Υπάρχουν συγκρούσεις που μένουν τοπικές ή έστω περιφερειακές και άλλες οι οποίες, ακόμη κι αν ξεκινούν μακριά, φτάνουν γρήγορα μέχρι το πρατήριο της γειτονιάς και το ράφι του σουπερμάρκετ, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
Η σημερινή κρίση στον Περσικό Κόλπο κινείται με φρενήρεις ρυθμούς προς τη δεύτερη κατηγορία. Το αμερικανικό πλήγμα στο νησί Χαργκ —το νησί από το οποίο περνά σχεδόν το 90% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου— ήταν, προς το παρόν, περισσότερο ένα μήνυμα παρά μια οικονομική καταστροφή.
Σίγουρα όμως ήταν ένα μήνυμα που όλοι κατάλαβαν.
Το Χαργκ δεν είναι απλώς ένας τερματικός σταθμός. Είναι η οικονομική αρτηρία της Τεχεράνης. Από εκεί φορτώνονται καθημερινά τα δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν το ιρανικό πετρέλαιο στον κόσμο. Αν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις καταστραφούν, το Ιράν θα χάσει, σε λίγες ώρες, το μεγαλύτερο μέρος της δυνατότητάς του να εξάγει αργό.
Και επειδή τα έσοδα από το πετρέλαιο χρηματοδοτούν το κράτος, τις δυνάμεις ασφαλείας και μεγάλο μέρος της πολιτικής επιρροής της χώρας, ένα τέτοιο πλήγμα θα ήταν κάτι πολύ περισσότερο από στρατιωτική κλιμάκωση. Θα ήταν οικονομική ασφυξία.
Λογικά μπορεί κάποιος να σκεφτεί γιατί τότε οι ΗΠΑ δεν ισοπεδώνουν τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις του Χαργκ, ώστε να προκαλέσουν την κατάρρευση του καθεστώτος. Η απάντηση είναι πως αυτό το σενάριο η Τεχεράνη το έχει μελετήσει καλύτερα από κάθε άλλο —και λογικό είναι. Εάν συμβεί κάτι τέτοιο, το καθεστώς θα καταρρεύσει —πιθανότατα, αν και κανείς δεν μπορεί να το πει με απόλυτη βεβαιότητα— σε μικρό χρονικό διάστημα. Ακόμα όμως κι αν μιλούσαμε για ώρες, που δεν το κάνουμε σοβαρά τουλάχιστον, το θέμα είναι τι μπορεί να κάνει το ιρανικό καθεστώς ως τελευταία κίνηση επιβίωσης.
Και μπορεί να κάνει πολλά, καθώς το πραγματικό νευραλγικό σημείο δεν βρίσκεται τόσο στο ίδιο το Χαργκ όσο λίγα ναυτικά μίλια νοτιότερα: στα Στενά του Ορμούζ. Εκεί από όπου περνά περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας ροής πετρελαίου, αλλά και τεράστιες ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου. Με απλά λόγια, ένα μεγάλο μέρος της ενέργειας που κινεί τον πλανήτη περνά από ένα κομμάτι θάλασσας που, σε ορισμένα σημεία, δεν ξεπερνά τα λίγα χιλιόμετρα πλάτος.
Αν το πέρασμα αυτό παραμείνει ανοικτό, ακόμη και μέσα σε ένταση, η παγκόσμια οικονομία μπορεί να αντέξει το σοκ. Οι τιμές θα ανέβουν, οι αγορές θα κλονιστούν, αλλά το σύστημα θα συνεχίσει να λειτουργεί.
Αν όμως το Ορμούζ μπλοκαριστεί ουσιαστικά —είτε με ναυτικές επιχειρήσεις είτε με μαζικές επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια— και αυτό είναι το βασικότερο όπλο των μουλάδων, τότε η σύγκρουση παύει να είναι μια περιφερειακή κρίση και μετατρέπεται σε παγκόσμιο οικονομικό γεγονός.
Οι συνέπειες θα είναι έως και κατακλυσμιαίες στις τιμές των καυσίμων και, από εκεί, στην αλυσίδα της παραγωγής. Της όποιας παραγωγής, της όποιας εμπορικής δραστηριότητας στο τέλος της μέρας, χωρίς κανείς να μπορεί να παραβλέψει και το κρίσιμο κεφάλαιο των μεταφορών: από τα αεροπορικά εισιτήρια μέχρι, απείρως περισσότερο, τις μεταφορές των προϊόντων.
Κάθε —νοήμων και λογικός— άνθρωπος, αν και δεν είναι το φόρτε της εποχής μας η λογική, θα ήθελε να δει τη θηλειά των παρανοϊκών της Τεχεράνης στον λαιμό της Μέσης Ανατολής και της παγκόσμιας ενέργειας να κόβεται μια και καλή. Ο κίνδυνος όμως είναι ότι, στο διάστημα που θα μεσολαβήσει —και η ζημιά μπορεί να γίνει έστω κι αν το διάστημα είναι εξαιρετικά μικρό— το καθεστώς του Ιράν να προκαλέσει ένα ενεργειακό σοκ, με τις συνέπειες να παραμένουν απρόβλεπτες.
Και αυτό είναι ακόμη χειρότερο από το να είναι πολύ μεγάλες, καθώς ο παράγοντας του απρόβλεπτου και της αβεβαιότητας μπορεί να οδηγήσει πολύ ευκολότερα σε μια παγκόσμια κρίση.
Η αίσθηση της απόστασης είναι απατηλή. Στον τομέα της ενέργειας και του κόστους ζωής, μάλιστα, περισσότερο από οπουδήποτε αλλού.
Ειδικά στην Κύπρο, η οποία έχει την τάση να ασχολείται με τον μικρόκοσμό της παρά με το έξω, ακόμη κι αν το έξω είναι κυριολεκτικά έξω από την πόρτα μας, ο κίνδυνος είναι πολλαπλάσιος, καθώς το όποιο σοκ θα απορροφηθεί πολύ εντονότερα από μια κοινωνία εν πολλοίς ανενημέρωτη και αποκομμένη από την πραγματικότητα, ως έχει και όχι ως εκείνη τη φαντάζεται.
Γι’ αυτό η κρίση του Χαργκ —επί της ουσίας η κρίση του Ορμούζ— δεν είναι απλώς ένα ακόμη επεισόδιο στη μακρά ιστορία της Μέσης Ανατολής.
Είναι μια υπενθύμιση του πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία που κρατά τον κόσμο σε λειτουργία. Μερικές φορές, ολόκληρη η παγκόσμια οικονομία εξαρτάται από ένα μικρό νησί, ένα υδάτινο πέρασμα και τα όσα μπορούν να συμβούν εκεί.
