Από πολύ νωρίς, ο άνθρωπος άρχισε να αντιλαμβάνεται την ανάγκη του για επικοινωνία. Έτσι, αντιλήφθηκε την αξία του γραπτού λόγου και έγραφε σχεδιάζοντας σε τοίχους σπηλαίων, σε πήλινες πλάκες, σε πέτρες, σε παπύρους και σε περγαμηνές. Η πιο ουσιαστική μορφή επικοινωνίας είναι ο λόγος, ο οποίος αρθρώνεται είτε γραπτά, είτε προφορικά. Η διαφορά είναι ότι ο μεν προφορικός διαρκεί για σύντομο χρονικό διάστημα, ο δε γραπτός μένει εις το διηνεκές. Εξ αυτού, η λατινική φράση «verba volant, scripta manent», δηλαδή τα λόγια πετούν, τα γραπτά όμως μένουν.
Το βιβλίο ως σημείο έκφρασης του πολιτισμού, αποτελεί τη βασικότερη μορφή του έντυπου λόγου. Η εφεύρεση της τέχνης της τυπογραφίας είχε ως αποτέλεσμα τη ραγδαία μετάδοση της πνευματικής καλλιέργειας. Μέσα στις σελίδες του βιβλίου, ο συγγραφέας του καταθέτει τη μελέτη, την έρευνα και τις εμπειρίες του. Τα πιο δυνατά συναισθήματα αγγίζουν μύχιες σκέψεις και η αδάμαστη φαντασία σε συνδυασμό με την πολύτιμη γνώση αποτελούν χώρο έκφρασης σ΄ ένα βιβλίο.
Διαβάζοντας ένα βιβλίο, έχουμε τη δυνατότητα να πλάσουμε με τη φαντασία τους ήρωες της ιστορίας. Συνεπώς, το βιβλίο συμβάλλει στην πνευματική εγρήγορση, προάγει το πνεύμα, οξύνει την κρίση και τη λογική. Γι΄ αυτόν τον λόγο αποτελεί τον κινητήριο μοχλό στη διαδικασία της εκπαίδευσης. Παράλληλα, το διάβασμα ενός βιβλίου αυξάνει την ικανότητα εστίασης και βελτιώνει τη μνήμη, ψυχαγωγεί, ηρεμεί και συμβάλλει στη μείωση του άγχους. Κατά συνέπεια, ενεργοποιείται όλος ο πνευματικός μηχανισμός και η διανοητική λειτουργία, αφού το άτομο οδηγείται σε εμβάθυνση, λόγο και αντίλογο.
Είναι χρήσιμο να μην παραληφθεί ότι το βιβλίο δεν έγκειται μόνο ως αφύπνιση από τον πνευματικό λήθαργο, αλλά μας κάνει καλύτερους ανθρώπους. Για παράδειγμα, τα άτομα τα οποία παρασύρονται συναισθηματικά από ένα βιβλίο έχουν περισσότερο καλλιεργημένη την ενσυναίσθησή τους. Έτσι, το βιβλίο ασκεί θετική επίδραση στη ψυχοσύνθεσή του. Το διάβασμα ενός ποιητικού βιβλίου συμβάλλει καθοριστικά στην αυτομόρφωσή μας, στην αναβάθμιση της αισθητικής, στην ποιότητα της ζωής μας, καθώς μεταφέρει την τέχνη, διακινεί ιδέες και διαμορφώνει συνειδήσεις.
Η ανάπτυξη της φιλαλαγνωσίας στα παιδιά αρχίζει από την οικογένεια και συνεχίζεται στο σχολείο. Τα παιδιά πρέπει να «εκπαιδευτούν» στην απόλαυση της ανάγνωσης, από πολύ μικρή ηλικία, μέσα στην οικογένεια. Το σχολείο ενισχύει την προσπάθεια για ανάπτυξη της φιλαναγνωσίας με την οργάνωση δράσεων, όπως είναι, π.χ. η δανειστική βιβλιοθήκη, οι επισκέψεις συγγραφέων στο σχολείο, οι επισκέψεις των παιδιών σε βιβλιοθήκες, βιβλιοπωλεία, τυπογραφεία και άλλους χώρους που σχετίζονται με το βιβλίο, η γνωριμία με εικονογράφους, οι λέσχες ανάγνωσης, οι διαγωνισμοί συγγραφής λογοτεχνικών κειμένων από τα παιδιά, οι βιβλιοπαρουσιάσεις, οι εκδόσεις με δημιουργικές εργασίες των παιδιών, οι δράσεις φιλαναγνωσίας με τη συμμετοχή γονέων/ κηδεμόνων.
Το βιβλίο δεν είναι τρόπαιο της στιγμής, είναι μια νίκη κατά του χρόνου. Όταν είναι αντάξιο του προορισμού του, αντιπροσωπεύει τους υψηλούς χώρους της ευαισθησίας. Ουσιαστικά, είναι ένας συμπεριπατητής χωρίς απαιτήσεις, δεν σε κρίνει και είναι φίλος τον οποίο επικαλείσαι όταν θέλεις.
Είναι επιτακτική ανάγκη οι νέες γενιές να αγαπήσουν το βιβλίο, να αποκτήσουν οικειοθελώς το πάθος της μελέτης. Άλλωστε, ο ανθρώπινος χρόνος αποκτά νόημα από την ποιότητα των εμπειριών που ζούμε.
*Καθηγήτρια Φιλολογίας.
