Για όσους δεν το γνωρίζουν, το πρωτότυπο κείμενο του Κυπριακού Συντάγματος, όπως μας δόθηκε από τις Συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου με την εγκαθίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, είναι διατυπωμένο στην αγγλική γλώσσα, παρ’ όλο που, σύμφωνα με το Άρθρο 3 του Συντάγματος, επίσημες γλώσσες της Δημοκρατίας είναι η ελληνική και η τουρκική. Το ελληνικό κείμενο, που χρησιμοποιούμε στα Δικαστήρια, στη Δημόσια Υπηρεσία και γενικότερα, αποτελεί ελληνική μετάφραση από το αγγλικό. Το ίδιο και το τουρκικό κείμενο.
Όταν υπάρχει αμφιβολία αναφορικά με την ερμηνεία οποιουδήποτε όρου στο ελληνικό κείμενο, πρέπει να ανατρέχει κανείς στο τουρκικό κείμενο, και αντιθέτως, και, όταν τα δυο κείμενα δεν συμφωνούν, τότε πρέπει να ανατρέχει κανείς στο πρωτότυπο αυθεντικό αγγλικό κείμενο, σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται από το Άρθρο 180 του Συντάγματος.
Γι’ αυτό μου έκανε εντύπωση ένα δημοσίευμα στην εφημερίδα «Ο Φιλελεύθερος», ημερομηνίας 10 Μαΐου, 2022, σελ. 12, με τίτλο «Στα αγγλικά και το Σύνταγμα Δημοκρατίας». Σύμφωνα μ’ αυτό, η Επίτροπος Νομοθεσίας σ’ επιστολή της προς την υπουργό Δικαιοσύνης εισηγείται τη μετάφραση αριθμού νομοθεσιών, μεταξύ των οποίων και του Κυπριακού Συντάγματος (!) στα αγγλικά. Δηλαδή, θα μεταφρασθεί το αγγλικό Σύνταγμά μας στα αγγλικά (!) από την ελληνική μετάφραση; Εκτός κι’ αν η εν λόγω Επίτροπος εννοούσε μόνο τις τροποποιήσεις του Συντάγματος που, βεβαίως, έχουν ψηφισθεί και δημοσιευθεί στα ελληνικά.
Περισσότερη εντύπωση, όμως, μου έκανε το γεγονός ότι, ενώ είδαμε και πάθαμε στο παρελθόν να μεταφράσουμε στη γλώσσα μας όλους τους νόμους που μας κατέλειπαν στα αγγλικά οι Άγγλοι αποικιοκράτες, μάλιστα, ψηφίσθηκε τότε και ειδικός νόμος, ο περί των Επισήμων Γλωσσών της Δημοκρατίας Νόμος του 1988 (Νόμος αρ. 67 του 1988), ερχόμαστε τώρα να τροποποιήσουμε το σχετικό Άρθρο 3 του Συντάγματος και να ψηφίσουμε τον περί της Ίδρυσης και Λειτουργίας Εμπορικού Δικαστηρίου και Ναυτοδικείου Νόμο του 2022, σύμφωνα με τα άρθρα 15 και 29 του οποίου ο αντίστοιχος Δικαστής «δύναται, εφόσον το συμφέρον της δικαιοσύνης το απαιτεί, να επιτρέψει την διεξαγωγή της δικαστικής διαδικασίας και την καταχώριση των εγγράφων στην αγγλική γλώσσα και, σε τέτοια περίπτωση, καθορίζει την αγγλική γλώσσα ως την γλώσσα στην οποία θα διεξαχθεί η διαδικασία και στην οποία θα διατυπωθεί η απόφαση του εμπορικού Δικαστηρίου»!
Μπράβο μας! Ποια άλλη ευρωπαϊκή χώρα δέχεται να έχει τέτοια πρόνοια στη νομοθεσία της που να επιτρέπει τη χρήση, στα Δικαστήριά της, άλλης γλώσσας από την επίσημη γλώσσα του Κράτους; Θα μου πείτε, ότι αυτό θα ισχύει μόνο για το Εμποροδικείο και το Ναυτοδικείο, καθώς και το Δικαστήριο κατ’ έφεση. Ελπίζω όμως αυτό να μην αποτελέσει κακή αρχή. Ως εδώ και μη παρέκει!
Είναι φανερό από τα ανωτέρω ότι δεν με ενθουσιάζει καθόλου η ιδέα επαναφοράς της αγγλικής γλώσσας, έστω και μόνον στα ανωτέρω Δικαστήρια, παρ’ όλο που προσωπικά δεν έχω κανένα πρόβλημα με την χρήση της αγγλικής, μιας και οι σπουδές μου περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων και μεταπτυχιακές σπουδές στο University College του Πανεπιστημίου του Λονδίνου.
Από την άλλη, υπάρχει και το θέμα εφαρμογής του Νόμου αυτού από τους Δικαστές μας. Πάμε, για παράδειγμα στα προσόντα διορισμού των Δικαστών του Εμποροδικείου και του Ναυτοδικείου, για τα οποία γίνεται ειδική αναφορά στα άρθρα 5 και 21 του εν λόγω Νόμου, αντίστοιχα. Λοιπόν, για να διορισθεί κάποιος Δικαστής στα ανωτέρω Δικαστήρια πρέπει, εκτός από τα άλλα προσόντα που απαιτούνται, να «έχει πολύ καλή γνώση της αγγλικής γλώσσας». Πολύ καλή; Απλώς πολύ καλή γνώση της αγγλικής γλώσσας; Όχι εξαίρετη; Όχι τέλεια γνώση της αγγλικής νομικής ορολογίας; Δεν είναι φιλολογικά κείμενα που θα διαβάζει και ερμηνεύει ο άνθρωπος. Είναι αγγλικά νομικά κείμενα με αγγλική νομική ορολογία. Παρεμπιπτόντως, δεν καθορίζονται αντιστοίχως, προσόντα για τη γλώσσα και για τους Δικαστές που θα ακούουν κατ’ έφεση! Και καλά, οι Δικαστές. Οι δικηγόροι που οι περισσότεροι έχουν σπουδάσει σε ελληνικά πανεπιστήμια και δεν μιλούν απταίστως τα αγγλικά; Πώς θα αντεπεξέλθουν; Και οι διάδικοι; Εάν δεν κατανοούν και οι δυο πλευρές αγγλικά; Δεν παραβιάζεται η αρχή της δίκαιης δίκης;
Και το πιο βασικό: Ποιος θα μεταφράσει όλο εκείνο τον όγκο των νομοθετημάτων, ουσιαστικών και δικονομικών από την ελληνική νομική γλώσσα, στην αγγλική νομική γλώσσα και, βεβαίως, ποιος θα τους ελέγξει; Πόσους εξειδικευμένους νομικούς διαθέτουμε που μπορούν να αναλάβουν ένα τέτοιο έργο; Και, ας πούμε ότι θα βρεθούν τέτοιοι «experts». Τι θα γίνει με το αγγλικό κείμενο των νόμων που θα προκύψει; Θα αποτελεί τούτο απλή μετάφραση στα αγγλικά, οπόταν για τη νομική ερμηνεία του ο Δικαστής θα ανατρέχει πάλι στο ελληνικό κείμενο, ή θα σταλούν οι μεταφράσεις στη Βουλή για να ψηφισθούν και με βάση ποια εξουσία, στην αγγλική γλώσσα, ως νόμοι της Κυπριακής Δημοκρατίας, πράγμα που, μεταξύ άλλων, θα συγκρούεται με το Άρθρο 3 και με το Άρθρο 189 του Συντάγματος, το οποίο, παραδόξως δεν τροποποιήθηκε με την Δέκατη Έκτη τροποποίηση του Συντάγματος; Αφήστε το κόστος του έργου της μετάφρασης, ακριβώς τώρα με την οικονομική κρίση.
Δεν επικρίνω εκείνους που τάσσονται υπέρ της χρήσης και της αγγλικής γλώσσας για τα δυο προαναφερθέντα Δικαστήριά μας, απλώς δεν συμφωνώ μαζί τους. Όπως αναφέρεται στο Προοίμιο του περί της Δέκατης Έκτης Τροποποίησης του Συντάγματος Νόμου του 2022, σκοπός της ίδρυσης των ανωτέρω Δικαστηρίων και της παροχής δυνατότητας χρήσης και της αγγλικής γλώσσας κατά την ενώπιον των Δικαστηρίων αυτών ή του ανώτερου Δικαστηρίου διαδικασία είναι, μεταξύ άλλων, «η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Κύπρου ως κέντρου παροχής ποιοτικών υπηρεσιών και κέντρου προσέλκυσης ξένων επενδύσεων». Πάλι βρίσκουμε μπροστά μας την προσέλκυση ξένων επενδυτών!
Ας μην ξεχνούμε, όμως, ότι αρκετοί αγγλόφωνοι αλλοδαποί δικηγόροι, Ευρωπαίοι και μη, εποφθαλμιούν να ασκούν το επάγγελμά τους στην Κύπρο και να εμφανίζονται ενώπιον των Δικαστηρίων μας, αφαιρώντας δικηγορική ύλη από τους ημεδαπούς δικηγόρους που ασκούν ελεύθερο επάγγελμα. Και δεν είναι λίγη αυτή η ύλη, δεδομένου ότι οι εμπορικές διαφορές, που εμπίπτουν στη δικαιοδοσία του Εμποροδικείου, περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, πώληση αγαθών, μεταφορά αγαθών, εκμετάλλευση πετρελαίου ή άλλων φυσικών πόρων, λειτουργία αγορών, παροχή υπηρεσιών, εμπορική αντιπροσώπευση, παραβάσεις του περί Ανταγωνισμού Νόμου, θέματα πνευματικής ιδιοκτησίας (εμπορικά σήματα και πατέντες) και θέματα διαιτησίας! Όλο το φάσμα του Εμπορικού Δικαίου!
Από την άλλη, οι ναυτικές υποθέσεις, που εμπίπτουν στη δικαιοδοσία του Ναυτοδικείου περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, απαιτήσεις σχετικά με την κυριότητα πλοίου, αξιώσεις για ζημιά, απώλεια ζωής ή σωματική βλάβη ένεκα σύγκρουσης πλοίων, απαιτήσεις σχετικά με υποθήκη η επιβάρυνση πλοίου, με ζημιά που προκλήθηκε από πλοίο ή σε πλοίο, απώλεια ή ζημιά αγαθών που μεταφέρονται με πλοίο, υπηρεσίες ναυαγιαίρεσης, ρυμούλκηση ή πλοήγηση πλοίου κ.τ.λ. Όλο το φάσμα του Εμπορικού Ναυτικού Δικαίου.
Για όλα τα ανωτέρω, θα κατεβαίνουν στην Κύπρο Άγγλοι, Ιρλανδοί, Μαλτέζοι και άλλοι αγγλόφωνοι δικηγόροι από το εξωτερικό, εφόσον η ελληνική γλώσσα δεν θα αποτελεί πλέον εμπόδιο για την εμφάνισή τους στα δύο πιό κερδοφόρα Δικαστήρια μας.
Το θέλουν αυτό οι ευπαίδευτοι συνάδελφοί μου; Ας μιλήσει επιτέλους και κανένας άλλος.
*Δικηγόρος, πρώην Εισαγγελέας της Δημοκρατίας
