Χάσαμε ένα μεγάλο κομμάτι της πατρίδας μας με την τουρκική εισβολή του 1974, γη που τη στερούμαστε μέχρι σήμερα. Τεράστιες εκτάσεις γεωργικής γης και σημαντικοί υδάτινοι πόροι είναι υπό κατοχή. Μέσα σε αυτή την προσωρινή πραγματικότητα, η περιοχή του Τρόοδους καθίσταται ακόμη πιο καθοριστική και σημαντική. Μια τεράστια έκταση, η οποία αποτελεί το 1/3 της ελεύθερης Κύπρου, η ανάπτυξη της οποίας αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο για τη βιωσιμότητα της χώρας μας.
Το κομματικό σύστημα δυστυχώς έχει γυρίσει εδώ και δεκαετίες την πλάτη του στο Τρόοδος. Μια σειρά από λανθασμένες πολιτικές το οδήγησαν σταδιακά σε ερήμωση. Τα χωριά μας εγκαταλείφθηκαν και δεκάδες σχολεία έκλεισαν. Η γεωργική γη παραμένει ανεκμετάλλευτη, ενώ σπίτια έχουν εγκαταλειφθεί και υποδομές έχουν αφεθεί, και χρόνο με τον χρόνο καταστρέφονται.
Τα τελευταία χρόνια η κυβέρνηση επιδόθηκε σε έργα βιτρίνας και εντυπωσιασμού. Έργα τα οποία, στην ουσία, δεν προωθούν την ανάπτυξη και τη βιωσιμότητα των περιοχών. Είναι πλέον φανερό ότι χρειάζεται ένα ξεκάθαρο και ουσιαστικό όραμα για το Τρόοδος, με δύο βασικούς πυλώνες ανάπτυξης:
1. Επιστροφή του πληθυσμού
2. Βελτίωση και αύξηση της παραγωγής
Η επισιτιστική κρίση που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία μάς θυμίζει πόσο ευάλωτη είναι η διατροφική αλυσίδα μας. Πρέπει να ανοίξουμε τον δρόμο για μαζική επιστροφή των ανθρώπων στην ύπαιθρο, στο Τρόοδος, χρησιμοποιώντας νέες μεθόδους παραγωγής του 21ου αιώνα και οπωσδήποτε όχι με όρους του ‘60.
Η ανάπτυξη μιας εναλλακτικής, οργανικής γεωργίας, με ευκαιρίες μεταποίησης που θα προσθέτουν αξία, όπως περιγράφονται αναλυτικά στις προτάσεις μας, θα δώσει στους ανθρώπους της υπαίθρου νέες προοπτικές και θα πολλαπλασιάσει τα εισοδήματά τους.
Χρειάζεται να δημιουργηθούν οι κατάλληλες υποδομές για την επιστροφή του πληθυσμού στο Τρόοδος, ειδικά των νέων ανθρώπων. Το οδικό δίκτυο απαιτεί σημαντική βελτίωση, όπως επίσης και τα κέντρα υγείας. Σταδιακά πρέπει να προχωρήσουμε σε άνοιγμα όλων των σχολείων της περιοχής, ακόμη και με λίγους μαθητές, με βάση τη λογική ότι τα ανοιχτά σχολεία θα φέρουν πίσω τον κόσμο. Και οπωσδήποτε να φύγουμε από τη λογική ότι δηλαδή πρέπει να έρθει ο κόσμος για να ανοίξουμε τα σχολεία. Για να στελεχωθούν τα σχολεία, μπορούν να επιλεγούν δασκάλες και δάσκαλοι από τις περιοχές του Τρόοδους, οι οποίοι θα έχουν τη δυνατότητα να επιστρέψουν στην περιοχή με τις οικογένειές τους. Κανένα σχολείο δεν πρέπει να είναι μονοτάξιο. Μια τέτοια τακτική είναι απλά παιδαγωγικά απαράδεκτη.
Οι σημερινές εξελίξεις γύρω από την αγορά εργασίας, η τάση προς μια πιο ευέλικτη εργασιακή κουλτούρα (π.χ. εργασία από το σπίτι), δημιουργούν νέες συνθήκες εργασιακού περιβάλλοντος. Ανοίγουν νέες προοπτικές ειδικά για όσους διαμένουν μακριά από τον χώρο εργασίας τους, κάτι που έχουν αντιληφθεί στο έπακρο χώρες με πληθυσμούς σε ορεινές περιοχές, όπως η Ελβετία, η Αυστρία και η Γαλλία.
Χρειάζεται, επιπρόσθετα, να δοθούν σημαντικά κίνητρα στους κατοίκους των περιοχών του Τρόοδους, για παράδειγμα διατιμημένο ηλεκτρικό ρεύμα κατά τη διάρκεια της χειμερινής περιόδου. Η επιδότηση σε νέα ζευγάρια για κατοικίες πρέπει να δίνεται για πρώτη κατοικία στο Τρόοδος, και όχι να καταλήγει σε επιδότηση εξοχικών κατοικιών.
Είναι επίσης ιδιαίτερα σημαντικό να δοθεί ένας αριθμός υποτροφιών για έρευνα σε επιστημονικά θέματα που θα δώσουν προστιθέμενη αξία σε επαγγελματικές δραστηριότητες συναφείς με την οροσειρά του Τροόδους. Για παράδειγμα, υποτροφίες σε κλάδους χημείας τροφίμων, οινοποιίας, τεχνικές επεξεργασίας του ξύλου, βιο-κοσμητικής, οργανικής κουζίνας. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να ετοιμάσουμε από τώρα τη νέα γενιά που θα μετατρέψει το Τρόοδος σε μια σημαντική κινητήρια δύναμη της κυπριακής οικονομίας.
14 Προτάσεις για ένα νέο Τρόοδος
Χρειάζονται επειγόντως κρατικές επενδύσεις και ταυτόχρονα κίνητρα για ιδιωτικές επενδύσεις. Προτείνουμε ένα καινούργιο πρόγραμμα ανάπτυξης:
1. Αναβάθμιση του Δασικού Κολλεγίου.
2. Δημιουργία ενός Διεθνούς Ερευνητικού Κέντρου Γεωλογικών μελετών. Ας εκμεταλλευτούμε το γεγονός ότι η οροσειρά του Τροόδους από μόνη της είναι ένα απέραντο γεωλογικό εργαστήριο.
3. Δημιουργία μιας καινοτόμου Γεωργικής Σχολής.
4. Περαιτέρω ανάπτυξη του περιφερειακού Νοσοκομείου Κυπερούντας. Δημιουργία πανεπιστημιακής πνευμονολογικής κλινικής.
5. Δημιουργία Σχολής Πολιτικής Άμυνας και Πυρόσβεσης.
6. Δημιουργία κέντρων αποκατάστασης.
7. Δημιουργία αθλητικών εγκαταστάσεων οι οποίες θα προσελκύουν ομάδες διαφορετικών αθλημάτων κατά τη θερινή περίοδο.
8. Ειδικές επιδοτήσεις για ανάπτυξη του αγροτουρισμού.
9. Δημιουργία μονάδων παραγωγής τροφίμων.
10. Δημιουργία μονάδων παραγωγής βιο-καλλυντικών.
11. Προώθηση δημιουργίας μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων.
12. Ανάδειξη και αναγέννηση των διαφόρων μουσείων και αξιοθέατων του Τρόοδους.
13. Ενίσχυση ομάδων πολιτισμού (συγκροτημάτων, θιάσων, εργαστηρίων τέχνης κ.λπ.) με στόχο την πολιτιστική αναγέννηση του Τροόδους.
14. Επέκταση και ενίσχυση των πάρκων βιοποικιλότητας.
Όλα τα πιο πάνω θα διευκολυνθούν σε μεγάλο βαθμό, εάν ενοποιήσουμε το Τρόοδος σε μία ενιαία επαρχία, αφού ο απαράδεκτος διαμοιρασμός της Κύπρου, που έγινε επί βρετανικής αποικιοκρατίας, το κατατεμάχισε σε τρεις χωριστές επαρχίες.
Δημιουργία νέας διοικητικής δομής
Ο διορισμός του Επιτρόπου Ορεινών Περιοχών ήταν μια πρωτοβουλία προς τη σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, η πρωτοβουλία αυτή από μόνη της δεν είναι αρκετή. Η δημιουργία της Επαρχίας Τροόδους, με δικό της έπαρχο, θα δίνει τη δυνατότητα να εκλέγει τους δικούς της βουλευτές στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Αυτό δεν σημαίνει επιπλέον βουλευτές, αλλά με μια νέα ανακατανομή του υφιστάμενου αριθμού. Το Τρόοδος χρειάζεται αντιπροσώπους που θα έχουν πολιτικό κόστος όταν τα πράγματα παρεκκλίνουν ή παραμένουν στάσιμα. Μετά τον διορισμό του επάρχου θα καταργηθεί βέβαια η θέση του Επιτρόπου Ορεινών περιοχών.
Ένα από τα προβλήματα που έχει να αντιμετωπίσει μια τέτοια επαρχία είναι η απουσία αστικού κέντρου. Αυτό μπορεί να λυθεί, αν απλωθεί και «κατανεμηθεί» η πρωτεύουσα του κέντρου σε κάποια μεγάλα κεφαλοχώρια. Τέτοιες λύσεις έχουν δοθεί σε πολλές άλλες χώρες, όπως για παράδειγμα στη Νορβηγία.
Οι πιο πάνω προτάσεις για το Τρόοδος ενδεχομένως να έχουν κάποιο κόστος αρχικά, ωστόσο το κέρδος της επένδυσης θα είναι μακροπρόθεσμο και πολύ μεγαλύτερο. Κατ’ αρχάς, μετατρέπεται σε βιώσιμο ένα σχεδόν εγκαταλελειμμένο κομμάτι της πατρίδα μας. Τερματίζουμε την αστυφιλία υψηλού κόστους, με την κατά μήκος επέκταση των πόλεών μας.
ΜΕ ΟΡΟΥΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥΣ
Όλα αυτά που γράφω δεν είναι μια θεωρητική επισκόπηση. Ζω το Τρόοδος, παράγω στο Τρόοδος, έχει γίνει εδώ και χρόνια μέρος της ζωής μου. Ξέρω τους ανθρώπους του, ανθρώπους του μόχθου που επιμένουν να ζουν στον τόπο τους, που κλαίνε με την ερήμωση και την εγκατάλειψη.
Αυτό που προτείνω είναι να ξαναγυρίζουμε στο Τρόοδος, όχι με όρους του περασμένου αιώνα, αλλά με σύγχρονους όρους. Να μετατρέψουμε το Τρόοδος σε αιμοδότη της κυπριακής οικονομίας και όχι σε επαίτη. Να γίνουμε και πάλι περήφανοι γι’ αυτό το μοναδικά όμορφο και εξαιρετικά σημαντικό μέρος της πατρίδας μας.
* Τέως Πρύτανης Πανεπιστημίου Κύπρου – Υποψήφιος Πρόεδρος για τις Εκλογές του 2023
