Ανεξάρτητα από τις νομοθεσίες που έχει ψηφίσει πρόσφατα η Βουλή των Αντιπροσώπων, στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης της Δημόσιας Υπηρεσίας (ΔΥ), η μεταρρύθμιση και ο εκσυγχρονισμός της ΔΥ θα πρέπει να αποτελούν συνεχή και μόνιμη διαδικασία. Για την επιτυχία της μεταρρύθμισης είναι αναγκαία η υπέρβαση της διάχυτης καχυποψίας που εμφανώς και, σε αρκετές περιπτώσεις δικαιολογημένα, υπάρχει για τις δράσεις των φορέων διαμόρφωσης και άσκησης πολιτικής στον τόπο μας. Είναι επίσης προφανές πως η μεταρρύθμιση της ΔΥ δεν μπορεί να εξαντληθεί στις νέες νομοθεσίες, αλλά απαιτείται να επεκταθεί το ταχύτερο δυνατό και στα ακόλουθα ζητήματα:
1. Επεξεργασία, από ανεξάρτητους ειδικούς, μιας πλήρους αξιολόγησης της αριθμητικής σύνθεσης του προσωπικού της δημόσιας υπηρεσίας, κατά επίπεδο και εξειδίκευση, ανά Υπουργείο, Τμήμα, Υπηρεσία κλπ. Θα πρέπει να ληφθούν υπόψη, όχι τα όποια ενδεχομένως αναιτιολόγητα ή υπερβολικά αιτήματα, αλλά οι αντικειμενικές ανάγκες που προκύπτουν από τις υποχρεώσεις που ορίζονται από τις εν ισχύι νομοθεσίες, σε συνάρτηση με την απαραίτητη ψηφιοποίηση όλων των υπηρεσιών που παρέχει το κράτος στους πολίτες.
2. Ανάλογα με τις διαπιστώσεις και τα ευρήματα της μελέτης, αναδιοργάνωση των οργανογραμμάτων όλων των επιμέρους οντοτήτων που συναποτελούν την κρατική μηχανή, με λήψη μέτρων νόμιμης μετάταξης υπαλλήλων σε θέσεις όπου είναι περισσότερο αναγκαίοι και χρήσιμοι για τη βέλτιστη εξυπηρέτηση των πολιτών. Στο πλαίσιο αυτό, απαιτείται να εντοπιστούν και να λυθούν τα νομικά ή άλλα κωλύματα που δυσχεραίνουν την εφαρμογή μιας τέτοιας μεταρρύθμισης.
3. Υιοθέτηση κανόνων συνεχούς και επαναλαμβανόμενης εναλλαξιμότητας και μετακινήσεων του προσωπικού για να διευκολύνεται η συνεχής ανάπτυξη των ικανοτήτων και των γνώσεων όλων, αλλά και να αποτρέπεται στην πράξη η πολυετής παραμονή στην ίδια θέση, γεγονός που συχνά δημιουργεί, μεταξύ άλλων, προϋποθέσεις διαφθοράς.
4. Καταρτισμός ενός εθνικού προγράμματος δράσης για την ταχεία υλοποίηση της πλήρους μηχανογράφησης του συνόλου των εργασιών του κράτους, περιλαμβανομένης και της πλήρους ψηφιοποίησης όλων των αρχείων των Υπουργείων, Τμημάτων, Υπηρεσιών κλπ.
5. Διασφάλιση της ηλεκτρονικής διασύνδεσης των βάσεων δεδομένων των διαφόρων κρατικών αποθηκών πληροφοριών, με έγγραφη εξουσιοδότηση του ενδιαφερόμενου πολίτη. Έτσι θα καταστεί εφικτή η εξυπηρέτηση του πολίτη με τον απλούστερο και ταχύτερο δυνατό τρόπο, και η απαλλαγή του από το αχρείαστο βάρος της συλλογής και προσκόμισης σωρείας αποδεικτικών εγγράφων από διάφορες υπηρεσίες.
6. Γενική επαναξιολόγηση, απλοποίηση και εκσυγχρονισμός τόσο του νομικού πλαισίου που εφαρμόζεται, όσο και των διαδικασιών που έχουν διαμορφωθεί διαχρονικά. Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, θα πρέπει να επιδιωχθεί η κατάργηση των νομοθεσιών και οργάνων που προβλέπονται αλλά δεν έχουν πλέον οποιαδήποτε χρησιμότητα στη λειτουργία του κράτους (πχ. νομοθεσία για Πιστοποιούντες Υπαλλήλους ή για Κοινοτάρχες σε Δημαρχούμενες Περιοχές).
7. Εκ βάθρων αναδόμηση της Κυπριακής Ακαδημίας Δημόσιας Διοίκησης, ώστε να υλοποιείται συνεχής και επαναλαμβανόμενη εκπαίδευση και επιμόρφωση όλων των υπαλλήλων της ΔΥ, σε θέματα που θα βελτιώσουν τη σχέση υπαλλήλου και πολίτη, σε όλες τις εκφάνσεις της. Η διαδικασία αυτή πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και κατά την αξιολόγηση και επαγγελματική βελτίωση των υπαλλήλων.
8. Περιορισμός των θητειών του Προέδρου και των μελών της Επιτροπής Δημόσιας Υπηρεσίας (ΕΔΥ) σε μία μόνο, εξαετή θητεία, εφόσον η προσδοκία επαναδιορισμού κατά κανόνα εκθέτει τους αξιωματούχους αυτούς σε επιρροές και πιέσεις. Συμμετοχή Συμβουλίου Επιλογής και ενημέρωση της Βουλής των Αντιπροσώπων στην επιλογή των προσώπων που θα διορίζονται στις συγκεκριμένες θέσεις (κατά το πρότυπο της διαδικασίας διορισμού του Επιτρόπου Διοικήσεως), με απώτερο στόχο τον περιορισμό του ενδεχομένου επιλογής προσώπων προς εξυπηρέτηση αλλότριων σκοπών. Η χρήση διεθνών επιτροπών επιλογής είναι αναγκαία.
9. Τροποποίηση της νομοθεσίας, ώστε να ποινικοποιείται η άμεση ή έμμεση επικοινωνία οποιουδήποτε κρατικού ή πολιτειακού αξιωματούχου με τα μέλη της ΕΔΥ (να αξιοποιηθούν παραδείγματα από σχετικές ρυθμίσεις σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη), με στόχο την αποτροπή της άσκησης πιέσεων επηρεασμού των αποφάσεων της ΕΔΥ.
10. Ενδεχόμενη δημιουργία δεύτερης Επιτροπής για την άσκηση των ευθυνών και αρμοδιοτήτων της σημερινής ΕΔΥ για θέσεις χαμηλότερων κλιμάκων, ώστε να αποσυμφορηθεί ο φόρτος εργασίας της ΕΔΥ και να επιταχυνθούν οι σχετικές διαδικασίες.
11. Αναδιοργάνωση της δομής της ΔΥ (συγχωνεύσεις, νέος επιμερισμός αρμοδιοτήτων κλπ.), ώστε να εξυπηρετούνται με το βέλτιστο τρόπο οι σύγχρονες ανάγκες της κοινωνίας και της οικονομίας.
12. Τροποποίηση του περί της Ρύθμισης των Διαδικασιών Σύναψης Δημοσίων Συμβάσεων και άλλων συναφών θεμάτων Νόμου, στο βαθμό που αυτό είναι αναγκαίο και εφικτό νομικά, ώστε να καταστεί περισσότερο ευέλικτος και η εφαρμογή του ταχύτερη και απλούστερη. Στόχος, μεταξύ άλλων, η απαλλαγή των σχετικών διαδικασιών που οδηγούν στην καθυστέρηση της εκτέλεσης έργων από το Δημόσιο. Επιτυχημένες ρυθμίσεις σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη είναι ιδιαίτερα χρήσιμα παραδείγματα.
13. Αναβάθμιση του ρόλου των Γενικών Διευθυντών Υπουργείων και Υφυπουργείων με τροποποίηση της νομοθεσίας, ώστε αυτοί να μπορούν να διαδραματίζουν τον αναμενόμενο ρόλο τους, χωρίς παρεμβάσεις από πολιτικά διορισμένους αξιωματούχους (Υπουργούς, Συμβούλους Υπουργών, και άλλους). Έτσι θα λειτουργούν ως θεματοφύλακες νομιμότητας στη λειτουργία της κρατικής μηχανής ενώ, παράλληλα, θα έχουν υποχρεώσεις λογοδοσίας και θα τους αποδίδονται οι προκύπτουσες ευθύνες.
14. Σύσταση ουσιαστικών, σε αντιδιαστολή με τις για πολλά χρόνια εικονικά υφιστάμενων, Μονάδων Εσωτερικού Ελέγχου (ΜΕΕ) σε επίπεδο Υπουργείων και Ανεξάρτητων Υπηρεσιών, με στελέχωση από εξειδικευμένο προσωπικό. Το προσωπικό των ΜΕΕ δεν θα αναλαμβάνει επιπρόσθετα καθήκοντα στο πλαίσιο της τρέχουσας εργασίας κάθε Υπουργείου και θα λογοδοτεί στον Υπουργό, μέσω του Γενικού Διευθυντή, ώστε ο τελευταίος να συμβάλλει με συγκεκριμένες εισηγήσεις.
15. Δημιουργία ενιαίας Υπηρεσίας για τη διενέργεια πειθαρχικών ερευνών για όλα τα επίπεδα της ΔΥ (με εξαίρεση τις περιπτώσεις παραπτωμάτων μικρής κλίμακας και σημασίας), η οποία θα στελεχωθεί με κατάλληλα εκπαιδευμένο νομικό προσωπικό, προς ανάληψη οποιασδήποτε πειθαρχικής έρευνας. Με τον τρόπο αυτό, οι έρευνες και τα αποτελέσματά τους θα καταστούν νομικά ασφαλέστερες ενώπιον της ΕΔΥ και των Δικαστηρίων και συνεπώς πιο αποτελεσματικές.
Παρακαταθήκη δεκαετιών με πολύ σημαντικά οφέλη
Από τα δεδομένα που υπάρχουν σήμερα και με βάση τις σύγχρονες ανάγκες της κοινωνίας και της οικονομίας, προκύπτει αναντίρρητα η ανάγκη εκτεταμένης (και όχι επιλεκτικής ή περιορισμένων οικονομικών επιβαρύνσεων) μεταρύθμισης της Δημόσιας Υπηρεσίας. Για τη μεταρύθμιση αυτή χρειάζεται να διατεθούν οι αναγκαίοι δημόσιοι πόροι, εγκαταλείποντας τη μονοδιάστατη έμφαση στην προσπάθεια του περιορισμού των κρατικών δαπανών με κάθε τρόπο και για όσο περισσότερο χρόνο γίνεται (πολιτική που συστηματικά και οριζόντια εφαρμόζεται από την παρούσα κυβέρνηση). Το τελευταίο αυτό σχόλιο αποσκοπεί στην υπογράμμιση της ανάγκης επένδυσης, από μέρους του κράτους, ουσιαστικών δημόσιων πόρων για ταχεία, ποιοτική και, όπου είναι δικαιολογημένο, αριθμητική αναβάθμιση της Δημόσιας Υπηρεσίας, σε επίπεδο που θα μπορεί πλέον να υποστηρίζει την ανάπτυξη της Κύπρου στις επόμενες δεκαετίες και να παρέχει υπηρεσίες υψηλής ποιότητας σε κάθε πολίτη και επενδυτή.
Η επίτευξη ενός τόσο φιλόδοξου και απαιτητικού στόχου θα δημιουργήσει παρακαταθήκη δεκαετιών και πολύ σημαντικά οικονομικά οφέλη για την Κυπριακή Δημοκρατία.
Σε μια κοινά υποστηριζόμενη εθνική προσπάθεια ουσιαστικής και συνεχούς μεταρύθμισης της Δημόσιας Υπηρεσίας από τους κοινωνικούς εταίρους και τα κόμματα, και με γνώμονα όχι το ελάχιστο κόστος, αλλά την πραγματική βελτίωση της απόδοσής της και της ποιότητας των υπηρεσιών που παρέχει στον πολίτη μπορεί ο στόχος αυτός να υλοποιηθεί. Σε κάθε περίπτωση, χρειαζόμαστε ένα αποτελεσματικό κράτος, που θα εξυπηρετεί τον πολίτη, τη χώρα και τους στόχους της.
*Τέως Πρύτανης Πανεπιστημίου Κύπρου- Υποψήφιος Πρόεδρος για τις Εκλογές του 2023
