Προς:

Α.Μ. Αρχιεπίσκοπο Κύπρου και Μέλη της Ιεράς Συνόδου

Αξιότιμο Διευθυντή Κέντρου Ερευνών Κύπρου

 

Η Ολοκλήρωση της Έρευνας για την Εξορία του ΟΣΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΥ ΟΜΟΛΟΓΗΤΗ στην Κύπρο, και για το «Φρούριον ονομαζόμενον Πενταδάκτυλον, ευρισκόμενον εις την χώραν της Λάμπης.»

Σε συνέχεια προηγούμενης αναφοράς μου επί του θέματος με ημερομηνία 14 Ιουλίου 2020, (αντίγραφο επισυνάπτεται), θα ήθελα να σας πληροφορήσω ότι, ύστερα από αρκετή καθυστέρηση, λόγω των περιοριστικών μέτρων της πανδημίας Covid 19, βρήκα πριν λίγες μέρες την ευκαιρία να μεταβώ στα κατεχόμενα εδάφη μας, και να επισκεφτώ το φρούριο που βρίσκεται 500 μέτρα περίπου, δυτικά από το κατεδαφισμένο εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία, στην κορυφογραμμή του Πενταδακτύλου.

Σύντομη περιγραφή του φρουρίου:

Το φρούριο είναι κτισμένο σε ένα απόμερο σημείο μέσα στο δάσος, πάνω στην κορυφογραμμή του Πενταδακτύλου. Ακόμη και σήμερα, που περνά από κοντά ο δρόμος κατά μήκος της κορυφογραμμής, που ενώνει το κάστρο του Αγίου Ιλαρίωνα με την Λάρνακα της Λαπήθου, δεν είναι εύκολος ο εντοπισμός του φρουρίου αυτού. Μήπως η θέση αυτή ήταν μία σκόπιμη επιλογή για τους στόχους του φρουρίου; Αξίζει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με την παράδοση, το φρούριο αυτό τους τελευταίους αιώνες, χρησιμοποιείτο σαν καταφύγιο από τους καταζητούμενους επί Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ένα παράδειγμα περί αυτού, γίνεται στην περιγραφή του Χρίστου Βιολάρη, για τον φόνο του Καράχασανη, Πασά της Βασίλειας, σε γάμο στην Λάρνακα της Λαπήθου και την διαφυγή των δραστών στα βουνά του Πενταδακτύλου, (Βλέπε σχετικό άρθρο με ημερομηνία 24 Μαρτίου 2021, στην ομάδα του facebook «Ιστορίες από τα Χωριά μας»).

 

Πρόκειται για ένα ερειπωμένο φρούριο , παράξενο και πολύ αινιγματικό, το οποίο σε συνδυασμό με την έλλειψη πληροφοριών για την ιστορική του προέλευση, επιτρέπει την δημιουργία διαφόρων εικασιών, χωρίς να δίνονται επαρκεί στοιχεία υποστήριξης. Είναι σε σχήμα τετραγώνου με εξωτερικές διαστάσεις, μήκους 15 μέτρα περίπου στην κάθε πλευρά  και ύψους από 6+ μέτρα στα νότια, μέχρι 9+ μέτρα στη βόρεια πλευρά. Φαίνεται ότι δεν υπήρχε καμία είσοδος, πράγμα που υπονοεί την παρεμπόδιση εξόδου και εισόδου στο φρούριο και σε περίπτωση που αυτό καθίστατο αναγκαίο πιθανό να χρησιμοποιούσαν ξύλινες  μεταφερόμενες σκάλες ή/και σχοινιά, για να περνούν πάνω από τον τοίχο. Στο εσωτερικό του φρουρίου  υπάρχει μια σειρά από  τέσσερα ερειπωμένα κελιά  ακουμπημένα στον βόρειο τοίχο και κατά τα φαινόμενα, χωρίς  να έχουν εσωτερική επικοινωνία  μεταξύ τους. Οι τοίχοι στο 1ο και 2ο κελί από δυτικά προς ανατολικά, έχουν καταρρεύσει σε μεγάλο βαθμό, ενώ στο 3ο και 4ο ευρίσκονται σε κάπως καλύτερη κατάσταση. Ο υπόλοιπος εσωτερικός χώρος του φρουρίου, μπροστά από τα κελιά, είναι σαν ένα εγκλωβισμένο προαύλιο. Στα 2μ περίπου,  από την βορειοδυτική γωνιά του φρουρίου, υπάρχει άλλο οικοδόμημα με δύο ανεξάρτητες αίθουσες , όπου πιθανό να στεγαζόταν η φρουρά και το υπόλοιπο βοηθητικό προσωπικό. Μπροστά από τις δύο αυτές αίθουσες, κάτω στο δάπεδο υπάρχει μία πέτρα, με χαραγμένο ένα τετράγωνο σχήμα, αγνώστου προελεύσεως και σημασίας. Πάνω στην εσωτερική πλευρά των τοίχων του φρουρίου, υπάρχουν σειρές από τρύπες στο ίδιο ύψος περίπου, πράγμα που υπονοεί ότι σε αυτές στερεώνονταν ξύλινοι δοκοί. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι σε κάποιο στάδιο τοποθετούνταν οι δοκοί αυτοί, για την δημιουργία ενδιάμεσων πατωμάτων ή/και υπόστεγων. Στον  δυτικό τοίχο του φρουρίου,  χαλάστηκε ένα κομμάτι  και δημιουργήθηκε μία τρύπα ύψους 2 μέτρα περίπου, από την οποία μπορούν μέχρι και σήμερα, να εισέρχονται μέσα στο φρούριο. Στα 15 μέτρα περίπου νότια του φρουρίου, υπάρχουν τα θεμέλια ασβεστοκάμινου, πράγμα που υπονοεί ότι χτίστηκε σε κάποιο στάδιο για την συντήρηση του οικοδομήματος.

 

 

 

Εκτιμήσεις/Απόψεις:

Συνδυάζοντας  τις πιο πάνω πληροφορίες, με την περιγραφή στο εκκλησιαστικό Συναξάριον, σελίδες 541-542, για την εξορία ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΥ ΟΜΟΛΟΓΗΤΗ, στο φρούριο ονομαζόμενο «Πενταδάκτυλον» στην χώρα της Λάμπης, γύρω στο 820 μΧ, παρουσιάζονται αρκετά στοιχεία που ενισχύουν την άποψη ότι πρόκειται για το ίδιο φρούριο.

Το σημείο που ευρίσκεται το φρούριο, πρέπει να ήταν μέσα στα όρια του βασιλείου της Λάμπουσας (=Αρχαία Λάπηθος),  που στο εκκλησιαστικό Συναξάριον αναφέρεται σαν χώρα της Λάμπης

Οι ενδείξεις είναι ότι το υπό αναφορά φρούριο στον Πενταδάκτυλο χρησιμοποιείτο σαν φυλακή. Στην εκτίμηση αυτή συμβάλλουν τα πιο κάτω στοιχεία.

Οι ψηλοί τοίχοι που περιβάλλουν το φρούριο χωρίς την ύπαρξη εισόδου, μάλλον θα αποσκοπούσε στην αποτροπή δραπέτευσης των φυλακισμένων. Η σειρά από  τα τέσσερα συνεχόμενα και απομονωμένα μεταξύ τους κελιά, που ευρίσκονται μέσα στο φρούριο και είναι ακουμπισμένα στον βόρειο τοίχο, υποδηλούν τον χώρο φυλάκισης. Να σημειωθεί ότι, όπως φαίνεται, τα κελιά δεν είχαν έξοδο  προς την αυλή σε χαμηλό επίπεδο.

Μπροστά από τα κελιά, υπάρχει αυλή μέσα στο φρούριο, που πιθανό να υπηρετούσε στο ξεμούδιασμα και στην άσκηση των φυλακισμένων.

Σε περίπτωση εξωτερικής επιδρομής για τον απεγκλωβισμό των φυλακισμένων, οι φρουροί θα έκλειναν τους φυλακισμένους  στα κελιά τους , για να είναι ελεύθεροι να αμυνθούν από τα τείχη του φρουρίου. Προς τούτο πιθανό να χρησιμοποιούσαν  και τις δοκούς που ήταν στερεωμένες  στους εσωτερικούς τοίχους, για την δημιουργία προσωρινού πατώματος σε ψηλότερο επίπεδο, για την διευκόλυνση της άμυνάς τους. Η αύξηση του ύψους των τοίχων από τα νότια προς τα βόρεια, πιθανό να αποσκοπούσε στην παρεμπόδιση των επιτιθεμένων από του να βλέπουν τους αμυνόμενους  που ήταν πάνω στα τείχη, και με αυτό τον τρόπο να τους προστατεύει από τα ακόντια και από τα βέλη τόξων.

Τα δύο δωμάτια που βρίσκονται σε απόσταση 2 μέτρων βορειοδυτικά από το φρούριο, πιθανό να ήταν για χρήση από την φρουρά και άλλο βοηθητικό προσωπικό.

 

 

Άλλες αναφορές για το φρούριο:

Φαίνεται ότι οι έρευνες για το φρούριο περιορίζονται στις τελευταίες 2-3 δεκαετίες, περίοδος κατά την οποία βρισκόταν και συνεχίζει να βρίσκεται υπό την κατοχή των Τουρκικών στρατευμάτων. Τα συμπεράσματα περιορίζονται σε υποθέσεις  χωρίς ικανοποιητικά στοιχεία υποστήριξης. Στο βιβλίο «CRUSADER CASTLES OF CYPRUS» που εκδόθηκε το 2012, από το «Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών Κύπρου», στο μέρος IV Supplementary gazetteer, σελίδες 389-399, γίνεται εκτενείς αναφορά στην περιγραφή και στις διαστάσεις του κτιρίου, και καταγράφονται οι εκτιμήσεις/απόψεις από διάφορους ερευνητές. Στο βιβλίο αυτό το φρούριο παρουσιάζεται με την ονομασία «Προφήτης Ηλίας», προφανώς λόγω της εγγύτητάς του με το κατεδαφισμένο εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία, και λόγω της ελλείψεως άλλων ιστορικών στοιχείων.

Συμπεράσματα:

Έχουν αναφερθεί αρκετά στοιχεία που υποστηρίζουν  ότι, ο ΟΣΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ  εξορίστηκε στην Κύπρο στο φρούριο το ονομαζόμενο «Πενταδάκτυλον» που ευρίσκεται στο βασίλειο της Λάμπουσας.

Με βάση το προηγούμενο συμπέρασμα, το υπό αναφορά φρούριο βρισκόταν στην περιοχή πριν από το 820 μΧ, που εξορίστηκε εκεί ο ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ, και ονομαζόταν «ΠΕΝΤΑΔΑΚΤΥΛΟΝ», σύμφωνα με την αναφορά στο εκκλησιαστικό Συναξάριον.

 

 

Ενημέρωση/Αξιολόγηση/Υιοθέτηση:

Με βάση τα προαναφερθέντα, θα ήταν καλό οι αρμόδιοι εκκλησιαστικοί παράγοντες, να αξιολογήσουν τις εκτιμήσεις αυτές και αν κρίνουν ορθό, να φροντίσουν όπως αναφερθεί στην υποσημείωση του Συναξαρίου, ότι το «εξωρίσθη εις φρούριον το ονομαζόμενον Πενταδάκτυλον, ευρισκόμενον εις την χώραν της Λάμπης», κατά πάσαν πιθανότητα, θα είναι στην Κύπρο, διότι εδώ υπάρχει και το όρος Πενταδάκτυλος, και «το φρούριον το ονομαζόμενον Πενταδάκτυλον» και η χώρα (=βασίλειον) της Λάμπης (=Λάμπουσας). Πέραν τούτου υπάρχει στο χωριό της Λάρνακας της Λαπήθου, (που την εποχή εκείνη ανήκε και αυτό στο Βασίλειο της Λάμπουσας), το ομώνυμο μοναστήρι της Παναγίας των Καθάρων (ή Καθαρών), όπως και το μοναστήρι στην Βιθυνία όπου ήταν Ηγούμενος ο Όσιος Ιωάννης ο Ομολογητής.

Επίσης θα ήταν καλό οι αρμόδιοι στο Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών Κύπρου, να αξιολογήσουν τις εκτιμήσεις για το φρούριο, και αν κρίνουν ορθό να φροντίσουν να γίνει σχετική αναφορά.

 

Σας ευχαριστώ,

Με εκτίμηση

Ανδρέας Πετρούδης

 

Email: andreaspetroudis@gmail.com

Website: www.andreaspetroudis.com

 

Κοινοποίηση:

Παναγιώτατο Οικουμενικό Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο