχίσει η παραγωγή και η χρήση των τσιμεντοτούβλων. Από πλιθάρι ήταν χτισμένο και το σπίτι μας, προίκα της γιαγιάς και της μητέρας.

Όταν ανεβαίναμε στο χωριό, το σπίτι της άλλης γιαγιάς ήταν γεμάτο από πήλινα πιθάρια και αγγεία όπου αποθήκευαν κρασί, ζιβανία, λάδι, ξύδι, σταφίδες και ελιές. Το νερό το φύλαγε σε μια πήλινη υδρία, την κούζα, όπου ακόμη και το καλοκαίρι παρέμενε δροσερό, καθώς την έκλεινε με θρουμπί. Πήλινο ήταν και το καπνιστήρι με το οποίο μας θυμιάτιζε για να μας καλωσορίσει και να μας ξεπροβοδίσει όταν φεύγαμε από το χωριό, λέγοντας το ξόρκι «Να πάει το πάσα κακόν στ’ άρκα όρη».

Μα η κούζα που συναντούσα σε κάθε αγροτικό σπίτι, που έφερνε νερό, ζωή και δροσιά στους ενοίκους του, ήταν παραδόξως η ίδια που έβλεπα να σπάνε σε κηδείες, στην είσοδο ενός σπιτιού. Μια ακόμη λαϊκή δοξασία που έχει τις ρίζες της στην αρχαία Ελλάδα, αφού ο κρότος του σπασίματος τρομάζει και διώχνει μακριά την κακή ενέργεια, ενώ το νερό που χύνεται, ξεπλένει το σπιτικό από το θανατικό, αποτρέποντας να συμβεί κάποιο άλλο κακό στο ίδιο σπίτι.

Συχνά ακούγαμε για τυμβωρύχους που έσκαβαν στα κρυφά για να βρουν αρχαία, πήλινα κουζούθκια και αγαλματούθκια, πουλώντας τα για να σταλούν στο εξωτερικό. «Χαρά στην πελλάραν των ξένων, να θέλουν τα παλιοπήλενα», έλεγε ο κόσμος. Πλέον στα σπίτια τα αντικαθιστούσαν με γυάλινα και αργότερα με πλαστικά σκεύη, ενώ δέσποζαν στη διακόσμηση τα κρύσταλλα, οι πορσελάνες και τα ασημικά. Μόνο οι πήλινοι κουκουμάδες, όπου ρίχναμε κάποια γρόσια ή σελίνια, επιτρέπονταν, όπως κι οι πήλινες γλάστρες στις αυλάδες και τις βεράντες.

Πήλινες υδρίες, αναθήματα, ειδώλια και λύχνοι έβλεπαν το φως έπειτα από ανασκαφές ή εντελώς τυχαία όταν έσκαβαν τα θεμέλια ενός σπιτιού οι χτιστάδες και έβρισκαν αρχαίο τάφο. Μουσείο δεν υπήρχε ακόμη στην πόλη μας, έτσι όλα τα ευρήματα φυλάγονταν σε αποθήκες.Μεγάλωσα με ιστορίες από πηλό. Λάτρευα τον μύθο της Πανδώρας που μου διάβαζε η μητέρα από το χοντρό βιβλίο της Μυθολογίας. Πανδώρα, η πρώτη γυναίκα που ο Ήφαιστος έφτιαξε κατόπιν προσταγής του Δία με μοναδικά υλικά το χώμα και το νερό, δίνοντάς της μια μεγαλειώδη ομορφιά. Η θεά Αθηνά, θαυμάζοντας το δημιούργημά του, φύσηξε στον πηλό, δίνοντάς του ζωή, ψυχή και παλμό. Στην Παλαιά Διαθήκη που μας δίδασκαν στο μάθημα των θρησκευτικών, τον πρωτόπλαστο Αδάμ έφτιαξε ο Θεός επίσης από πηλό, φυσώντας του πνοή, ενώ από το πλευρό του έφτιαξε την Εύα.

Η μητέρα φόρτωνε κάθε τόσο στο λευκό Ford Escort της, τη γιαγιά, θείες και ξαδέλφια για να μας πάρει περίπατο στις «Γλάστρες» που βρίσκονταν σ’ ένα δασάκι από ευκαλύπτους, δίπλα στη θάλασσα, έξω από την πόλη. Γλάστρες πήλινες στο χρώμα του χώματος σε όλα τα μεγέθη και άλλες διακοσμημένες με κοχύλια, βότσαλα ή χάντρες, μικρά πιθάρια και στάμνες σχημάτιζαν διαδρόμους, σωστούς λαβύρινθους για τα παιδιά που περιπλανιόμασταν ανάμεσα τους.

Η τέχνη της κεραμικής του Βαλεντίνου ξύπνησε μέσα μου μνήμες της Κύπρου της δεκαετίας του ’60. Η μάμμα στο τιμόνι να μας οδηγεί κατά μήκος της παραλιακής οδού μέχρι τις «Γλάστρες», στην εποχή της ακμής των πόλεων με νέες οικοδομές, από τσιμέντο και σίδερο. Τότε που εμείς αποποιούμασταν την τέχνη των προγόνων μας, πετώντας τις πήλινες κούπες των γιαγιάδων μας, ο Βαλεντίνος τις είχε ήδη αναγάγει σε υψηλή κεραμική. Και δεν σταμάτησε να τις δημιουργεί μέχρι σήμερα, με πηλό και ποίηση, παράλληλα με άλλα έργα του.

dena.toumazi@gmail.com