Ο λόγος στην πολιτική αποτελεί ένα αναπόσπαστο εργαλείο επικοινωνίας του πολιτικού προσωπικού με το κοινό. Από τον χρυσό αιώνα του Περικλή μέχρι και τους σημερινούς πολιτικούς άρχοντες, η ορθή χρήση του λόγου παραμένει διαχρονική και απαραίτητη δεξιότητα. Σήμερα, λόγω της φύσης του βιούμενου πολιτικού συστήματος, η οποία αντανακλάται στις – ως ένα βαθμό – μη κατακριτέες πελατειακές σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ πολιτικών κομμάτων και κοινωνίας, μπορούμε να διακρίνουμε τον οργανωμένο και δομημένο πολιτικό λόγο από μια πρόχειρη και χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο ομιλία. Η δεύτερη αποτελεί προσπάθεια συγκρότησης πολιτικού λόγου και όχι πολιτικό λόγο.
Πώς όμως δομείται ο πολιτικός λόγος και δη μια ομιλία με πολιτικό περιεχόμενο; Αρχικά, αναφέρεται στο παρόν, αλλά κυρίως στο μέλλον, ενώ συχνά διεμβολίζεται με ιστορικές παρενθέσεις. Το βασικότερο, όμως, χαρακτηριστικό του πολιτικού λόγου είναι η περιγραφή στρατηγικών σχεδιασμών. Με άλλα λόγια, η καταγραφή ενός πλάνου που θα εισφέρει άλλοτε ήπια και άλλοτε πιο εντατικοποιημένα την κινητικότητα στους τομείς της δημόσιας σφαίρας. Κάτι τέτοιο δημιουργεί την προσδοκία στο ακροατήριο για έργα και πράξεις. Επομένως, ο πολιτικός λόγος αντανακλάται αδήριτα στις ανάγκες της κοινωνίας, γι’ αυτό και δεν μπορεί να είναι απλώς δημαγωγικός και επικοινωνιακός. Άλλωστε, η περιγραφή των στρατηγικών σχεδιασμών δεν μπορεί να είναι επιφανειακή, χρειάζεται περιεχόμενο. Εδώ, έρχεται να προστεθεί ο παράγοντας «κοινό» ή ορθότερα, το ακροατήριο. Το ίδιο το ακροατήριο, χωρίς φυσικά να το επιδιώκει συνειδητά, αναγκάζει τους δημιουργούς του πολιτικού λόγου να διαμορφώσουν το περιεχόμενο με τρόπο που θα ικανοποιήσει το αντιληπτικό του φάσμα. Το μορφωτικό επίπεδο, η κουλτούρα και οι ψυχολογικές συνιστώσες του ακροατηρίου διαμορφώνουν το είδος, ακόμα και την ποιότητα του λόγου. Μάλιστα, αφού τις περισσότερες φορές υπάρχει πρότερη γνώση για τη σύνθεση του ακροατηρίου, εύκολα μπορούν να προβλεφθούν οι αντιδράσεις του, έτσι ώστε το περιεχόμενο και οι επικοινωνιακές τεχνικές που θα χρησιμοποιηθούν να ικανοποιούν με τη σειρά τους, όπως προαναφέρθηκε, τις ανάγκες και τις αντιλήψεις του ακροατηρίου.
Τί συνοδεύει όμως το περιεχόμενο μιας ομιλίας; Όπως ήδη υπαινίχθηκε, ο πολιτικός λόγος μπορεί να διέπεται από ανάλυση και περιεχόμενο ή να είναι απλώς συνθηματικός ή και τα δυο. Ο συνθηματικός λόγος είναι ρηχός· στοχεύει μέσα από τη συνθηματολογία την ξεκάθαρη προώθηση λακωνικών μηνυμάτων στα πλαίσια συμβολισμών. Αντίθετα, ο λόγος με περιεχόμενο δίνει τη δυνατότητα για περισσότερη ανάλυση και εξακρίβωση των μηνυμάτων από το ακροατήριο. Είναι πλήρης και αποκαλυπτικός, φανερώνει τις πολιτικές θέσεις, τις προθέσεις, και αποκωδικοποιεί ένα βηματολόγιο στρατηγικής και τακτικισμών.
Επιπρόσθετα, μια πολιτική ομιλία μπορεί να ξεσηκώσει, μπορεί να παρακινήσει, μπορεί και τα δυο ή τίποτα απ’ τα δυο. Άλλωστε, ποιο είναι το διακύβευμα για την κοινωνία; Η απάντηση μπορεί να βρίσκεται στην αναπλαισίωση των δημοσκοπήσεων ως εργαλείο πολιτικού λόγου. Μέσα από τα ευρήματα μιας δημοσκόπησης αναδεικνύονται η συνθηματολογία και οι προγραμματικές θέσεις ανερχόμενων ηγετών, υφιστάμενων πολιτικών δυνάμεων και κυβερνητικών σχημάτων. Επομένως, τα ευρήματα επικουρούν σημαντικά τη διαμόρφωση του πολιτικού λόγου, πρώτον, ως προς τη θεματολογία και το περιεχόμενο και δεύτερον, ως προς το τελικό μήνυμα και τον τρόπο που θα αποτυπωθεί στον αποδέκτη του.
Τέλος, ο πολιτικός λόγος μπορεί να είναι είτε κομματικός είτε έστω παραταξιακός, είτε απελευθερωμένος και ανεξάρτητος. Σε κάθε περίπτωση, χρειάζεται να διέπεται από την αρχή της πολιτικής ευθύνης, από αίσθημα δικαιοσύνης και ανάκλησης, έτσι ώστε να παραμένει αποδεκτός και κατ’ επέκταση αποτελεσματικός. Εάν, εν τέλει, ο λόγος δεν είναι αποτελεσματικός και πειστικός ως προς τα επιχειρήματα και την γενικότερη συλλογιστική, τότε οι ασκούντες την πολιτική επικοινωνία προχωρούν με τον εντοπισμό της λανθάνουσας παραμέτρου, έτσι ώστε το λεκτικό να πλησιάσει περισσότερο το λεπτό αισθητήριο του ακροατηρίου. Ως προς αυτή την κατεύθυνση, η τεχνολογία στις μέρες μας, δηλαδή τα συμβατικά μέσα επικοινωνίας, αλλά και οι νέες λύσεις που προσφέρει το τεχνοδίκτυο, αποτελούν τον βασικότερο παράγοντα προώθησης του πολιτικού λόγου και δη του πολιτικού μηνύματος.
*Πολιτικός επιστήμων, επικεφαλής της IS Pegasus Coaching & Consulting Ltd
