Με αποκαρδίωση, με πίκρα συλλογίζομαι πόσο τραγικός προβάλλει ο απολογισμός των πεπραγμένων του εφήμερου, του παροδικού ανθρώπου, του πεπερασμένου στο άπειρο της αιωνιότητας.  Μάταια ο στιγμιαίος άνθρωπος ανακυκλώνεται στη σύγχυση, ανάμεσα στην πρόοδο και στην ευτυχία, κενόφρων θύμα της προσωπικής ευθύνης, της αφροσύνης, της αμέτρου αλαζονείας.

Τα ακολουθούντα «κεντρίσματα» γραφής ίσως αγγίξουν το σύγχρονο οικουμενικό άνθρωπο, και ίσως ευαισθητοποιήσουν τους πάσχοντας νεοκύπριους, τους αναφύοντας στη μνήμη, «κατά καιρούς», τη δάκνουσα ανηλεή πραγματικότητα της οθωμανικής κατοχής, της ιλαροτραγικώς, «υφ’ ημών», αφελώς καλουμένης «ημικατεχόμενης» πατρίδας!

Οποίος συμβιβασμός, οποίος εθισμός, οποίος εμπαιγμός της ευτελούς καθημερινότητας. Περιτράνως, η κατοχή προσφωνείται ημικατοχή, χώρος αναψυχής των μηδιζόντων νεοκυπρίων! Ας μην αδημονούμε. Σε χρόνο ανύποπτο οι νεότουρκοι των βαλκανικών πολέμων (1912-1913) θα «αναδυθούν» και στα ελληνογενή αρκαδικά ακρογιάλια της Παφίας Αφροδίτης.

Δραματικά δέσμιοι της ατέλειάς μας οι ενδημούντες στην κυπριακή δημοκρατία, οι κενόφρονες νεοκύπριοι παγιδευτήκαμε στο λαβύρινθο του κερδοφόρου και διεφθαρμένου πλούτου, σ’ ένα κόσμο τραγικών αντιφάσεων μιας πλουτοφόρου ζωής… Ανακτορικές οικίες, οχήματα εγωπαθούς, υψηλού βεληνεκούς, πνευματικώς παγιωθείσης, ψελλίζοντες την ώρα των παθών, ίσως σε στιγμές αυτοκριτικής: «προοδεύσαμε»! αλλά «δεν ευτυχήσαμε»!

Το θεατρικό, πολιτικό σκηνικό ανίσταται και πάλι προς ανάδειξη του επερχόμενου «υψιλοπετούς», «περιούσιου», άρχοντος, παράλληλα απερχόμενου «ενδόξως» του υψηλόφρονος, του νυν πρωτόθρονου άρχοντος, ποιήσαντος ευκλεή έργα, ίσως μη έχοντος επίγνωση της επελθούσης ατέλειας, κοινωνικής και πολιτειακής, της φθοράς αρχών και αξιών.  Αλίμονο, οι αναδεικνύοντες. Ευτυχείς οι αναδειχθέντες στην πολιτεία από μέντορες υψηλόφρονος ήθους!

Ανέμελοι, ανιστόρητοι, «υπνώττοντες», περιδιαβάζουμε, μη έχοντες βιωματική αυτογνωσία της πολυδαιδάλου, της παραπαίουσας συμπόρευσης του τεχνοκρατικού νεοπλουτισμού και της ψευδαισθητικής ευτυχίας. Τα ερωτήματα επίκαιρα προβάλλουν ως νυγμός, ως τσίμπημα μιας αμειλίκτου μέδουσας: Τι είναι πρόοδος; Τι είναι ευτυχία;

Οι απαντήσεις πολυσήμαντες έχουν ως γνώμονα, ως κριτήριο τον υποκειμενισμό, το επίπεδο της υποκειμενικής κριτικής σκέψης, σε πλείστους αναβαθμούς, την καλλιέργεια πνεύματος, την παιδεία, την προγονική παράδοση, γενικώς την κουλτούρα.

Κάθε απάντηση κρίνει το επίπεδο μας. Αν έχουμε ξεπέσει στην αλλοτρίωση των εννοιών πρόοδος και ευτυχία, κατά τη συμφέρουσα ερμηνεία, τότε προπορεύεται η εξαχρείωση των θεμελίων του πνεύματος και της ψυχής.  Η κοινωνική σήψη είναι κατάδηλος και διάχυτος στην επιθετικότητα, στην ανομολόγητο εγκληματικότητα, στη συγκάλυψη σκανδάλων, οικονομικών αθλιοτήτων, στην οριακή διάβρωση θεσμών πρωτογενών, θεμελιακών, στον εκτροχιασμό μέρους της νεολαίας.

Η άλωση πραγματοποιείται εσωτερικά, διαβρωτικά, αθόρυβα, ειρωνικά.  Καρποφόρος της οικονομικής κι ασυνεπούς συμπεριφοράς, προόδου κι ευτυχίας, ο εσωτερικός αττίλας, ο ελληνίζων νεοκύπριος, ο εύχαρις, ο αρχοντικώς διάγων, ο πολυτάξιδος τουρίστας στην κατεχόμενη γη μας, μεταφέροντας στο «είναι» του, τα κοινωνικά και πολιτειακά εκτρώματα και καρκινώματα του: Τη βία, την απάθεια, τα ναρκωτικά, την αποσύνθεση της οικογένειας, τη θλιβερή ανεργία των νέων, τη θρησκευτική αδιαφορία.

Το κόστος, το τίμημα επώδυνο, οι πληγές ανεπούλωτες από το θαύμα της τεχνοκρατικής, οικονομικής προόδου και της καρυκευμένης ευτυχίας του χρήματος, του νεοπλουτισμού. Κι όμως ας μην πάσχουμε: θα σπεύσουν οι αλλόφυλοι ειρηνευτές στον ελλοχεύοντα, σε ανύποπτο χρόνο, νεοθωμανικό επεκτατισμό.

Ίσως λεχθεί ότι τα συμπτώματα της διαφθοράς, του μαρασμού, της αναισχυντίας, της ακολασίας, της έκλυσης των ηθών, της ψυχικής ερήμωσης, της πλήξης, της εξομοίωσης του καλογερισμού με το μοναχισμό, και όλα τα πιο πάνω διατυπωθέντα νοσηρά φαινόμενα, «αμαρτήματα» (αμαρτάνω=σφάλλω κατά την αρχαία ελληνική), δεν είναι γνωρίσματα μόνο της δική μας εποχής. Το αμαρτάνω είναι τόσο αρχαίο όσο και ο κοινωνικός άνθρωπος.

Κι όμως, με μια ουσιώδη διαφορά. Τα αήθως δρώμενα διαδραματίζονται με την υπέρβαση κάθε μέτρου ηθικής.  Η ταυτότητά μας ένα συνονθύλευμα σκανδάλων κι ανομιών. Οι πολιτειακοί, οι θεσμικοί άρχοντες προτάσσονται είτε ως ηθικοί αυτουργοί είτε ως άμεσα ενεργούντες.

Κι όμως!  Ο ανθρωπισμός, η πρόοδος κι η ευτυχία, είχαν από τα κλασικά χρόνια ισχυρά οχυρά ακεραίου ήθους: την Αιδώ, το αίσθημα ντροπής, και τη Νέμεση, την αμείλικτο θεϊκή τιμωρία, δώρα των Θεών του Ολύμπου!  Στην κατεχόμενη πατρίδα μας απέκαμον από το θέατρο της μύριας κι ακολάστου διαφθοράς, και η Αιδώς και η Νέμεσις απήλθον στον Όλυμπο, συνοδεύουσες τη Σωκρατική αρετή της δικαιοσύνης, της ανδρείας, της σωφροσύνης, της οσιότητας.

Η ποιοτική ευζωία αθλούμενη σε πνευματικούς και ηθικούς αγώνες, ωχριά από το ασύνορο των ξεπεσμών.  Η ποσοτική ευζωία, αποκληθείσα πρόοδος, επιχαίρει με τις επίπλαστες «εμπνεύσεις»  μιας ψευδαισθητικής ευτυχίας.  Το θεατρικό σκηνικό ακολουθεί την οδό του απλήστου κέρδους:  η πρόοδος, θεατρίνος αθλητής στα «παίγνια» της παρανοϊκής, της αμέτρου, πολεμικής βιομηχανίας οδηγεί, στο βάθος του χρόνου, μέσα από τη σύγκρουση των οικονομικών συμφερόντων, στην εξαφάνιση κάθε εμβίου όντος. Η επιστήμη της Ιστορίας και ο χρόνος, αδέκαστοι κριτές του μελλοντικού αφανισμού. Και η ευτυχία, πολύδωρος συναθλητής της πολυχρύσου, φαρμακευτικής βιομηχανίας.

Η ωμή αλήθεια χαρακτηρίζεται ως πεσιμισμός, ως ακραία απαισιοδοξία. Προοδεύσαμε σε πολύπραγα, σε πολυμήχανα επίπεδα, κι όμως δεν ευτυχήσαμε. Και είναι τούτη η άμωμος αλήθεια απρόσιτος σε μια παλλόμενη μειοψηφία, στη λιμνοθάλασσα του κερδοφόρου συμφέροντος, επιτρέχουσα στη αγέλη της τεχνοκρατικής προόδου. Το νοσούν, ανελεύθερο στη σκέψη, σύστημα σε θέλει άβουλο «ανθρωπίσκο», σιγώντα υπηρέτη του.

Βρισκόμαστε μπροστά σε μια διακωμώδηση αρχών, μπροστά σε μια έντεχνο μεθόδευση ότι συμβιβάζονται τα ασυμβίβαστα. Η πολυφωνία, η αδέσμευτος σκέψη, η ελεύθερη έκφραση, ο κριτικός στοχασμός στιγματίζονται!… Προοδεύσαμε αλλά δεν ευτυχήσαμε!

Ψευδαισθητικά σεργιανίζουμε τις σκέψεις στην αυτοερωτική πλάνη ότι εμείς κατευθύνουμε τα δρώμενα, σφετεριζόμενοι και οικειοποιούμενοι τους αγώνες εκείνων που καθημερινά μοχθούν, εκείνων που «οικοδόμησαν» τούτη την πατρίδα στην αγχόνη της αγγλοκρατικής δυναστείας. Τραγικά η φορά των πραγμάτων, ο εμπαιγμός, η ανεπάρκεια, ο χαμαιλεοντισμός, η γλοιώδης συντροφικότητα, μετουσιώνονται σε πρόοδο και ευτυχία!

Κιόλας η προεκλογική εξέδρα της «προόδου» και της «ευτυχίας» ανεστήθη με επίζηλους πρωταγωνιστές, άρτιους θεατρίνους στο δημαγωγικό ρητορισμό, κατελθόντας από τα θαλάσσια λαγούμια, υποτιμώντας την ανθρώπινη νοημοσύνη.  Πώς να μην προοδεύσουμε; πώς να μην ευτυχήσουμε;   πεπλανημένοι περιπατητές σταθμίζουμε την κακοπάθεια της εκπαίδευσης σε  αριστοφάνειο κωμωδία τετραμήνων, και σε άλλα συναφή, «παιδευτικά» νοσήματα! Η Αριάδνη στο λαβύρινθο της κωμωδίας αναθυμάται τον πολυδήμονα, τον πολυπράγμονα δάσκαλο Σωκράτη, τελεσιδίκως εξοβελισθέντα, από τα αγωνίσματα της κλασικής Παιδείας. Ας μη μιλήσουμε για απαίδευτους αμαθείς ήρωες!

Ο λόγος, το μέτρο και η αξιοπρέπεια φθίνουν και παραγκωνίζονται στην παράκρουση, στην παρανόηση, στην ασυδοσία της τεχνοκρατικής εκπαίδευσης, στην ηθική χρεοκοπία του κοινωνικού και πολιτειακού περίγυρου, στην αλλοτρίωση του πλατωνικού ήθους, του αυτάδελφου, του καθημερινού έθους, της ζώσης βιωματικής ζωής. Ανιστόρητοι παρανοούμε ως κοινωνία και ως πολιτεία, και ανδρώνουμε τους νέους σε αθεμελίωτα θεμέλια μιας επισφαλούς κατάρρευσης.

Η συλλογική προσπάθεια κι η ευγενική άμιλλα, οι σφυρηλατούσες και συνέχουσες τις ανθρώπινες σχέσεις, παραχωρούν τη θέση τους, οπισθοδρομούν στον ατομικισμό, στην αποκόμιση του καταχθόνιου κι ανίερου κέρδους.  Οι πανδημίες, τέκνα της προόδου και της ευτυχίας, πιστοί απεσταλμένοι των Θεών του Ολύμπου, επέβαλαν τη Νέμεση, τη θεϊκή τιμωρία, απλόχερα διανέμοντες το προσωπείο, «τη μάσκα», υποκρύβοντες το προσωπείο του κατ’ ευφημισμό καλουμένου ανθρώπου.  Οι Ολύμπιοι Θεοί μερίμνησαν επιμελώς απέναντι στην αλαζονεία του διαφθαρέντος, του αλλοτριωθέντος διδύμου «πρόοδος και ευτυχία».

Τι είναι πρόοδος; Τι είναι ευτυχία; Δυο έννοιες θεωρητικά ομοούσιες και συμπορευόμενες, αποξενωθείσες, «ορφανές» απο νεανικά όνειρα, έχουν καταστεί «θεραπαινίδες» του απρόσμετρου, του αδίστακτου, του κερδοφόρου, του απανθρώπου χρήματος.

Νεανικά οράματα, πού κατεδύθη, πώς αλλοιώθηκε το κάλλος σας, ορφανεμένα από τη γονική παραμυθία;

Οδηγώντας τους βηματισμούς της γραφής σε ατραπούς της πατρίδας μας από τα χρόνια της εθναρχεύουσας γενεσεώς της, μένουμε άφωνοι, ενεοί.  Πώς ξεμείναμε σε μια πάσχουσα, παρεκκλίνουσα πρόοδο και σε μια ψεγαδιασμένη ευτυχία;  Το τραγικό:  ανιστόρητοι μεγαλαυχούντες δε διδασκόμαστε από την Ιστορία.

Το τίμημα αχθοφόρο μιας κίβδηλης, προκλητικής αισθητικής προόδου και ευτυχίας. Και όμως! Ας βαδίσουμε στα αχνάρια της εξανθρωπίζουσας κλασικής Παιδείας. Ας κλείσουμε τούτο το προνοητικό μήνυμα σε ένα μπουκάλι κι ας το ρίξουμε στη θάλασσα, οι ενδημικοί και οι πανανθρώπινοι, οικουμενικοί ναυαγοί. Ας ελπίσουμε…  Η ελπίδα συνιστά το έσχατο οχυρό. 

Το μήνυμα μας ας ελπίσουμε ότι θα φθάσει, και ίσως αναδειχθούμε αντάξιοι μιας γλυκυθύμου ελληνοπρεπούς κληρονομιάς, πλουτοφόρου σε συντρέχουσες αξίες προόδου και ευτυχίας.

 

*Εκπαιδευτικός