Το μάθημα της λογοτεχνίας μπορεί να συνδράμει στοιχειωδώς στην ανάπτυξη γλωσσικής ικανότητας και ευχέρειας λόγου σε παιδιά και εφήβους και συνάμα στην καλλιέργεια ανθρωποκεντρικής παιδείας. Με τη δέουσα προσοχή, μπορεί να γίνει ελκυστικό και εύληπτο στους μαθητές, ώστε να έλκονται αυτόβουλα προς την ανάγνωση λογοτεχνικών κειμένων και όχι να τα θεωρούν μία επιβεβλημένη και ανιαρή διαδικασία. Επί τούτου κρίνεται σκόπιμο να υπάρχει ποικιλία λογοτεχνικών κειμένων ως σχολικά αναγνώσματα και η θεματολογία αυτή να ανανεώνεται εν καιρώ, ώστε να είναι επίκαιρη και να σχολιάζει έντεχνα την κοινωνική πραγματικότητα.
Θέματα που απασχολούν και προβληματίζουν τα παιδιά και πιθανά προβλήματα που βιώνουν ή ενδέχεται να κληθούν να αντιμετωπίσουν στο άμεσο μέλλον, είναι καλό να προσεγγίζονται μέσω της λογοτεχνίας, καθώς αυτή μπορεί να επηρεάσει τις μελλοντικές προσωπικές τους επιλογές, αλλά και να διαμορφώσει στάσεις ζωής που αφορούν τα ίδια ως μέρος του κοινωνικού συνόλου. Στόχος είναι η γλωσσική καλλιέργεια και η ηθοπλασία επί το έργον κι όχι ως θεωρία.
Ο κορωνοϊός είναι σίγουρα ένα θέμα που έχει στιγματίσει τα παιδιά αυτής της γενιάς, αφού πρόκειται για ένα μακράς διάρκειας φαινόμενο, το οποίο έχει επηρεάσει συλλήβδην την καθημερινότητά τους. Εφόσον δεν έχει ακόμη παρατηρηθεί επαρκής συγγραφική παραγωγή σχετικά με τη σημερινή πανδημία, θα μπορούσε να προταθεί ένα βιβλίο ή απόσπασμα από τα πάμπολλα γνωστά βιβλία με θέμα την πανδημία, ώστε τα παιδιά να αντικρίσουν το φαινόμενο στη διαχρονική κι όχι μόνο στη συγχρονική του διάσταση. Για παράδειγμα, το διήγημα Βαρδιανός στα σπόρκα του Αλ. Παπαδιαμάντη, που έχει πρόσφατα μεταφερθεί ως τηλεοπτική σειρά σε σκηνοθεσία Μ. Μανουσάκη από την ΕΡΤ και αναφέρεται στα «επιχολέρια» ελληνικά καράβια εν έτει 1865, «θα αποτελέση εύθυμον αντίρροπον κατά του φόβου και της λύπης ην γεννά η ανάγνωσις των περί των προόδων της φοβεράς νόσου ειδήσεων». Πέρα από την επαφή με το διαμάντι της παπαδιαμαντικής γλώσσας, το κείμενο αυτό μπορεί να λειτουργήσει αγχολυτικά, ώστε τα παιδιά να μη «νιώθουν αδικημένα» και να αντιληφθούν ότι κατά καιρούς υπάρχουν διάφορα προβλήματα που αφορούν το σύνολο της ανθρωπότητας –το ειρήνη-πόλεμος άλλωστε συνιστά σύνηθες θέμα στη λογοτεχνία– και αυτά μπορούν να αντιμετωπίζονται με υπομονή και μεθοδικότητα. Έτσι, θα επιδράσει καταλυτικά ενάντια στην απογοήτευση, στον φόβο και στην αβεβαιότητα ως δικαιολογημένα εν μέρει αναφυόμενα συναισθήματα.
Αν μπορούμε να μιλούμε για εποχή της τεχνολογίας, αυτό αντανακλάται και στη λογοτεχνία των τελευταίων δύο αιώνων, καθώς επιστήμη και σύγχρονη τεχνολογία αφορούν μια μεγάλη κατηγορία βιβλίων, όπως π.χ. τα έργα επιστημονικής φαντασίας. Για παράδειγμα, ένα από τα πιο γνωστά βιβλία της διεθνούς λογοτεχνίας, ο Φρανκενστάιν της Μ. Σέλεϊ, καταδεικνύει τις φοβερές συνέπειες που επιφέρει η υπερβολική χρήση της τεχνολογίας στη ζωή του ανθρώπου και η αναγνωστική προσέγγιση μπορεί να είναι προς αυτή την κατεύθυνση, προς την παρότρυνση, δηλαδή στη χρήση της τεχνολογίας με μέτρο.
Συναφές με αυτό το θέμα είναι και το οικολογικό πρόβλημα, η καταστροφή της φύσης εξ υπαιτιότητας της αλόγιστης ανθρώπινης σπατάλης φυσικών πόρων. Η συγκινησιακή χρήση της λογοτεχνικής γλώσσας συντείνει στην ευαισθητοποίηση και συνειδητοποίηση της ανάγκης προστασίας του περιβάλλοντος, που εμφανίζονται ως ισχυρές τάσεις για τη διαμόρφωση οικολογικής συνείδησης. Ακόμη το βιβλίο, «Ένα παλιό μήνυμα για τον σύγχρονο κόσμο» περιέχει τη γεμάτη θυμοσοφία και αξιοπρέπεια απάντηση του Ινδιάνου Σιατλ προς τον τότε πρόεδρο των Η.Π.Α., Φραγκλίνο Πηρς, στην πρόθεσή του να αγοράσει από τους Ινδιάνους τη γη. Ο Σιατλ ζητά από τους λευκούς να σεβαστούν τη γη, διατρανώνοντας ότι δεν αποτελεί ζήτημα αγοραπωλησίας: «Πώς μπορείτε να αγοράζετε ή να πουλάτε τον ουρανό –τη ζέστα της γης; Για μας μοιάζει παράξενο. Η δροσιά του αγέρα ή το άφρισμα του νερού ωστόσο δε μας ανήκουν. Πώς μπορείτε να τα αγοράσετε από μας; Κάθε μέρος της γης αυτής είναι ιερό για το λαό μου. Κάθε αστραφτερή πευκοβελόνα, κάθε αμμούδα στις ακρογιαλιές, κάθε θολούρα στο σκοτεινό δάσος, κάθε ξέφωτο και κάθε ζουζούνι που ζουζουνίζει είναι, στη μνήμη και στην πείρα του λαού μου, ιερό».
Προβάλλεται το παράδειγμα του Ινδιάνου που βρίσκεται σε αρμονική και σχεδόν αδελφική σχέση με τη φύση, εκτιμά τη φύση ως αξία και τη θεωρεί αλληλέγγυα της ανθρώπινης ζωής. Επιπλέον, ας σημειωθεί ότι η επαφή με τη φύση προσφέρει αισθητική απόλαυση και χαλάρωση. Η επιστολή, που γράφτηκε το 1855, είναι έντονα επίκαιρη καθώς μοιάζει να έχει ως αποδέκτη τον σημερινό άνθρωπο, ο οποίος έχει βλάψει ανεπανόρθωτα τη φύση. Προφητικός ο Ινδιάνος Σιατλ, περιγράφει διορατικά τη σύγχρονη απογοητευτική πραγματικότητα –με την εξαφάνιση ειδών χλωρίδας και πανίδας, τσιμεντένιες πόλεις κ.α.– και στέλνει ένα ηχηρό μήνυμα για διάσωση του πλανήτη.
*Φιλόλογος-εκπαιδευτικός
maria.chatzinicola@gmail.com
