Η γνώση χωρίς την πείρα, αποδείχτηκε ότι σε αρκετούς τομείς δεν είναι επαρκής ως προς το αποτέλεσμα.
Στην Ελλάδα, μετά το τραγικό σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη, ήθελα να πληροφορηθώ, όσο καλύτερα γίνεται, για τις ευθύνες και πώς μπορεί να μην ξανασυμβεί. Γι’ αυτό, άκουσα τις απόψεις αρκετών ειδικών και μη. Το «μη» είναι διότι ένας δημοσιογράφος είχε καλέσει σεισμολόγο για τις απόψεις του σχετικά με το δυστύχημα. Τι ειδίκευση ή σχέση με σιδηροδρομικό δυστύχημα μπορεί να έχει ένας σεισμολόγος;
Οι λόγοι για το σημερινό μου άρθρο είναι (α) το πιο πάνω παράδειγμα – σεισμολόγου να μιλά για σιδηροδρομικό δυστύχημα και (β) η τραγική επέτειος του κουρέματος στην Κύπρο. Αρκετοί ειδικοί και μη, εκφράζουν τις απόψεις τους. Για τους μη ειδικούς στο θέμα δεν χρειάζεται να εκφέρω άποψη. Ο κάθε πολίτης έχει το δικαίωμα να εκφράσει την άποψη/γνώμη του.
Όμως, λόγω ιδιότητας, θα σχολιάσω μόνο τις απόψεις οικονομολόγων και ανθρώπων που διδάσκουν και που, 10 χρόνια μετά το κούρεμα, υποστηρίζουν ότι η πρώτη εισήγηση που απέρριψε η Βουλή θα ήταν πιο συμφέρουσα για όλους μας. Υπενθυμίζω ότι η εισήγηση που απέρριψε η Βουλή, περιλάμβανε κούρεμα όλων των καταθέσεων σε όλες τις τράπεζες. Τραγικό να λένε ότι αυτό θα ήταν προτιμότερο ή καλύτερο και εξηγώ γιατί:
Σε όλο τον κόσμο, τράπεζες πτωχεύουν συχνά, ειδικά στις ανεπτυγμένες οικονομίες. Οι πολίτες, μετά και την εμπειρία του κουρέματος, έμαθαν να ρωτούν 3-4 βασικά, για να ξέρουν πού να καταθέσουν τα χρήματα τους και να μειώσουν τον κίνδυνο να τα χάσουν. Ξεφεύγω από το θέμα «too big to fail» και πάω στις πιο μικρές τράπεζες. Όσες κάνουν ορθή διαχείριση, επιβιώνουν μακροπρόθεσμα. Όσες λειτουργούν αλόγιστα (10 χρόνια μετά την οικονομική κρίση υπάρχουν ακόμα τράπεζες που λειτουργούν αλόγιστα) θα έρθει η στιγμή που θα καταρρεύσουν, συμπαρασύροντας και τους μη ασφαλισμένους καταθέτες.
Η λέξη κλειδί είναι «εμπιστοσύνη». Αν χαθεί η εμπιστοσύνη σε τραπεζικά ιδρύματα, αυτά κινδυνεύουν με «φυγή καταθέσεων» (bank run), που είναι δύσκολα διαχειρίσιμη (υπάρχουν όπλα για τις συστημικές τράπεζες, όπως το Emergency Liquidity Assistance).
Γι’ αυτό είναι απαράδεκτο και τραγικό να ακούω από ειδικούς ότι το πρώτο κούρεμα (ή φορολόγηση καταθέσεων) ήταν καλύτερο. Δηλαδή, εξισώνουν τους καταθέτες των τραπεζών που λειτουργούσαν/λειτουργούν αλόγιστα με τους καταθέτες των τραπεζών που λειτουργούν σε πιο ορθή βάση, ισχυριζόμενοι ότι όλοι πρέπει να μοιραστούν τις ζημιές. Απαράδεκτο και τραγικό… Και αυτοί που μιλούν για ηθικό κίνδυνο σε σχέση με εκπτώσεις σε δανειολήπτες, αφήνουν ξεκάθαρα με τις πιο πάνω πράξεις τους να νοηθεί – «συνεχίστε κύριοι να λειτουργείτε αλόγιστα, θα σας σώσουν οι καταθέτες όταν έρθει η ώρα…». Έτσι, με απλά λόγια.
Ένα από τα επιχειρήματα των ειδικών είναι ότι το κλείσιμο της Λαϊκής και το κούρεμα καταθετών Λαϊκής και Τράπεζας Κύπρου ήταν πολύ χειρότερο από το οριζόντιο κούρεμα όλων των καταθετών, όλων των τραπεζών στην Κύπρο. Αναφέρονται, επίσης, στο «δίκαιο της ανάγκης», λες και δεν γνωρίζουν ότι η ανάγκη είναι καθαρά υποκειμενική και αναλόγως ποιος θα αποφασίσει τη συγκεκριμένη στιγμή. Το ερώτημα που θέτω είναι, ποιος σοβαρός καταθέτης/επενδυτής θα εμπιστευόταν ξανά κυπριακή τράπεζα ή το κυπριακό κράτος, αν κουρεύονταν (ή φορολογούνταν) όλοι οι καταθέτες, σε όλες τις τράπεζες στην Κύπρο;
Ενημερωτικά αναφέρω ότι η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου ανακοίνωσε ότι «οι καταθέσεις μέχρι €100.000 ανά φυσικό ή νομικό πρόσωπο και ανά πιστωτικό ίδρυμα είναι εγγυημένες στη βάση Ευρωπαϊκής Οδηγίας». Η σχετική ευρωπαϊκή νομοθεσία είναι σε ισχύ και στην Κύπρο από το 2009.
Το ευρωπαϊκό δίκαιο και η υπεροχή του
Πέραν αυτού, οι ασφαλισμένες καταθέσεις διασφαλίζονται νομικά από το 1995, δυνάμει της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 94/19 EC και των μετέπειτα τροποποιήσεων της. Σχετικά με αποτυχία κράτους μέλους να μεταφέρει Οδηγία σε εθνικό δίκαιο, με τρόπο που να επιτυγχάνει το αποτέλεσμα που η Οδηγία επιδιώκει, υπάρχει σχετική νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου που αναφέρει μεταξύ άλλων τα εξής:
“Failure to take any measure to transpose a directive in order to achieve the result it prescribes within the period laid down for that purpose constitutes per se a serious breach of Community law and consequently gives rise to a right of reparation for individuals suffering injury if the result prescribed by the directive entails the grant to individuals of rights whose content is identifiable and a causal link exists between the breach of the State’ s obligation and the loss and damage suffered.”
Το ευρωπαϊκό δίκαιο υπερέχει του εθνικού και απαγορεύεται στα κράτη μέλη να εφαρμόζουν κανόνες που δεν συνάδουν με το Ευρωπαϊκό Δίκαιο. Έτσι με απλά λόγια.
* Οικονομικός Σύμβουλος/Σύμβουλος Αφερεγγυότητας-Εκκαθαριστής (MBA, Kingston, UK)
