Υπάρχουν δύο ειδών δημοκρατικά πολιτεύματα. Αυτά, στα οποία τα κύρια πολιτικά κόμματα αλληλοτρώγονται για την εξουσία, υποσκάπτοντας το ένα το άλλο, που ο ορίζοντας του σχεδιασμού τους φτάνει ίσαμε τις επόμενες εκλογές. Φαινόμενο σύνηθες, το ζούμε και σήμερα, σε μία αδικαιολόγητα μακρόσυρτη προεκλογική περίοδο. Είναι και ένα δεύτερο είδος δημοκρατίας, εκεί που τα μεγάλα πολιτικά κόμματα εμπνέονται και σχεδιάζουν το μέλλον του τόπου με άλματα, μετρώντας δεκαετίες μπροστά. Κι αυτό τον σχεδιασμό τον πράττουν από κοινού, αξιοποιώντας τα ταλέντα της χώρας – δυνατά, δοκιμασμένα, ανεξάρτητα μυαλά και συνειδήσεις υπεράνω υποψίας. Πώς μεταβαίνει μία πολιτεία από το πρώτο είδος δημοκρατίας στο άλλο;
Κατά τη φάση του σχεδιασμού οι συζητήσεις λαμβάνουν χώρα πίσω από κλειστές πόρτες. Έτσι, διαφυλάσσεται η δυνατότητα ανταλλαγής απόψεων πάνω σε δύσκολα, ευαίσθητα θέματα, και αποκλείεται η διαρροή. Η θεματολογία των συζητήσεων αυτών περιλαμβάνει τις κύριες ενότητες λειτουργίας ενός κράτους, οι οποίες χαρακτηρίζουν το επίπεδο ευημερίας των πολιτών. Δηλαδή την παιδεία, την υγεία, την οικονομία, την ανάπτυξη, την εθνική προκοπή, τις ελευθερίες, την ασφάλεια, τη δικαιοσύνη, τον πολιτισμό. Όλη η διαδικασία ως εδώ στοχεύει στην κατάληξη διατύπωσης ενός οράματος ανά ενότητα, και ενός κεντρικού οράματος, σύνθεση των επί μέρους, που τα κύρια κόμματα βρίσκουν κοινά ωφέλιμο, άρα αποδεκτό. Σε περίπτωση που δεν έχει επέλθει συμφωνία ως εδώ, η προσπάθεια τερματίζεται, δεν πάει παρακάτω.
Στην επόμενη, δεύτερη φάση σχεδιασμού η συζήτηση θα επικεντρωθεί στις δυσκολίες/προκλήσεις υλοποίησης αυτού του δεσμευτικού οράματος, αλλά και στις προϋποθέσεις και τα βήματα της εφαρμογής. Εδώ θα εντοπιστούν νομοθετικές και δομικές ανεπάρκειες, θα χρειαστεί να κοστολογηθούν έργα και να αναζητηθούν κονδύλια. Επειδή ο ορίζοντας εκτείνεται πολύ μακρύτερα των επόμενων εκλογών, το εγχείρημα αναμένεται να περιέχει εντυπωσιακές αλλαγές και να συναρπάζει. Ένα παράδειγμα, αν μπορέσει κανείς να φανταστεί κάτι τέτοιο στα καθ’ ημάς, είναι ο σχεδιασμός μίας σιδηροδρομικής γραμμής Λευκωσίας-Λεμεσού, για κατασκευή πριν έχει κτιστεί κάθε χωράφι στη διαδρομή, γεγονός που θα έκανε τις απαλλοτριώσεις γης αδύνατες.
Ουτοπικά όλα αυτά; Μη εφαρμόσιμα; Οπωσδήποτε, για αυτούς που έχουν χάσει την ικανότητα να οραματίζονται συγκεκριμένα αντί για ψηφοθηρικά, το γενικό αντί του κομματικού καλού. Ας αναπτύξουμε λίγο ακόμη τη δεύτερη φάση σχεδιασμού.
Τα ταλέντα της χώρας που θα επιφορτισθούν τον σχεδιασμό, πρέπει να είναι άτομα, όχι εταιρείες, να αποτελέσουν μια Επιτροπή Σοφών, ένα σώμα όπου η υπηρεσία είναι πράξη φιλοπατρίας. Αλλά επειδή έχουμε συνδέσει τους σοφούς με ηλικιωμένους με παχυλές συντάξεις ή με ακαδημαϊκούς χωρίς εμπειρίες της αγοράς, διευκρινίζεται ότι αυτή η αποστολή δεν συνεπάγεται καμιά αμοιβή, ούτε έξοδα παραστάσεως, ούτε οδοιπορικά. Ένα παράσημο θα είναι η μόνη επιβράβευση. Η Επιτροπή Σοφών θα χρειαστεί επιπρόσθετα να στελεχωθεί με τεχνοκράτες της Διοίκησης Έργων (project management), άτομα ικανά να θέσουν και να διαχειριστούν όλες τις πτυχές κάθε έργου, χρονικά πλαίσια και χρονοδιαγράμματα και οικονομικές, ποσοτικές και ποιοτικές παραμέτρους. Για να αποφύγουμε τον κίνδυνο οι συζητήσεις να γίνουν ομιλίες, όπου ο καθένας μιλά αλλά κανείς δεν ακούει τον άλλο. Κι ύστερα, οι καλές προθέσεις δεν αρκούν, αν δεν εφαρμόζεται η αρμόζουσα μεθοδολογία υλοποίησης.
Στο σημείο αυτό αναπόφευκτα θα διαγνωσθεί ότι ο λαός έχει ανάγκη κατάλληλη καλλιέργεια, προκειμένου να αντιληφθεί τη μετάβαση από το γκρίζο σήμερα στο ολόχρωμο αύριο και τις σχετικές θυσίες που θα του ζητηθούν. Θα απαιτηθεί μια τρίτη φάση, αυτή της Επικοινωνίας με τον κόσμο. Η πολιτεία έχει υποχρέωση να επεξηγήσει τα οράματα, τα οφέλη, τις συνέπειες, τα συμφέροντα των επερχόμενων γενεών, και να πείσει ότι κινείται υπέρ της ευημερίας των πολλών, και όχι των λίγων πλουτοκρατών. Για να το πετύχει θα αξιοποιήσει σειρά επικοινωνιακών εργαλείων, τόσο με τη μορφή ανοικτών συγκεντρώσεων, όσο και μαζικών μηνυμάτων.
Ίσως πει κανείς πως με μία τέτοια συμφωνία των κυριότερων κομμάτων κινδυνεύει ένα κόμμα να βρεθεί εκτός εξουσίας. Το αντίθετο θα συμβεί. Με αυτό το δεύτερο είδος δημοκρατίας είναι πιθανόν να προκύψουν κυβερνήσεις συνεργασίας. Αν όχι, οι ψηφοφόροι ξέρουν να επιφέρουν εναλλαγή στην επόμενη κάλπη.
Συνοψίζοντας, το περιγραφόμενο εγχείρημα είναι δύσκολο, πρωτόγνωρο, μακροσκελές, αλλά και γεμάτο υποσχέσεις. Η ειλικρίνεια είναι ένα εξαιρετικό όπλο για την επιτυχία. Αυτά που μας ενώνουν είναι περισσότερα από αυτά που μας διχάζουν. Ο λαός έχει μπουχτίσει με τα κόμματα, επειδή κάθε φορά περιμένει από αυτά ένα νέο, αναζωογονητικό λόγο. Φανταστείτε αυτός να εκπέμπεται, επί τέλους, ίδιος από όλους τους σημαντικούς πολιτικούς φορείς!
*Ph.D., Σύμβουλος και Εκπαιδευτής Στελεχών Επιχειρήσεων και Νέων
Xenophon.hasapis@gmail.com
