Η κατοχύρωση του χαλλουμιού ως προϊόντος με Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης (ΠΟΠ) που εγκρίθηκε πρόσφατα από την ΕΕ και ανακοινώθηκε θριαμβευτικά από τον υπουργό Γεωργίας, κατέληξε τελικά σε φάρσα. Γιατί δεν πέρασαν πολλά εικοσιτετράωρα από την πανηγυρική ανακοίνωση της έγκρισης του χαλλουμιού ως προϊόντος ΠΟΠ και η φούσκα έσκασε. Η ικανοποίηση των κτηνοτρόφων και ειδικά των αιγοπροβατοτρόφων, που ανέμεναν ότι με την κατοχύρωση του χαλλουμιού, επιτέλους, θα αμείβονταν δικαιωματικά οι κόποι τους και θα ζούσαν με κάποια αξιοπρέπεια, εξανεμίστηκε. Και μαζί εξανεμίστηκε κάθε σοβαρότητα από πλευράς της κυβέρνησης που καμάρωνε μέσω του αρμόδιου υπουργού της ότι είχε καλό τέλος ένας μακρύς αγώνας για προάσπιση εθνικών συμφερόντων.
Αυτό που επιτυγχάνεται μέσω της κατοχύρωσης του χαλλουμιού ως προϊόντος ΠΟΠ είναι η προστασία του από απομιμήσεις, νοθεία, αντιγραφές και τυριά μαϊμού, που φέρουν μεν την ίδια ή παραπλήσια ονομασία με το χαλλούμι, χωρίς να έχουν όμως καμιά σχέση με το κυπριακό παραδοσιακό προϊόν που προστατεύθηκε από ονομασία ΠΟΠ. Η κυκλοφορία τέτοιων προϊόντων θα κατέστρεφε τόσο την εγχώρια όσο και τη διεθνή αγορά και ειδικά την ευρωπαϊκή αγορά που απορροφά το μεγαλύτερο όγκο των κυπριακών εξαγωγών. Επαναλαμβάνουμε το αυτονόητο ότι τα προϊόντα που προστατεύονται με ονομασία ΠΟΠ είναι μοναδικά παραδοσιακά προϊόντα με μοναδικές γευστολογικές και γαστρονομικές ιδιότητες γι’ αυτό και βρίσκονται ψηλά στις προτιμήσεις των καταναλωτών διεθνώς. Το χαλλούμι, ως ένα τέτοιο παραδοσιακό κυπριακό προϊόν που παράγεται από αιγοπρόβειο γάλα είναι, όντως, μοναδικό.
Με τις ξεχωριστές ιδιότητές του το χαλλούμι κέρδισε τη διεθνή προτίμηση των καταναλωτών και κατέκτησε τον κόσμο με εξαγωγές που το κατατάσσουν ως το κύριο εξαγώγιμο προϊόν της πατρίδας μας. Στην πορεία του χρόνου, όμως, συνέβησαν δύο τινά που πάνε να βλάψουν το χαλλούμι ανεπανόρθωτα: Πρώτον, η απρογραμμάτιστη ανάπτυξη της αγελαδοτροφίας στον τόπο μας από τα μέσα του περασμένου αιώνα και η παραγωγή άφθονου αγελαδινού γάλακτος σε τιμές χαμηλότερες από το αιγοπρόβειο, οδήγησαν την τυροκομική βιομηχανία στην παραγωγή «χαλλουμιού» με 100% ή με μέγιστη αναλογία αγελαδινού γάλακτος κατά παράβαση της παραγωγής παραδοσιακού χαλλουμιού. Δεύτερον, αφού το χαλλούμι της Κύπρου εξασφάλιζε τόσο καλές τιμές στη διεθνή αγορά οδήγησε άλλες χώρες να παρασκευάζουν τυρί με αγελαδινό γάλα ή κατά το μέγιστο με αγελαδινό γάλα ονομάζοντάς το «χαλλούμι» και να επωφελούνται έτσι από τις ψηλές διεθνείς τιμές, εκτοπίζοντας βέβαια το κυπριακό παραδοσιακό χαλλούμι προς μεγάλη ζημιά του τόπου. Έτσι χώρες όπως η Βουλγαρία, η Δανία, η Τουρκία, η Νέα Ζηλανδία, ο Λίβανος, η Αγγλία, ο Καναδάς και πολλές άλλες μπήκαν στην παραγωγή «χαλλουμιού» με αγελαδινό γάλα εκτοπίζοντας το κυπριακό χαλλούμι.
Η κατάσταση αυτή οδήγησε την κυπριακή κυβέρνηση να θεσπίσει το 1985 το πρότυπο CYS 94/1985 που σκοπό έχει την προστασία του παραδοσιακού χαλλουμιού, αλλά και στήριξη της αγελαδοτροφίας, αφού προνοούσε ότι ένα τέτοιο προϊόν θα μπορούσε να παρασκευάζεται 100% από αιγοπρόβειο γάλα ή με μείγμα αγελαδινού γάλακτος νοουμένου ότι το 50+1 τοις εκατόν θα ήταν αιγοπρόβειο. Η απροθυμία όμως της κυβέρνησης και όσων κυβερνήσεων ακολούθησαν, να εφαρμόσουν το πρότυπο δεν απέτρεψε την τυροκομική βιομηχανία της Κύπρου να παράγει «χαλλούμι» κατά παράβαση του προτύπου χρησιμοποιώντας 100% αγελαδινό γάλα ή μείγμα αυτού με ελάχιστη αναλογία αιγοπρόβειου. Η εφαρμογή του προτύπου θα διόρθωνε τα πράγματα σε ό,τι αφορά την παρασκευή παραδοσιακού χαλλουμιού, πράγμα βέβαια που δεν επιτεύχθηκε αφού η κυβέρνηση δεν θέλησε να εφαρμόσει το πρότυπο.
Σε ό,τι αφορά την παραγωγή «χαλλουμιού» από άλλες χώρες η μόνη προστασία που μπορούσε να υπάρξει είναι η κατοχύρωσή του ως προϊόν ΠΟΠ, έτσι ώστε να μην μπορούν οι χώρες αυτές να χρησιμοποιούν παράνομα την ονομασία χαλλούμι ή παραπλήσια ονομασία. Με την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση το Μάιο του 2004 της παρεχόταν όντως η δυνατότητα να διασφαλίσει όπως το χαλλούμι της προστατευθεί ως προϊόν ΠΟΠ, έτσι ώστε να μην μπορούν άλλα τυριά είτε από την Κύπρο είτε από άλλες χώρες να κυκλοφορήσουν στην αγορά με την ίδια ή παραπλήσια ονομασία. Η αίτηση προς το σκοπό αυτό κατατέθηκε κατά πρώτον τον Απρίλιο του 2004 από τους αγελαδοτρόφους και τους τυροκόμους, που παραδόξως είναι αυτοί που αντιδρούν σήμερα στην εφαρμογή της ονομασίας ΠΟΠ και τη συνέχιση της παραγωγής χαλλουμιού όπως πριν. Η εξέταση της αίτησης της Κύπρου κράτησε σχεδόν 20 χρόνια.
Για τα συμφέροντα δύο παραγωγικών τάξεων
Τελικά, η αίτηση, όπως πληροφορηθήκαμε από τη θριαμβευτική δήλωση του υπουργού Γεωργίας, εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση κατοχυρώνοντας έτσι τη μοναδικότητα του κυπριακού χαλλουμιού και διασφαλίζοντας τις εμπορικές δυνατότητές του στη διεθνή αγορά. Με την κατοχύρωσή του δεν θα μπορούσαν άλλες χώρες να παράγουν τυρί και να το ονομάζουν «χαλλούμι» ή να του δίνουν παραπλήσια ονομασία, αλλά ούτε και η ντόπια τυροκομική βιομηχανία θα μπορούσε να παράγει «χαλλούμι» εκτός προτύπου. Δεν πέρασαν, όμως, πολλά εικοσιτετράωρα και τα πράγματα ανατρέπονται σβήνοντας έτσι τις ελπίδες του γεωργικού κόσμου. Η ικανοποίηση, σε βάρος των αιγοπροβατοτρόφων, των συμφερόντων δύο παραγωγικών τάξεων –των αγελαδοτρόφων και των τυροκόμων– που παραδόξως, επαναλαμβάνομε, αυτοί πρώτοι κατέθεσαν τον Απρίλιο του 2004 την αίτηση για κατοχύρωση του χαλλουμιού, συνιστά πρωτοφανές σκάνδαλο. Σύμφωνα με τις τελευταίες εξελίξεις το υπουργείο Γεωργίας φαίνεται να συγκατατίθεται στη συνέχιση της παραγωγής χαλλουμιού όπως γινόταν πριν από την κατοχύρωσή του, δηλαδή, να παράγεται από 100% ή κατά το μέγιστο με αγελαδινό γάλα ονομάζοντάς το χαλλούμι λάιτ ή χαλλούμι με αρωματικές ουσίες ως και άλλα παρόμοια που εξουδετερώνουν πάραυτα τα οποιαδήποτε πλεονεκτήματα αποφέρει η ονομασία ΠΟΠ. Τότε γιατί αγωνιζόμασταν για 20 χρόνια για την κατοχύρωση του χαλλουμιού;
Εδώ έγκειται η φάρσα. Μετά από 20 χρόνια προσπαθειών να πείσουμε την ΕΕ για την προστασία του χαλλουμιού, μπαίνουμε τώρα σε ένα αγώνα αποξήλωσης της Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης πριν ακόμα εφαρμοστεί για να πείσουμε την ΕΕ να επιστρέψουμε εκεί που είμαστε πριν από την έγκριση. Και να επιτρέπουμε στην εγχώρια τυροκομική βιομηχανία να παράγει «χαλλούμι» εκτός προτύπου όπως πριν, αλλά και σε παραγωγούς άλλων χωρών να συνεχίσουν να παράγουν τυρί με την ονομασία «χαλλούμι» εξ ολοκλήρου ή κατά μέγιστο μέρος από αγελαδινό γάλα. Και έτσι βγάλουμε τα μάτια μας με τα ίδια μας τα χέρια.
Το κυριότερο επιχείρημα που προβάλλουν οι πολέμιοι της ονομασίας προέλευσης είναι ότι για μια περίοδο του χρόνου δεν παράγεται στον τόπο επαρκής ποσότητα αιγοπρόβειου γάλακτος για να ικανοποιεί τις ανάγκες. Μα από χρόνια τώρα εξαγγέλθηκε κατ’ επανάληψη από την κυβέρνηση η πρόθεσή της να εφαρμόσει σχέδια για την παροχή βοήθειας στους αιγοπροβατοτρόφους για αύξηση της ποσότητας γάλακτος που θα απαιτείται. Πού πήγαν αυτές οι εξαγγελίες; Και ποια σχέδια εφαρμόστηκαν; Κανένα. Και ακόμα χειρότερα, παρατηρούμε να γίνονται εισαγωγές αγελάδων κατά χιλιάδες για να κάνουμε την κατάσταση ακόμα πιο άσχημη! Για να εξυπηρετήσουμε, βέβαια, τα συμφέροντα των δύο παραγωγικών τάξεων που αναφέρθηκαν.
Αυτά δεν είναι σοβαρά πράγματα. Εκτός και αν πρόκειται για μια χούφτα ψήφους για τις επικείμενες προεδρικές εκλογές. Που τότε τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο σκανδαλώδη.
Και ποιος θα διεξάγει τις διαπραγματεύσεις με την ΕΕ για την αποξήλωση της ονομασίας ΠΟΠ; Τα υπουργεία Γεωργίας και Εμπορίου που για 20 χρόνια διαπραγματεύονταν με την ΕΕ για την έγκριση της αίτησης της Κύπρου για την ονομασία ΠΟΠ; Και τι θα λέγουν οι αρμόδιοι υπουργοί Γεωργίας και Εμπορίου στην ΕΕ για να ανατρέψουν τα ίδια τα επιχειρήματά τους που χρησιμοποίησαν για την έγκριση της αίτησης ΠΟΠ; Δεν θα ντρέπονται; Ή απλώς θα το πάρουν ως φάρσα;
* Αγρο-οικονομολόγου
