Η σήμανση των τροφίμων (ετικέτα) αποτελεί μια πολύ σημαντική παράμετρο της διατροφής, αφού χάρη σε αυτήν παρέχονται στους καταναλωτές πληροφορίες για το περιεχόμενο και τη σύνθεση των τροφίμων. Όλη η πληροφόρηση συνήθως βρίσκεται στο πίσω μέρος της συσκευασίας και οι καταναλωτές μπορούν να αφιερώσουν λίγο χρόνο κατά την αγορά του τροφίμου για να διαβάσουν τα συστατικά και τον διατροφικό πίνακα και να πάρουν όλη την απαραίτητη πληροφόρηση.
Το γεγονός ότι μια μεγάλη μερίδα των Ευρωπαίων πολίτων είναι υπέρβαροι, έχει οδηγήσει αρκετούς οργανισμούς να υποβάλουν διάφορες εισηγήσεις, μεταξύ των οποίων είναι και η εισήγηση για χρήση μιας απλοποιημένης διατροφικής σήμανσης στο μπροστινό μέρος της συσκευασίας των τροφίμων. Κάπως έτσι έχουν αναπτυχθεί κάποιες ευρωπαϊκές προτάσεις σήμανσης των τροφίμων, όπως το Nutri-Score, to traffic light labelling system, to Nutrinform battery, το σκανδιναβικό Keyhole και άλλα.
Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μέχρι το τέλος του 2022 όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν υιοθετήσει μία εναρμονισμένη διατροφική σήμανση στο μπροστινό μέρος της ετικέτας των προϊόντων τους (Front of Pack), που να βοηθά τους καταναλωτές εύκολα να συγκρίνουν και να επιλέγουν υγιεινά τρόφιμα. Για τον λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) την έκδοση επιστημονικής γνωμοδότησης επί του θέματος, με στόχο την ολοκλήρωση της αναθεώρησης του Κανονισμού για τη σήμανση των τροφίμων έως το τέλος του 2022.
Παρά το ότι η Ευρ. Επιτροπή δεν έχει ακόμα καταλήξει, διαφαίνεται ότι η επικρατέστερη σήμανση προς το παρόν είναι το «Nutri-Score», το οποίο αναπτύχθηκε στη Γαλλία το 2017. Το Nutri-Score έχει πάρει ήδη κάποιου είδους έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για προαιρετική χρήση και έχει ήδη υιοθετηθεί προαιρετικά από τη Γαλλία και το Βέλγιο.
To Nutri–Score αποτελεί μία διατροφική σήμανση η οποία ουσιαστικά κατατάσσει τα συσκευασμένα τρόφιμα, με μια κλίμακα 5 χρωμάτων και γραμμάτων, όπου το Α είναι πράσινο και αντιπροσωπεύει την υψηλότερη διατροφική αξία, ενώ το Ε είναι σκούρο πορτοκαλί και υποδεικνύει τη χαμηλότερη διατροφική αξία. Ο υπολογισμός του σκορ (χρώματος) που θα πάρει το κάθε προϊόν προκύπτει βάσει ενός αλγορίθμου που συνυπολογίζει συγκεκριμένες διατροφικές παραμέτρους, όπως είναι οι θερμίδες, τα σάκχαρα και το αλάτι ανά 100 g ή 100 mL.
Με το σύστημα Nutri-Score δυστυχώς κατατάσσονται με χαμηλές βαθμολογίες πάρα πολλά τρόφιμα, λόγω της περιεκτικότητας τους σε λιπαρά, αλάτι και σάκχαρα, ή λόγω περιεκτικότητας σε πολλές θερμίδες, μη λαμβάνοντας υπόψη άλλα σημαντικά χαρακτηριστικά, όπως την περιεκτικότητά τους σε βιταμίνες, ιχνοστοιχεία και άλλα. Για παράδειγμα, προϊόντα όπως το ελαιόλαδο και τα τυροκομικά, οι μαρμελάδες, το μέλι και άλλα παραδοσιακά προϊόντα πολύ πιθανόν θα λάβουν χαμηλή κατάταξη, D ή Ε, με πολύ αρνητικές συνέπειες στη γενικότερη εμπορία τους.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ελαιόλαδο, το οποίο αρχικά είχε λάβει ένδειξη D και μετά από διαμαρτυρίες και πιέσεις από οργανωμένα σύνολα, από τις επηρεαζόμενες χώρες, η βαθμολογία του ανέβηκε στο C.
Όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, οι κίνδυνοι για τα κυπριακά παραδοσιακά προϊόντα είναι εξαιρετικά μεγάλοι, σε περίπτωση που η επιλογή του Nutri-score αποτελέσει τη βάση της ευρωπαϊκής σήμανσης των τροφίμων, χωρίς οποιαδήποτε διαφοροποίηση στον τρόπο υπολογισμού της βαθμολόγησης των προϊόντων. Κυπριακά παραδοσιακά προϊόντα όπως το χαλλούμι, το λουκούμι Γεροσκήπου, τα γλυκά του κουταλιού, το ελαιόλαδο, οι χυμοί και το μέλι θα λάβουν πολύ χαμηλή βαθμολογία, με αποτέλεσμα σταδιακά να αποθαρρύνονται οι καταναλωτές να τα αγοράζουν, με πολύ αρνητικές συνέπειες στη διάθεση των προϊόντων και στη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων που τα παράγουν.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι μεγάλες αλυσίδες υπεραγορών του εξωτερικού έχουν αποδεχθεί το Nutri-score και το προωθούν προς τους πελάτες και προμηθευτές τους.
Για το συγκεκριμένο θέμα υπάρχουν έντονες αντιδράσεις από χώρες του ευρωπαϊκού νότου, όπως η Ιταλία, η Ελλάδα και η Κύπρος, με την αιτιολογία ότι το προτεινόμενο σύστημα αδικεί κατάφωρα τα προϊόντα μεσογειακής διατροφής, αφού παρέχει ελλειπή πληροφόρηση προς τον καταναλωτή.
Μερικά από τα μειονεκτήματα του συστήματος Nutri-score είναι ότι προωθεί τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα, ότι είναι αδιαφανές και δεν συμβάλλει στην εκπαίδευση των καταναλωτών σχετικά με την υγιεινή διατροφή. Επίσης, η ποσότητα αξιολόγησης, 100ml, δίνει λανθασμένη εντύπωση, αφού στο ελαιόλαδο, για παράδειγμα, δεν αναμένει κάποιος την άμεση κατανάλωση 100 ml σε ένα γεύμα. Άρα και η τελική πληροφόρηση προς τον καταναλωτή είναι παραπλανητική. Την ίδια στιγμή, ένα επεξεργασμένο αναψυκτικό δίαιτας που διατίθεται προς τον καταναλωτή σε συσκευασία 330ml, θα αξιολογηθεί στα 100 ml και θα πάρει καλύτερη βαθμολογία από το ελαιόλαδο!
Το ΚΕΒΕ αναγνώρισε τους πιθανούς κινδύνους από τη συγκεκριμένη πρόταση σήμανσης πολύ γρήγορα και ανάλαβε την πρωτοβουλία σε εθνικό επίπεδο, για ενημέρωση του αρμόδιου υπουργείου για τους κινδύνους που ελλοχεύουν για τα κυπριακά προϊόντα σε περίπτωση επικράτησης του Nutri-score σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Παράλληλα έχουν γίνει ενημερώσεις προς τις κυπριακές επιχειρήσεις για τις εξελίξεις γύρω από το θέμα της σήμανσης και έχουν ήδη διεξαχθεί συναντήσεις με εκπροσώπους της ιταλικής κυβέρνησης, με σκοπό τον καλύτερο συντονισμό για αντιμετώπιση του θέματος αυτού.
* Διευθυντής Βιομηχανικής Ανάπτυξης, Καινοτομίας και Περιβάλλοντος, ΚΕΒΕ
