Ένα από τα θέματα για τα οποία ενημέρωσε την περασμένη Δευτέρα τα μέλη του Εθνικού Συμβουλίου ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ήταν οι πιθανές προκλήσεις της Τουρκίας στην Κυπριακή ΑΟΖ. Σύμφωνα με όσα διέρρευσαν, η Κυβέρνηση δεν αποκλείει τουρκικές κινήσεις στο τεμάχιο 6, χωρίς ωστόσο να γίνονται ενέργειες σε βάρος ξένων εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην κυπριακή ΑΟΖ. Προς τούτο, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, από πλευράς κυβέρνησης επισημάνθηκε ότι «οι Τούρκοι δεν παρενόχλησαν την ExxonMobil» και αυτό «δεν θεωρείται τυχαίο».
Και πράγματι, μπορεί να μην είναι τυχαίο που η Άγκυρα δεν ενήργησε (προς το παρόν) κατά της ExxonMobil, θα ήθελα όμως μαζί να διερωτηθούμε εάν τυχαία χειριζόμαστε αυτό το μεγάλο θέμα που λέγεται «Φυσικό Αέριο» (ή ατυχώς έχουμε εμπιστευθεί αυτό το τεράστιο ζήτημα στις πολιτικές ηγεσίες). Και τα ερωτήματα σήμερα είναι ακόμα πιο πολλά, εξαιτίας της εκτόξευσης των τιμών των καυσίμων και της ηλεκτρικής ενέργειας.
Αν θα έκανα μια εισαγωγή για να μπούμε όλοι στο θέμα, θα σημείωνα αρχικά τα εξής:
Πρώτον, το ζήτημα-φυσικό αέριο έχει δύο πτυχές: α) την εισαγωγή του και αξιοποίησή του από την ΑΗΚ για σκοπούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και, β) την ανακάλυψη κοιτασμάτων φυσικού αερίου στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) και ως εκ τούτου και στην αξιοποίησή του στην κυπριακή αγορά.
Δεύτερον, το ζήτημα-φυσικό αέριο μπορεί να χωριστεί σε τρεις περιόδους: α) την περίοδο που αφορά στα πρώτα στοιχεία και πληροφορίες για την πιθανή ύπαρξη κοιτασμάτων στην κυπριακή ΑΟΖ, β) την «προσπάθεια» -και θα καταλάβετε στη συνέχεια γιατί τα εισαγωγικά- χρήσης του φυσικού αερίου από την ΑΗΚ για παραγωγή φθηνότερης ηλεκτρικής ενέργειας και με πολύ χαμηλούς ρύπους και, γ) τη διασύνδεση της παραγωγής ηλεκτρισμού με το φυσικό αέριο που ανακαλύφθηκε στην κυπριακό ΑΟΖ.
Τρίτον και σημαντικό, ότι έχουν περάσει πάνω από 40 χρόνια αλλά ούτε φυσικό αέριο είδαμε, ούτε και παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος με τη χρήση του.
Τέταρτον, και ίσως το πιο σημαντικό και συνάμα τραγικό, είμαστε σε απόσταση λιγότερη των 30 ετών όπου προβλέπεται η μη χρήση οποιωνδήποτε συμβατικών καυσίμων στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρά μόνο με ενέργεια παραγόμενη από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ). Δηλαδή, τα χρόνια που έχουν περάσει από τότε που μπήκε στο λεξιλόγιο του κράτους μας και το δικό μας το φυσικό αέριο, είναι πλέον περισσότερα από αυτά που απομένουν για να το χρησιμοποιήσει – αξιοποιήσει η Κύπρος στο εσωτερικό της.
Το 1980 οι πρώτες πληροφορίες
Η πρώτη κρούση για κοιτάσματα φυσικού αερίου στην κυπριακή ΑΟΖ έγινε στις 4 Αυγούστου 1980 από τον Ανώτερο Διευθυντή της Standard Oil of Indiana, M.J. Ambrose προς τον τότε Υπουργό Εξωτερικών της κυβέρνησης Σπύρου Κυπριανού, Νίκο Ρολάνδη. Σύμφωνα με γραπτές μαρτυρίες του αείμνηστου Νίκου Ρολανδη, η Standard Oil, σε συνεργασία με την Amoco, είχαν εκφράσει ενδιαφέρον να επενδύσουν εκατομμύρια δολάρια για έρευνες στη θαλάσσια περιοχή νότια της Κύπρου, εκεί περίπου βρίσκεται το τεμάχιο «Αφροδίτη». Ωστόσο, όπως προσθέτει ο κ. Ρολάνδης, «η Τουρκία όμως, που προφανώς ήταν καλά πληροφορημένη, είχε απειλήσει με περαιτέρω στρατιωτική επιχείρηση στην Κύπρο». Το θέμα τέθηκε και ενώπιον του τότε Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών Κουρτ Βάλντχαϊμ, ο οποίος, σύμφωνα με τον πρώην υπουργό, μετέφερε στην πλευρά μας τις ίδιες πληροφορίες για τις απειλές της Τουρκίας και έτσι η όλη προσπάθεια εγκαταλείφθηκε.
Φ.Α. και ηλεκτρισμός
Δεν θα αναφερθώ περαιτέρω στο ιστορικό των κοιτασμάτων του φυσικού αερίου, καθώς θέλω να περάσουμε στο επόμενο θέμα, που έχει σχέση με την αξιοποίησή του ως καύσιμης ύλης για την παραγωγή ενέργειας. Διότι, εδώ και περισσότερα από 20 χρόνια, για φυσικό αέριο ακούμε και φυσικό αέριο δεν είδαμε. Με αποτέλεσμα να πληρώνουμε το ρεύμα στην Κύπρο πολύ πιο ακριβά και τα τελευταία χρόνια να πληρώνουμε και υψηλά πρόστιμα για τους ρύπους.
Υποτίθεται θα είχαμε Φ.Α. το 2007!
Οι πρώτες αποφάσεις και τα χρονοδιαγράμματα για την αξιοποίηση του φυσικού αερίου ως καυσίμου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας πάρθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 2000 και ήταν τότε που έμπαιναν με τον πιο επίσημο τρόπο και τα πρώτα χρονοδιαγράμματα.
Για παράδειγμα, σε επίσημη ανακοίνωση της Κυβέρνησης Κληρίδη, με ημερομηνία 8/10/2001, υπό τον τίτλο «Υπουργός Εμπορίου: Σε πορεία πραγμάτωσης το θέμα της προμήθειας της Κύπρου με φυσικό αέριο», αναφέρονταν κατά λέξη οι εξής δηλώσεις του τότε Υπουργού Νίκου Ρολάνδη: «Το θέμα της προμήθειας φυσικού αερίου στην Κύπρο άρχισε να μπαίνει σε τροχιά πραγμάτωσης. Κατά τη διάρκεια της σημερινής σύσκεψης εξετάσαμε τους τρόπους και τις διαδικασίες που πρέπει να ακολουθηθούν για να τεθεί σε εφαρμογή το μεγαλεπήβολο σχέδιο της παραγωγής ενέργειας με φυσικό αέριο (…). Πρέπει να αναφέρω ότι ο βασικός πελάτης σε πρώτο στάδιο θα είναι η Αρχή Ηλεκτρισμού, η οποία ετοιμάζεται ήδη για τη λειτουργία της τέταρτης μονάδας της με φυσικό αέριο. Τοποθετούμε αυτή τη λειτουργία περί το έτος 2006. Φυσικά, στόχος της Κυβέρνησης είναι η ευρύτερη χρήση φυσικού αερίου, τόσο για βιομηχανική, όσο και για οικιακή χρήση».
Στη σύσκεψη εκείνη υπό τον Υπουργό Εμπορίου είχαν πάρει μέρος η ηγεσία της ΑΗΚ και του Γραφείου Προγραμματισμού.
«Τελικές αποφάσεις»!
Δεκατέσσερις μήνες μετά (Δεκέμβριο 2002) υποτίθεται ότι λήφθηκαν οι «τελικές αποφάσεις». Ύστερα από νέα σύσκεψη υπό τον Υπουργό Εμπορίου, σε σχετική ανακοίνωση με τίτλο «Υλοποιείται ένα από τα μεγαλύτερα έργα που πραγματοποιήθηκαν ποτέ στην Κύπρο», ο κ. Ρολάνδης δήλωνε μεταξύ άλλων ότι «επρόκειτο για την τελευταία σύσκεψη» και «ότι λήφθηκε η απόφαση για τη μέθοδο μεταφοράς του φυσικού αερίου στην Κύπρο». Η απόφαση προνοούσε δημιουργία ενεργειακού κέντρου στο Βασιλικό και τη δημιουργία σε αυτό τερματικού παραλαβής, από-υγροποίησης και αποθήκευσης φυσικού αερίου και παραλαβής και αποθήκευσης πετρελαιοειδών.
Το κόστος του όλου έργου υπολογίστηκε τότε στα 200 με 250 εκατ. δολάρια και, σύμφωνα με τον υπουργό, το έργο θα υλοποιείτο με ιδιωτική χρηματοδότηση. Ο κ. Ρολάνδης τόνιζε στις δηλώσεις του ξανά ότι ο προγραμματισμός ήταν το έργο να είναι έτοιμο το 2007. Σημείωνε επίσης ότι ενόψει της ένταξης της Κύπρου στην ΕΕ, «η χρήση του φυσικού αερίου, το οποίο είναι φιλικό προς το περιβάλλον, καθίσταται απαραίτητη» και ακόμα ότι μαζί με τις «ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα καταστούν στο άμεσο μέλλον οι κύριες πηγές ενέργειας στην Ευρώπη». Ανέφερε ακόμα πως το φυσικό αέριο «κατά κανόνα είναι φθηνότερο από το μαζούτ».
Επομένως, η τότε Κυβέρνηση Κληρίδη, λίγους μήνες πριν λήξει η θητεία της, είχε καταλήξει σε αποφάσεις για το φυσικό αέριο, είχε προγραμματίσει να εισαχθεί και χρησιμοποιηθεί στην Κύπρο από το 2007 και αντιλαμβανόταν την υποχρέωση της Κύπρου να περάσει από τη χρήση μαζούτ στη χρήση φυσικού αερίου και εναλλακτικών πηγών ενέργειας. Αυτά πριν 20 χρόνια…
Από το 2007 στο 2010!
Το 2003 ο Γλαύκος Κληρίδης έχασε τις εκλογές και οι στόχοι για χρήση φυσικού αερίου από την ΑΗΚ από το 2007 δεν υλοποιήθηκαν ποτέ. Η Κυβέρνηση Τάσσου Παπαδόπουλου είδε με διαφορετικό τρόπο τα πράγματα και προσανατόλισε τις ενέργειες της για λύση δύο ταχυτήτων: προσωρινή, με την αξιοποίηση πλωτής μονάδας αποϋγροποίησης για χρήση φυσικού αερίου από την ΑΗΚ και περαιτέρω μελέτη του τρόπου οριστικών λύσεων για το φυσικό αέριο, όπως η ανέγερση χερσαίου τερματικού.
Οι στόχοι αλλάζουν, αλλάζουν και οι ημερομηνίες. Τον Ιούνιο του 2007 (έτος κατά το οποίο υποτίθεται ότι η ΑΗΚ θα ξεκινούσε την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με φυσικό αέριο), ο τότε Υπουργός Εμπορίου Αντώνης Μιχαηλίδης δήλωνε μεταξύ άλλων τα εξής: «Αν υπήρχαν πιθανότητες να έχουμε το χερσαίο τερματικό σε λογικό χρονικό διάστημα από σήμερα, δηλαδή κοντά στο 2009-10, που οι μονάδες παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος της ΑΗΚ θα μπορούν να χρησιμοποιούν φυσικό αέριο, τότε δεν θα υπήρχε καμιά συζήτηση (…). Το πρόβλημα γεννάται από το γεγονός ότι αυτό το χερσαίο τερματικό δεν μπορεί να κτιστεί κοντά σ’ αυτήν την περίοδο, ενώ βάσει των υπολογισμών του υπουργείου, που είναι ρεαλιστικοί, το χερσαίο τερματικό μπορεί να κτιστεί γύρω στο 2014-15». Επομένως, πρόσθετε ο κ. Μιχαηλίδης, το Υπουργείο Εμπορίου «διερευνά εναλλακτικούς τρόπους έλευσης του φυσικού αερίου στην Κύπρο γύρω στο 2010».
Επομένως, το ολιγότερο, η ΑΗΚ θα ξεκινούσε να χρησιμοποιεί φυσικό αέριο το αργότερο το 2010!
Από το 2010 στο 2015!
Το 2008, όμως, ο Τάσσος Παπαδόπουλος έχασε τις εκλογές και έτσι πήγε περίπατο και το 2010. Ήρθε η Κυβέρνηση Χριστόφια και οι μελέτες για το φυσικό αέριο ξεκίνησαν ξανά. Μπήκε στον χάρτη πλέον και το φυσικό αέριο από την κυπριακή ΑΟΖ και έτσι τα πράγματα έγιναν ακόμα πιο περίπλοκα, για μια χώρα που έχει την τάση να αναβάλλει τις μεγάλες αποφάσεις, χωρίς να λαμβάνει υπόψη το κόστος που επιφορτίζονται οι πολίτες της.
Έτσι, φθάνουμε αισίως στον Αύγουστο του 2012, δηλαδή ελάχιστους μήνες πριν ολοκληρωθεί η θητεία της Κυβέρνησης Χριστόφια, με τον τότε υπουργό Εμπορίου Νεοκλή Συλικιώτη να μας δηλώνει πως «δεν είναι απλή υπόθεση» η μεταφορά φυσικού αερίου στην Κύπρο. Όμως, σύμφωνα με τον κ. Συλικιώτη, το Υπουργικό Συμβούλιο δεν έμεινε με σταυρωμένα χέρια: «Στην τελευταία συνεδρία του έχει αποφασίσει να αναθέσουμε στη ΔΕΦΑ και την ΑΗΚ να προχωρήσουν σε προετοιμασία για εκδήλωση ενδιαφέροντος για τη συντομότερη δυνατή εξεύρεση ποσοτήτων φυσικού αερίου, χωρίς προσδιορισμό της τεχνολογίας, για σκοπούς ηλεκτροπαραγωγής, ως παράλληλη διαδικασία». Και πάλιν όμως… τίποτε.
Αναγκαια σημείωση για τις διαδικασίες
Απέφυγα να αναφερθώ σε πληροφορίες και φήμες περί σκανδάλων και εξυπηρέτηση συμφερόντων που κρύβονται πίσω από το όλο θέμα του φυσικού αερίου. Στόχος μου ήταν να καταδείξω τη διαχρονική αναβλητικότητα στη λήψη αποφάσεων για ένα τόσο σημαντικό θέμα για την οικονομία, τον τόπο και τον ίδιο τον πολίτη, για κάθε νοικοκυριό και κάθε επιχείρηση της Κύπρου, μικρή και μεγάλη.
Από το 2013 στο 2023 και… βλέπουμε!
Τον Φεβρουάριο του 2013 τελειώνει και η διακυβέρνηση ΑΚΕΛ. Κερδίζει τις εκλογές ο ΔΗΣΥ και εκλέγεται στη θέση του Προέδρου της Δημοκρατίας ο Νίκος Αναστασιάδης. Οι σχεδιασμοί της προηγούμενης Κυβέρνησης ανατρέπονται και μπαίνουν νέοι, με νέα χρονοδιαγράμματα.
Τον Σεπτέμβριο του 2013, δηλαδή λίγους μήνες μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Πρόεδρο Αναστασιάδη, πραγματοποιείται υπό τον ίδιο σύσκεψη με θέμα «την ενδιάμεση λύση για το φυσικό αέριο, με στόχο τη μείωση της τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος». Διότι, όπως τονίζει μετά τη σύσκεψη ο τότε Υπουργός Εμπορίου Γιώργος Λακκοτρύπης, «η συζήτηση έγινε στο πλαίσιο της προσπάθειας και της επιθυμίας του Προέδρου, από την πρώτη μέρα ανάληψης της Προεδρίας της Δημοκρατίας, για μείωση της τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος, κάτι που θα κάνει και την οικονομία πιο ανταγωνιστική και θα δώσει ανάσες στα νοικοκυριά».
Επομένως, η Κυβέρνηση Αναστασιάδη βάζει από τους πρώτους μήνες διακυβέρνησής της ως στόχο την παραγωγή ενέργειας από φυσικό αέριο το συντομότερο δυνατό, για να μας δώσει «ανάσες». Ωστόσο, κάθε άλλο παρά οι ημερομηνίες-στόχοι επιτυγχάνονται. Μεταξύ άλλων, ο κ. Λακκοτρύπης, που διετέλεσε υπουργός Εμπορίου και Ενέργειας για σχεδόν οκτώ χρόνια, τοποθετούσε την εισαγωγή φυσικού αερίου στην Κύπρο για ηλεκτροπαραγωγή αρχικά το 2016. Αργότερα, το 2018 και μετά το 2020, έτος που τερματίστηκε η υπουργική του θητεία.
Τον κ. Λακκοτρύπη αντικατέστησε η νυν υπουργός Νατάσα Πηλείδου, η οποία πρόσφατα δήλωσε ως καταληκτική ημερομηνία για την εισαγωγή και αξιοποίηση του φυσικού αερίου στην Κύπρο την 31η Ιουλίου 2023. Πολλοί παράγοντες της ενέργειας θεωρούν και αυτή την πρόβλεψη πολύ αισιόδοξη. Ίδωμεν!
Πληρώνουμε το ρεύμα τουλάχιστον 20% πιο ακριβά για δεκαετίες
Ειδικός δεν είμαι, αλλά σύμφωνα με πληροφορίες που συνέλεξα από έγκυρες πηγές στο διαδίκτυο, το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούσε να ήταν φθηνότερο κατά περίπου 20% (το ολιγότερο) εάν όλα τα προηγούμενα χρόνια για την παραγωγή ηλεκτρισμού αξιοποιούσαμε το φυσικό αέριο. Σύμφωνα με τις σχετικές πηγές, η χρησιμοποίηση φυσικού αερίου για την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος θα είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της παραγωγής με τον ίδιο όγκο καύσιμης ύλης κατά 12% με 20%, καθότι η απόδοση των σχετικών μονάδων συνδυασμένου κύκλου θα αυξανόταν στο 52–55%, έναντι 35-40% των συμβατικών ηλεκτροπαραγωγών σταθμών.
Χαρακτηριστικές είναι οι δηλώσεις που έκανε τον περασμένο Σεπτέμβριο ο πρώην πρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου, Γιώργος Σιαμμάς. Όπως επεσήμανε, όλες οι προσπάθειες που έγιναν τα τελευταία 20 χρόνια για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με τη χρήση φυσικού αερίου, έπεσαν στο κενό. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του κ. Σιαμμά, εάν η Κύπρος χρησιμοποιούσε φυσικό αέριο για την ηλεκτροπαραγωγή, το κόστος θα ήταν σε ετήσια βάση μικρότερο κατά τουλάχιστον €150 εκατ., με τα σημερινά δεδομένα. Τα €100 εκατ. θα αφορούσαν τη μείωση του κόστους του καυσίμου και τα €50 εκατ. τη μείωση της εκπομπής ρύπων. Σύμφωνα με όσα γράφει στην ιστοσελίδα της η Δημόσια Επιχείρηση Φυσικού Αερίου (ΔΕΦΑ), η χρήση φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή οδηγεί σε σημαντικά λιγότερους ρύπους όπως «περίπου 30% μείωση εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και σχεδόν μηδενική εκπομπή όξινων αερίων ρύπων».
Όπως έγραφα την περασμένη Κυριακή σε ανάλυσή μου με τίτλο «Κύπρος: Μια χώρα ενεργειακά εγκλωβισμένη», μόνο τα τελευταία δύο χρόνια η ΑΗΚ πλήρωσε για ρύπους €147,6 εκατ. (€74,7 εκατ. το 2020 και €72,9 το 2021) και έχει προϋπολογίσει €183,3 εκατ. για το 2022.
Τα πράγματα όμως δεν τελειώνουν εδώ, η ΑΗΚ επένδυσε εδώ και πολλά χρόνια €450 εκατ. σε μονάδες παραγωγής μεικτού κύκλου, ώστε να ήταν έτοιμη να χρησιμοποιήσει φυσικό αέριο ως καύσιμη ύλη από το 2008! Η καθυστέρηση που υπήρξε στην έλευση φυσικού αερίου, υποχρεώνει για πολλά χρόνια την ΑΗΚ να λειτουργεί αυτές τις μονάδες με ντίζελ, καύσιμο κατά κανόνα ακόμα πιο ακριβό και από το μαζούτ!
* Δημοσιογράφος
(panicoscharal.j@gmail.com)
