Η Κύπρος παραμένει πολύ ευάλωτη στις επιπτώσεις από τον πόλεμο στην Ουκρανία, ιδιαίτερα λόγω της εξάρτησης του τουρισμού από την αγορά της Ρωσίας, η οποία αντιστοιχεί περίπου στο 20% των συνολικών αφίξεων.
Σαν αποτέλεσμα των επιπτώσεων, οι οποίες ασφαλώς δεν περιορίζονται μόνο στον τουριστικό τομέα, η κυπριακή οικονομία κατά την τρέχουσα χρονιά εκτιμάται ότι θα πετύχει – υπό τις πλέον αισιόδοξες προβλέψεις – ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης που θα κυμαίνεται μεταξύ 2% και 2,5%.
Τον περασμένο Οκτώβριο, όταν το Υπουργείο Οικονομικών ετοίμαζε τον κρατικό προϋπολογισμό, εκτιμούσε πως το 2022 η Κύπρος θα είχε ρυθμό ανάπτυξης 4%, σε σχέση με 5.5% που η χώρα πέτυχε το 2021. Λόγω της ρωσο-ουκρανικής κρίσης, τελικά η Κύπρος ευελπιστεί πως θα πετύχει τον μισό περίπου ρυθμό ανάπτυξης από εκείνο που αρχικά έχει προϋπολογισθεί, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την οικονομία, τον τόπο και τους πολίτες. Οι συνολικές επιπτώσεις θα είναι ανάλογες με τη διάρκεια της κρίσης στην Ουκρανία, η οποία, πέραν των επιπτώσεων στην τουριστική βιομηχανία, τροφοδότησε και την έξαρση του πληθωρισμού σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ήδη ο πληθωρισμός στην Κύπρο, λόγω των αυξήσεων στα καύσιμα και στον ηλεκτρισμό, τρέχει με αυξημένες ταχύτητες από τον Μάιο του 2021. Τον Μάιο ήταν στο 2.4%, τον Ιούνιο ανέβηκε στο 3.1%, τον Ιούλιο σκαρφάλωσε στο 4% και τον Αύγουστο πήγε στο 5%. Φέτος τρέχει με ανεξέλεγκτη ταχύτητα και, από το 5.4% που ήταν τον Ιανουάριο, ανήλθε το τέλος Μαρτίου στο 7.1%, ενώ τον Απρίλιο αυξήθηκε στο 8.8%, καταγράφοντας ρεκόρ δεκαετιών.
Το ΔΝΤ για την Κύπρο
Με την κατάσταση της κυπριακής οικονομίας ασχολήθηκε πρόσφατα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), το οποίο είχε σειρά συναντήσεων με τις κυπριακές Αρχές και τους παραγωγικούς φορείς του τόπου.
Το ΔΝΤ διαπίστωσε τη σημαντική επιβράδυνση που καταγράφει αυτή την περίοδο η κυπριακή οικονομία και τονίζει ότι «ενδεχομένως να χρειαστούν πρόσθετα μέτρα στήριξης, αλλά το κλειδί είναι η στόχευση των μέτρων αυτών, έτσι ώστε να προστατευθούν τα δημοσιονομικά περιθώρια, δεδομένου του υψηλού δημόσιου χρέους».
Με βάση επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Οικονομικών, το δημόσιο χρέος ήταν το 2019 στο 91% του ΑΕΠ και έφθασε το τέλος του 2020 στο 115.4%. Σήμερα είναι στο 103.9%, ενώ το πλάνο της κυβέρνησης αναφέρει πως το χρέος πρέπει ως το τέλος του 2022 να μειωθεί στο 94% και στο 75% του ΑΕΠ μέχρι το 2025.
Βέβαια, όλα αυτά είναι υπό την αίρεση πως δεν θα υπάρξουν άλλες ανατροπές, π.χ. γεωπολιτικές, πετρελαϊκές κ.λ.π., που θα δημιουργούν άλλα πισωγυρίσματα.
Το ΔΝΤ συστήνει επίσης δημοσιονομική προσαρμογή για σταδιακή επιστροφή σε ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς, μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων (τα οποία ανέρχονταν το τέλος του 2021 στο 11,1% στου συνόλου των χορηγήσεων) αλλά και υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων που βρίσκονται στο Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Πρόκειται για μεταρρυθμίσεις που αφορούν τη Δικαιοσύνη, την Τοπική Αυτοδιοίκηση, την Παιδεία κ.λ.π.
Το θέμα της επιστροφής σε ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς είναι κάτι που η Κύπρος (όπως βέβαια και άλλες ευρωπαϊκές χώρες), θα το βρουν σύντομα μπροστά τους, γι’ αυτό ακριβώς τον λόγο επείγει η αύξηση των δημοσίων εσόδων μέσα από την πάταξη της φοροδιαφυγής και της ενίσχυσης της φοροεισπρακτικής ικανότητας του κράτους το οποίο – δυστυχώς – αυτή τη στιγμή έχει να λαμβάνει καθυστερημένους φόρους και άλλες οφειλές που ξεπερνούν τα €3 δισ. Ως εισήγηση για ενίσχυση των δημοσίων εσόδωνν το ΔΝΤ εισηγείται (αν χρειαστεί) την επαναφορά του φόρου ακίνητης ιδιοκτησίας.
Πάντως, το ΔΝΤ στις υποδείξεις του προς την Κύπρο επισημαίνει ότι θα χρειαστεί αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία, προκειμένου να αποκατασταθούν τα δημοσιονομικά αποθέματα (τα οποία υπήρχαν και εξαντλήθηκαν λόγω της υγειονομικής κρίσης) και αναδεικνύει «ως σημαντικές προκλήσεις το δημόσιο μισθολόγιο, την ενίσχυση των οικονομικών του Γενικού Σχεδίου Υγείας (ΓεΣΥ), την αντιμετώπιση των ανωμαλιών στο σύστημα και την οικονομική αυτονομία των κρατικών νοσηλευτηρίων» και προσθέτει: «Ενώ ο έλεγχος των δαπανών θεωρείται αρκετός για επίτευξη των δημοσιονομικών στόχων, η επαναφορά του φόρου ακίνητης ιδιοκτησίας θα μπορούσε να αντισταθμίσει πιέσεις στις κρατικές δαπάνες, σε περίπτωση που αυτές αποδειχθούν μεγαλύτερες του βασικού σεναρίου», προσθέτοντας ότι, τα πρόσθετα φορολογικά έσοδα θα μπορούσαν να διοχετευθούν στις δημόσιες επενδύσεις για αντιμετώπιση των εμποδίων στην ανάπτυξη.
Εκτός των πιο πάνω, η έκθεση του ΔΝΤ για την κυπριακή οικονομία αναφέρει και τα εξής:
· Η δημοσιονομική πολιτική θα πρέπει να συνεχίσει την παροχή στήριξης, προσωρινά και στοχευμένα, αλλά ταυτόχρονα να αναπληρώνει σταδιακά τα αποθέματα.
· Να αξιοποιηθούν οι ευκαιρίες που προσφέρει το Πρόγραμμα Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας για προώθηση των μεταρρυθμίσεων, με τρόπο που να ξεπερνούνται τα εμπόδια που υπάρχουν στην ανάκαμψη της οικονομίας.
· Οι δείκτες ανταγωνιστικότητας δείχνουν ότι η Κύπρος διαθέτει ένα δυναμικό επιχειρηματικό τομέα, με ευέλικτη εργασία, ωστόσο οι αδυναμίες στη διακυβέρνηση, τα κενά στην κατάρτιση και τα κενά στην ψηφιακή υποδομή επιβαρύνουν τις προοπτικές ανάπτυξης.
· Ο αντίκτυπος της πανδημίας του Covid-19 στο τραπεζικό σύστημα ήταν περιορισμένος και οι τράπεζες έκαναν σημαντική πρόοδο μεταφέροντας τα Μη Εξυπηρετούμενα Δάνεια σε εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων, όμως η επιδείνωση των οικονομικών προοπτικών απαιτεί ενισχυμένη και συνεχή παρακολούθηση των προβλημάτων που πιθανόν να προκύψουν στην ποιότητα των στοιχείων ενεργητικού των τραπεζών.
Πρόβλεψη για ανάπτυξη
Εφόσον η κατάσταση ομαλοποιηθεί, σημειώνει το ΔΝΤ, η ανάκαμψη θα ανακτήσει δυναμική το 2023 και προβλέπεται να συνεχίσει σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα με τη δυνητική ανάπτυξη να αυξάνεται από 2,5% του ΑΕΠ σε περίπου 3% μέχρι το 2027, υποστηριζόμενη από τις επενδύσεις και τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Πάντως, το υπουργείο Οικονομικών, στο αναθεωρημένο Πρόγραμμα Σταθερότητας που υπέβαλε πρόσφατα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αναφέρει πως το 2022 ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης θα φθάσει στο 2.7% και ο πληθωρισμός στο 4.5%, ενώ το Κέντρο Οικονομικών Ερευνών (ΚΟΕ) του Πανεπιστημίου Κύπρου προβλέπει ρυθμό ανάπτυξης για φέτος το 2.6%, ενώ ο πληθωρισμός θα είναι στο 4.8%.
Η ΣΕΚ
Η ΣΕΚ είχε διαδικτυακή συνάντηση με το ΔΝΤ και εξέφρασε την αγωνία της για το αβέβαιο και ανασφαλές περιβάλλον μέσα στο οποίο κινείται η κυπριακή οικονομία. Δια τού αν. γενικού γραμματέα Μιχάλη Μιχαήλ εξήγησε πως «αυτή την ώρα το Κίνημα παρακολουθεί με αρκετή προσοχή τις εξελίξεις και εργάζεται με τρόπο που στοχεύει στην προστασία της αγοράς εργασίας από τυχόν περαιτέρω απορρύθμιση αλλά και στην προστασία των καταναλωτών από την ακρίβεια και την αισχροκέρδεια».
* Υπεύθυνος του Τμήματος Οικονομικών Μελετών της ΣΕΚ
