Όλοι μιλούν για την ανάγκη ενός νέου κοινωνικο-οικονομικού μοντέλου, αλλά κανένας δεν προτείνει κάτι καινούργιο! Γιατί;
Μιλούν για ένα πράσινο αναπτυξιακό μοντέλο, που αν και απαραίτητο, δεν θα λύσει το πρόβλημα του δυτικού κόσμου, με το υφιστάμενο κοινωνικο-οικονομικό μοντέλο.
Για να προτείνεις κάτι καινούργιο που θα αντικαταστήσει ένα παλαιότερο, είτε είναι υφιστάμενο είτε παλαιότερο που απαξιώθηκε και εγκαταλείφθηκε, πρέπει πρώτα να αναγνωρίσεις κατά πόσο και γιατί απαξιώνεται το υφιστάμενο και γιατί απαξιώθηκαν όσα παλαιότερα εγκαταλείφθηκαν.
Τα σοσιαλιστικά, τα σοσιαλδημοκρατικά και τα αμιγώς κομουνιστικά μοντέλα έχουν εγκαταλειφθεί παντού. Γιατί άραγε;
Ενώ επέφεραν καλή μέχρι και άριστη εξισορρόπηση εισοδημάτων και εκδημοκρατικοποίηση –εξασφαλίζοντας προσφυγή και απόλαυση- ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, εκπαίδευσης και κοινωνικής πρόνοιας, δυστυχώς, οι ανθρώπινες αδυναμίες και, ιδιαίτερα, η τάση για εκμετάλλευση των αδυναμιών κάθε «συστήματος» οδήγησαν σε μείωση της παραγωγικότητας (της αποτελεσματικότητας, της αποδοτικότητας και της ποιότητας υπηρεσιών και προϊόντων), της καινοτομίας και της ανταγωνιστικότητας και, συνεπακόλουθα, δυσβάστακτο δημόσιο οικονομικό κόστος. Στις πλέον προοδευμένες χώρες (πχ στη Σκανδιναβία), οι ίδιες οι συνδικαλιστικές οργανώσεις των υπαλλήλων αποχώρησαν από θέσεις εξουσίας (όπως πχ από τα ΔΣ δημόσιων και ιδιωτικών οργανισμών/επιχειρήσεων) και δέχθηκαν/επιδίωξαν φιλελευθεροποίηση των οικονομικών μοντέλων των χωρών τους.
Τη χαριστική βολή στα συστήματα αυτά έδωσαν δύο «επαναστάσεις».
Η παγκοσμιοποίηση έριξε τα εμπορικά τείχη και μετέφερε την παραγωγή αγαθών, εκατομμυρίων θέσεων εργασίας και πλούτου από τον πρώτο και τον δεύτερο κόσμο στον τρίτο: Κίνα, Ινδονησία, Ινδία, Βιετνάμ, Νότιο Κορέα, Βραζιλία, κά. Παρομοίως, σε μικρότερο βαθμό, από τις Δυτικές στις Ανατολικοευρωπαϊκές χώρες με τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Φτωχές χώρες μπόρεσαν να παραγάγουν πλούτο με μεγάλους, συχνά διψήφιους ποσοστιαίους ρυθμούς ανάπτυξης, βελτιώνοντας το ΑΕΠ τους και το βιοτικό επίπεδο των κατοίκων τους. Συνεπακόλουθα, μειώνεται σταδιακά το βιοτικό επίπεδο στον δυτικό κόσμο.
Στην αλλαγή συνέβαλαν όχι μόνον οι πρωτόγνωρες γεωπολιτικές αλλαγές, που προκάλεσε η ειρήνη μετά τον β’ παγκόσμιο πόλεμο και η δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και η τεχνολογική επανάσταση της ηλεκτρονικής επικοινωνίας και της πληροφορικής. Η πρώτη μετέτρεψε τον πλανήτη σε ένα μεγάλο χωριό και η δεύτερη κατέστησε δυνατή την ανάληψη πλείστων γραφειοκρατικών και χειρωνακτικών διεργασιών από ηλεκτρονικούς υπολογιστές και ρομπότ.
Οι «επαναστάσεις» -της παγκοσμιοποίησης και της ηλεκτρονικής– προκάλεσαν την απώλεια εκατομμυρίων θέσεων εργασίας στον δυτικό κόσμο και τη μείωση των κρατικών εσόδων που κτύπησε την κοινωνική πρόνοια –ακριβώς την ώρα που χρειαζόταν περισσότερο- και παράλληλα την κρατική ανάπτυξη! Οι «επαναστάσεις» αυτές είχαν μια αμφίδρομη σχέση με την αποδόμηση των τειχών στη μεταφορά κεφαλαίων ενισχύοντας αφενός τον άκρατο καπιταλισμό – εντονότατα στον αγγλοσαξονικό κόσμο, ΗΠΑ και ΗΒ, και στην Κίνα και λιγότερο στις «πρώην» σοσιαλδημοκρατικές δυτικοευρωπαϊκές χώρες, δημιουργώντας ένα φαύλο κύκλο αλλεπάλληλων κρίσεων.
Στη χρηματιστηριακή κρίση dot.com 1999-2002 συνέβαλε όχι μόνον η τεχνολογική επανάσταση και η τεχνητή υπεραξία των τεχνολογικών και άλλων επιχειρήσεων, αλλά και η ανθρώπινη απληστία. Εκατομμύρια μικροεπενδυτές έχασαν τα πλεονάσματα που αποταμιεύσαν την εποχή των παχιών αγελάδων του τελευταίου τέταρτου του 20ου αιώνα, ενώ πολλοί άλλοι αύξησαν τον δανεισμό τους επενδύοντας στη φούσκα αυτή, που φτωχοποίησε τη μεσαία τάξη μεταφέροντας πλούτο από εκατομμύρια ανθρώπους σε λίγους, ντόπιους κυρίως, αετονύχηδες «παίκτες»: εταιρείες και μεγαλομετόχους.
Ο υπερδανεισμός της προσπάθειας των δυτικών κρατών να διατηρήσουν ένα «αποδεκτό» επίπεδο κοινωνικής πρόνοιας και των πολιτών να διατηρήσουν το βιοτικό τους επίπεδο (κατοικία, εξοχικό, αυτοκίνητα, ταξίδια, διασκέδαση) κατέληξαν στη φούσκα των ακινήτων και του υπερδανεισμού της περιόδου 2008-12. Αυτή όχι μόνον αύξησε την φτωχοποίηση της μεσαίας τάξης, αλλά μετέφερε πολύ πλούτο στο εξωτερικό που πρόσφερε τα κεφάλαια που «έσωσαν» τις εθνικές οικονομίες των χωρών που βρέθηκαν στη δυσμενέστερη θέση: Ελλάδα, Κύπρος, κά.
Η πανδημία επιδείνωσε την κατάσταση! Το ουκρανικό και το ενεργειακό τείνουν να μας στείλουν στα τάρταρα! Μπρος στις κοσμογονικές αυτές αλλαγές, χρειαζόμαστε ριζική αλλαγή του κοινωνικο-οικονομικού μοντέλου -όχι μόνο του αναπτυξιακού.
Ενώπιον της δυσαρέσκειας του πολιτικά αδιάφορου πολίτη και του αυξανόμενου εξτρεμιστικού λαϊκισμού, όλοι μιλούν για την ανάγκη ενός «νέου» κοινωνικο-οικονομικού μοντέλου, πλην όμως αδυνατούν να προτείνουν συγκεκριμένη ΑΛΛΑΓΗ!
Και όμως υπάρχει ένα τέτοιο μοντέλο το οποίο οι «πολιτικοί» και παραδόξως οι συνδικαλιστές είτε αγνοούν είτε δεν τολμούν να προτείνουν: Ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ. Το σύστημα στο οποίο ΟΛΟΙ οι εργαζόμενοι σε κάθε οργανισμό/επιχείρηση είναι και μέτοχοί της, συμμετέχοντας στη λήψη στρατηγικών αποφάσεων, στα κέρδη και στις ζημιές, ως αυξομείωση απολαβών, ανάλογα με τη θέση/συνεισφορά εκάστου. Αυτό μεγιστοποιεί την παραγωγικότητα, την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα βασιζόμενο στις καλύτερες ανθρώπινες ιδιότητες. Επ’ αυτού σε επόμενο άρθρο.
*Συν-συγγραφέας του βιβλίου Executive Excellence – Combine Leadership and Management to Create and Deliver Value (2019)
