Η Αυτόματη Τιμαριθμική Αναπροσαρμογή, η γνωστή ΑΤΑ, δεν ευθύνεται για τη διαβρωμένη ανταγωνιστικότητα της κυπριακής οικονομίας, όπως προσπαθεί να μας πείσει η εργοδοτική πλευρά, η οποία με σκληρή και αδιάλλακτη στάση δεν επέτρεψε στην Κυβέρνηση να επιχειρήσει τη σταδιακή επαναφορά της στο 100%, από το 50% που είναι καθηλωμένη από το 2018.
Βέβαια, σ’ αυτή την αμετακίνητη εργοδοτική θέση τεράστια ευθύνη έχουν και η Κυβέρνηση και ο υπουργός Εργασίας Κυριάκος Κούσιος, ο οποίος απέτυχε να πετύχει ανανέωση – βελτίωση της μεταβατικής συμφωνίας του 2017, όπου σαφώς έλεγε πως: οι κοινωνικοί εταίροι θα προσέλθουν σε κοινωνικό διάλογο για τη συνομολόγηση μιας νέας συμφωνίας για νέα απόδοση της ΑΤΑ στη βάση της φιλοσοφίας της.
Και η φιλοσοφία της ΑΤΑ είναι μία και μοναδική. Διά της παρουσίας της αποκαθιστά την αγοραστική αξία των μισθών, από τη διάβρωση που υφίστανται λόγω πληθωρισμού.
Ο ρόλος Κων. Πετρίδη
Αυτή την ώρα πρέπει να λεχθούν αλήθειες και πραγματικότητες για τον θεσμό της ΑΤΑ, ο οποίος δέχεται μία άνευ προηγουμένου επίθεση από τους εργοδότες, με την ανοχή της Κυβέρνησης και του υπουργού Οικονομικών Κωνσταντίνου Πετρίδη, ο οποίος όφειλε μαζί με τoν υπουργό Εργασίας να πετύχουν την υλοποίηση της πολιτικής του Προέδρου της Δημοκρατίας, ο οποίος δημόσια δήλωσε πως, η Κυβέρνησή του διαπραγματεύεται επαναφορά της ΑΤΑ. Σ’ αυτό απέτυχαν και οι δύο υπουργοί.
Ο Κωνσταντίνος Πετρίδης υπήρξε το μεγαλύτερο εμπόδιο σ’ αυτή την προσπάθεια, αφού από τον Απρίλιο του 2022 (συνέντευξη στην Αλήθεια 3/4/2022) είπε ότι «την ΑΤΑ την κατάργησε το ΑΚΕΛ το 2012 και την επαναφέραμε με μια φόρμουλα που να μην δημιουργεί τόσες στρεβλώσεις όπως το παρελθόν» και πρόσθεσε ότι «δεν σκοπεύουμε να αγγίξουμε αυτή τη φόρμουλα…».
Αυτή η τοποθέτηση, όπως πολύ καλά γνωρίζει ο γράφων, προκάλεσε την αντίδραση και τη διαφωνία της αείμνηστης Ζέτας Αιμιλιανίδου, γιατί ο υπουργός Οικονομικών αναμίχθηκε μέσα στα δικά της καθήκοντα, μέσα στις δικές της ευθύνες και αρμοδιότητες.
Το «δεν σκοπεύουμε να αγγίξουμε αυτή τη φόρμουλα…» άντεξε δυστυχώς μέχρι το τέλος, αφού κάτω από αυτή τη φιλοσοφία ήταν δεμένα από την αρχή και τα χέρια του Κυριάκου Κούσιου.
Αθώα η ΑΤΑ
Τούτων εισαγωγικώς λεχθέντων, αναφέρουμε τα εξής σημαντικά, που φανερώνουν την αθωότητα της ΑΤΑ από τα όσα της καταλογίζουν:
(α) Δεν συμβάλει στη διάβρωση της ανταγωνιστικότητας της κυπριακής οικονομίας. Για περισσότερο από εφτά χρόνια ήταν παγοποιημένη. Αυτά τα χρόνια η ανταγωνιστικότητα αντί να βελτιωθεί, διαβρώθηκε. Όχι από την ΑΤΑ αλλά από άλλους παράγοντες, όπως είναι π.χ. η χαμηλή παραγωγικότητα, η απουσία μεταρρυθμίσεων, η διαφθορά, το σπάταλο και γραφειοκρατικό κράτος κ.λ.π.
(β) Τα χρόνια που ήταν η ΑΤΑ στην κατάψυξη, οι εταιρείες στην Κύπρο πέτυχαν αυξημένη υψηλή κερδοφορία, όπως προκύπτει από τα επίσημα στοιχεία που εκδίδει η Στατιστική Υπηρεσία. Από το 2012 έως και το 2021 η κερδοφορία των εταιρειών ακολούθησε διαρκή ανοδική πορεία, ως ποσοστό του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ), ενώ οι απολαβές των μισθωτών πτωτική.
Την υπό αναφορά περίοδο, οι απολαβές μειώθηκαν από το 48.3% του ΑΕΠ στο 44.3%, ενώ η κερδοφορία αυξήθηκε από το 18.1% στο 26.7%.
Ακόμα και την εποχή της πανδημίας, η κερδοφορία των εταιρειών ήταν ανοδική. Στην κρίση, οι επιχειρήσεις στην Κύπρο στοίβαξαν κέρδη.
Ως αιτία αύξησης της κερδοφορίας, ανάμεσα σ’ άλλα, αναφέρεται το γεγονός ότι τη συγκεκριμένη περίοδο μεγάλο μέρος της μισθοδοσίας των εταιρειών το κάλυπτε η Κυβέρνηση με την επιδοματική της πολιτική, στοιχείο που επέτρεπε στις εταιρείες να στοιβάζουν κέρδη.
Επίσης, το 50% της Αυτόματης Τιμαριθμικής Αναπροσαρμογής (ΑΤΑ), που δεν καταβάλλεται στους εργαζόμενους, συμβάλλει στην αύξηση των κεφαλαίων και της κερδοφορίας των εταιρειών, αλλά και στην αύξηση της ρευστότητας τους, όπως επεσήμανε από το 2015 και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Με τέτοιου είδους στοιχεία κερδοφορίας, η Κυβέρνηση απέτυχε να πείσει ή και να υποχρεώσει τους εργοδότες να προχωρήσουν στη σταδιακή – έστω – αποκατάσταση της ΑΤΑ.
(γ) Μελετήσαμε με αρκετή προσοχή αριθμητικά στοιχεία που αφορούν τη μεταποιητική βιομηχανία στην Κύπρο, η οποία βρίσκεται σε διαρκή ανοδική πορεία, π.χ. φαρμακοβιομηχανία, γαλακτοκομική βιομηχανία, βιομηχανία ποτών κ.λ.π.
Τα εργατικά έξοδα της μεταποιητικής βιομηχανίας το 2020 ήταν ως ποσοστό της αξίας παραγωγής χαμηλότερα από το 2013. Συγκεκριμένα, το 2013 ήταν στο 21,78%, ενώ το 2020 μειώθηκαν στο 20,71%, μάλιστα από το 2016 και μετά ακολουθούν συνεχή πτωτική πορεία.
Στα εργατικά έξοδα περιλαμβάνονται μισθοί και ημερομίσθια και συνεισφορές σε ταμεία εργοδοσίας.
Όλα αυτά τα στοιχεία περιλαμβάνονται στις Ετήσιες Στατιστικές Βιομηχανίας που εκδίδει η Στατιστική Υπηρεσία της Κύπρου.
Ουδέποτε το εργατικό κόστος υπήρξε απαγορευτικό σε σημείο που κάποιος να μην μπορεί να δώσει δικαιολογημένες – τεκμηριωμένες αυξήσεις και ΑΤΑ.
Η ΑΤΑ που δίδεται αυτή την ώρα, στο 50% του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή, συμβάλλει κατά το ήμισυ στην αποκατάσταση της αγοραστικής αξίας των μισθών. Το υπόλοιπο 50% (που ανήκει στους εργαζόμενους και δεν τους καταβάλλεται), παραμένει στα χέρια και στα ταμεία των εργοδοτών.
Πρόκειται για μεγάλη αλήθεια αλλά και μεγάλη αδικία, που η απερχόμενη Κυβέρνηση απέτυχε να διαχειριστεί.
Συμπέρασμα για τον πραγματικό ρόλο της ΑΤΑ
Αυτή την ώρα, όλοι πρέπει να αντιληφθούν πως η ΑΤΑ αποτέλεσε και εξακολουθεί να αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο στη διαχείριση των οικονομικών πραγμάτων του τόπου και συμβάλλει στην αποκατάσταση της αγοραστικής αξίας των μισθών.
Αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του συστήματος συλλογικών συμβάσεων, που ελεύθερα συνομολογούνται ανάμεσα στους κοινωνικούς εταίρους, ενώ η ύπαρξη και παρουσία της δημιουργεί προϋποθέσεις διαρκούς εργατικής ειρήνης, αφού συμβάλλει στη συνομολόγηση συμβάσεων πολυετούς διάρκειας.
Η διαρκής εργατική ειρήνη βοηθά την οικονομική πρόοδο και ανάπτυξη της χώρας και όλων των επιχειρηματικών μονάδων. Αυτό το στοιχείο από μόνο του θα έπρεπε να κάνει τους εργοδότες υποστηρικτές του θεσμού και όχι να επιδιώκουν την κατάργηση ή και την υποβάθμιση του.
Οφείλουμε να υπενθυμίσουμε προς όσους υποστηρίζουν πως ο θεσμός είναι αναχρονιστικός, ότι η Κύπρος κατά τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις ήρθε πρώτη στην κούρσα της τότε διεύρυνσης, χωρίς η παρουσία της ΑΤΑ να δημιουργεί οποιοδήποτε πρόβλημα. Βεβαίως, ούτε και σήμερα δημιουργεί.
Δυστυχώς, η ανταγωνιστικότητα της κυπριακής οικονομίας δεν απειλείται από την παρουσία της ΑΤΑ, αλλά από τη χαμηλή παραγωγικότητα, που αποτελεί την αχίλλειο πτέρνα. Η διάβρωση της ανταγωνιστικότητας της δικής μας οικονομίας – όπως προαναφέραμε – προέρχεται από το σπάταλο και γραφειοκρατικό κράτος, από την καθυστέρηση στην απονομή της δικαιοσύνης, από τη διαφθορά των θεσμών κ.λ.π.
Αναχρονισμός δεν είναι η ΑΤΑ αλλά η άρνηση για βελτίωση της παραγωγικότητας, που αποτελεί ευθύνη των εργοδοτών και των εκάστοτε Κυβερνήσεων.
Δεν δημιουργεί πληθωρισμό
Κάποιοι υποστηρίζουν πως η ΑΤΑ δημιουργεί πληθωρισμό. Ουδέν αναληθέστερον. Άλλωστε, αν συνέβαλλε στην ασθένεια του πληθωρισμού, δεν θα την χαρακτήριζαν όλοι οι Πρόεδροι της Δημοκρατίας ευλογία.
Πριν από ένα ακριβώς χρόνο, ειδικοί επιστήμονες που ασχολούνται με το συγκεκριμένο ζήτημα, αποφάνθηκαν πως οι αυξήσεις των μισθών δεν ανατροφοδοτούν τον πληθωρισμό. «Το σπιράλ της ανατροφοδότησης των μισθών και των τιμών αποτελεί έναν μύθο: ο πληθωρισμός ωθεί τους μισθούς προς τα κάτω και όχι προς τα πάνω», εξήγησε στη «Wall Street Journal» ο Τζατζ Γκλοκ, εκτελεστικός διευθυντής Πολιτικής του εδρεύοντος στο Τέξας των Ηνωμένων Πολιτειών Cicero Institute και πρώην καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Δυτικής Βιρτζίνια. Το θέμα αυτό έτυχε ιδιαίτερης προβολής στην εφημερίδα «το Βήμα» των Αθηνών.
Υ.Γ.: Οι εργοδότες δεν σεβάστηκαν την επιθυμία του απερχόμενου Προέδρου Νίκου Αναστασιάδη να πετύχει επαναφορά της ΑΤΑ (όπως δήλωσε στις 2 Νοεμβρίου 2022, στην απονομή των βραβείων Μανώλη Χριστοφίδη), την ώρα που αυτός ο Πρόεδρος στη δεκαετή διακυβέρνησή του, τους έδωσε τα πάντα. Μέχρι παρεξηγήσεως…
* Υπεύθυνος του Τμήματος Οικονομικών Μελετών της ΣΕΚ
