Η Τραγωδία της απόρριψης της Επιστροφής της Πόλης το 1978

Ανέγνωσα με ενδιαφέρον το πρόσφατο άρθρο, “Οι Αμμοχωστιανοί και οι Εκλογές” του κυρίου Τσιατίνη συμπατριώτη μου από το αδικοχαμένο Βαρώσι μας το οποίον εστιάζεται στη πρόσφατη προσπάθεια εκλογής Βουλευτών στην νέα Βουλή από το νεοιδρυθέν Κίνημα “Αμμόχωστος Γιά τη Κύπρο”. Ώς ένας από τους είκοσιδύο υποψηφίους βουλευτές που συμμετείχαν στο σχετικό ψηφοδέλτιο, έζησα από κοντά την όλη δραστηριότητα, δράσεις, αντιδράσεις, κλπ.

Η άποψης σας ότι οι Βαρωσιώτες [“Αμμοχωστιανοί”, γιά να είμεθα και ακριβείς με τις λέξεις είναι οι κάτοικοι της Επαρχίας Αμμοχώστου] κατατρέχονται από αίσθημα αδικίας από την πλευρά γενικά των συμπατριωτών τους είναι ορθό και αναπόφευκτα δικαιολογημένο αλλά η ιστορία και η πραγματικότητα του θέματος δεν βρίσκεται ποτέ σε στεγανά με απόχρωση άσπρου/μαύρου. Η πικρή αλήθεια βέβαια βρίσκεται όμως και κάπου αλλού η οποία όντως δεν τιμά και τους ίδιους τους Βαρωσιώτες. Εν μέσω της απόλυτης καταστροφής που ζήσαμε το 1974 όπου αδελφοί πρόδωσαν και πολέμησαν αδελφούς παντοιοτρόπως στην Κύπρο παραδίδοντας τελικά το 40% σχεδόν του Νησιού στην πάντα καραδοκούσα Τουρκία, το Βαρώσι εγκαταλείφθηκε από τους πάντες ώς πεσκέσι, γεγονός που κι οι ίδιοι οι Τούρκοι παραδέχονται. Επερχόμενο μου άρθρο θα ενδιατρίψει λεπτομερώς επ’αυτού.   Αυτό που δεν τιμά τους Βαρωσιώτες όμως είναι η πλήρης τους συνταύτιση με πολιτικά κόμματα που άρχισαν να δημιουργούνται από το 1976 κι άνθισαν μετά τον θάνατο του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Αρχιεπισκόπου Μακαρίου. Η συνταύτισης τους ήταν τόσο πλήρης κι απόλυτη που το πολύ ιδιάζον θέμα της εγκαταλειφθείσης Πόλης καθώς και τα σχετικά πολύ ισχυρά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας 550 [1984] και 789 [1992] γιά το Βαρώσι δεν ήταν η σημαία τους αλλά η περιστασιακή, ατυχής παντιέρα κάθε κόμματος πρός άγραν ψήφων.. Είναι ένα πολύ ενδιαφέρον αλλά και τραγικό θέμα που πρέπει να αναλυθεί κοινωνιολογικά με εμβρίθεια πώς οι ίδιοι οι Βαρωσιώτες ατόνησαν τόσο πολύ σε έκταση αλλά και σε διάρκεια να κάνουν οι ίδιοι προτεραιότητα την Πόλη τους η οποία σαφώς κι έτυχε τραγικών κι ανεπαρκών χειρισμών από τους λαοπρόβλητους πολιτικούς και κομματικούς ηγέτες τους αρκετοί εκ των οποίων δεν κατέχουν ούτε κάν βασικά κι ουσιαστικά στοιχεία γιά να διαφεντεύουν την μαγαρισμένη Κύπρο.

Καίριο σημείο που αναφέρεται στο πρόσφατο άρθρο του συγγραφέα όμως μετά βεβαιότητος, πρέπει να αντικρουσθεί με γεγονότα και τεκμήρια. Αυτό αφορά το εάν πραγματικά η Τουρκία προσέφερε την περίκλειστη πόλη κι επιπρόσθετες περιοχές της Πόλης της Αμμοχώστου το 1978 μέσω του προτεινόμενου Άγγλο-Αμερικανο-Καναδικού Σχεδίου. Διαπιστώνω με ανησυχία πρόσφατα διάφορες προσπάθειες να τεκμηριωθεί ότι κάτι τέτοιο δεν έγινε κι ότι στην ουσία αποτελεί, λαικό μύθο..

Κατά την διάρκεια των μακρών μου σπουδών στο Stanford University των ΗΠΑ είχα την μοναδική ευκαιρία να έχω ώς Ακαδημαικό Σύμβουλο και Καθηγήτρια την μετέπειτα Υπουργόν Εξωτερικών των ΗΠΑ, Δρα. Κοντολίζα Ράις και να εργάζομαι ώς ερευνητής στη δεξαμενή σκέψης του Stanford, “Arms Control Disarmament Center & International Strategic Studies”.

Έχοντας φθάσει στο σημαντικό μέρος της διατριβής σχετικό με συνεντεύξεις από πολιτικές προσωπικότητες σημαντικές γιά το σχετικό θέμα στην Ελλάδα, Τουρκία, Κύπρο κι αλλού είχαμε το πολύ σημαντικό θέμα να έχουμε και τις απόψεις καθώς και μαρτυρία γιά τα γεγονότα από τον ιστορικό ηγέτη των Τουρκοκυπρίων, Ραούφ Ντενκτάς όπερ κι έγινε.

Η πρώτη μου συνάντηση με τον Κύριο Ραούφ Ντενκτάς έλαβεν χώραν στο γραφείο του στην Κατεχόμενη Λευκωσία τον Σεπτέμβριο 1987. Με δική του πρωτοβουλία, κατάφερα κι επισκέφθηκα την περίκλειστη Πόλη μας τότε και τη Πατρική μου Κατοικία στην Αγία Ζώνη. Ακολούθησαν πολλές συναντήσεις μας και μείναμε σε προσωπική επαφή μέχρι την αποδημίαν του τον Ιανουάριο 2012.

Στις συναντήσεις μας φτάσαμε και στο επίμαχο θέμα της “Προσφοράς” της περίκλειστης πόλης κλπ των Βαρωσίων στη Κυπριακή Δημοκρατία από την Τουρκία που αρκετοί στην πλευρά μας επιμένουν μέχρι σήμερα ότι “δεν έγινε!”. Στην υποβληθείσα μου ερώτηση, “Ποιά είναι η δική σας γνώμη γιά το Άγγλο-Αμερικανο-Καναδικού Σχέδιο που αφορούσε και την επιστροφή των Βαρωσίων το 1978;” η απάντησης ήταν η εξής ακριβολεκτί.

Rauf Denktash: “George, I did not wish to return Varosha as a gesture and/or measure but the truth is that Ankara really pressured me to do so for a long time. At the end I had no choice.”

George Stavri: “What was your own reaction when President Kyprianou rejected the Plan and Varoshas’ return?”

RD: “At the time I was in Geneva having meetings with various people on the Cyprus Problem. When I heard that Kyprianou rejected it I was in my hotel room.”

GS: “And your reaction?”

RD: “I could not believe it. I was jumping up and down in my bed!”

Δυστυχώς και τραγικώς το Βαρώσι όντως προσφέρθηκε από την Τουρκία γιά επιστροφή των κατοίκων της το 1978 και η σχετική παραμυθολογία που φαίνεται να βολεύει πολλούς, πρέπει να σταματήσει πάραυτα. Θα είναι πολύ πιό υγιές εάν αρχίσουμε να κοιταζόμαστε στο καθρέφτη επιτέλους.

Στο σημείο του άρθρου έμμεσα και στην ουσία γίνεται παραδεκτό ότι το Βαρώσι επιστρεφόταν αφού τόσο ο ίδιος ο ιστορικός ηγέτης των Τουρκοκυπρίων το παραδέκτηκε αλλά και τα ίδια τα γεγονότα δομούν τα πεπραχθέντα τότε. Όταν ο Matthew Nimetz παρουσίασε το Σχέδιο κι η Τουρκία δεν ήταν αρνητική σημαίνει ότι παρόλες τις προσπάθειες της να το αποφύγει δεν μπορούσε. Το 1978 η Τουρκία δεν ήταν καθόλου η σημερινή Τουρκία που συγκροτεί δική της ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική παραμένοντας ταυτόχρονα ώς πλήρες μέλος του ΝΑΤΟ αλλά είναι ταυτόχρονα εταίρος και της Ρωσίας σε σημαντικά άλλα θέματα.  

Η Τουρκία όμως εκείνης της εποχής είχε πολλά συσσωρευμένα δομικά, εσωτερικά, οικονομικά, πολιτικά και διεθνή προβλήματα τα οποία δεν της επέτρεπαν μεγάλες αποκλίσεις από τις διατεταγμένες πορείες που υπαγόρευαν την εποχή του Διπολικού Ψυχρού Πολέμου τα συμφέροντα των δύο υπερδυνάμέων. 

Ακόμη κι ο πιό αφελής παρατηρητής των διεθνών εξελίξεων είτε περιφερειακά ή και τοπικά, αναπόφευκτα διαγνώσκει μία πολύ πιό συγκροτημένή αλλά και φιλοδοξη εξωτερική πολιτική της Τουρκικής Δημοκρατίας στηριζόμενη κι από νέες ικανότητες εφαρμογής της από το μονολιθικό, ψυχροπολεμικό παρελθόν στο οποίο προέτασσε απλή στρατιωτική υπεροπλία. Η παγκοσμιοποίηση έφερε τα πάνω κάτω στην διεθνή διπλωματία και ισορροπίες και στα παράγωγα της νέας μετάφρασης της έννοιας της “ισχύος”.

Όντως, η Τουρκία δεν έδωσε ¨ως “δώρο” την Αμμόχωστο αφού στόχευσε να εξασφαλίσει θετικά ανταλλάγματα επίσης. Μπάς κι ο αρθρογράφος ισχυρίζεται ότι επειδή δεν ήταν δώρο τότε καλά έκανε ο τότε Πρόεδρος Σ. Κυπριανού και απέρριψε την προσφορά της πόλης της Αμμοχώστου από την Τουρκία;  Όσο και να το κάνουν γαργάρες το τεράστιο αυτό θέμα σαράντα επτά χρόνια μετά, τόσο πιό απονενοημένη φαίνεται να είναι η απλή απόρριψη της πρότασης της επιστροφής της Αμμοχώστου.

Σίγουρα η πορεία του νεοσύστατου κινήματος γιά την Αμμόχωστο δεν κατάφερε έστω και τα βασικά αναμενόμενα όπως και την προσέλκυση των πλείστων Βαρωσιωτών στις κάλπες γιά να το ψηφίσουν έναντι των παραδοσιακών πολιτικών παρατάξεων τα οποία στηρίζουν από τα γεννοφάσκια τους. Δημιουργήθηκε πολύ αργά και είχε πολύ λίγα εργαλεία με τα οποία να προχωρήσει καθώς κι έγιναν ίσως λάθη αλλά ήταν κι ένα ελάχιστο καθήκον πρός την Πόλη Των Πόλεων που έπρεπε να επιτελεσθεί. Έδωσε όμως το έναυσμα να αποτυπωθούν αντιδράσεις πρός την  πολύ ειδική περίπτωση της Αμμοχώστου οι οποίες δυστυχώς τεκμηριώνουν ότι τόσο η Πόλη όσο κι εμείς “..πουλιά που διώξανε τον Αύγουστο οι εχθροί της” αποτελούν στόχο γιά πολλούς εντός των τειχών που προτάσσουν ανούσια και ψευδεπίγραφα διλήμματα όπως, “Πρώτα Κύπριοι και μετά Βαρωσιώτες” πρός συντριβή της ιδιαιτερότητος της Πόλης της Αμμοχώστου. Η επιστροφή στην Πόλη είναι η μόνη πύλη μέσω της οποίας μπορεί να επέλθει η ποθητή λύσης στο διχοτομημένο διά της βίας Νησί μας όπου όλοι, Έλληνες, Τούρκοι, Αρμένοι, Μαρωνίτες και Λατίνοι κ.α θα μπορέσουν να ζήσουν σε συνθήκες ασφαλείας, νομιμότητος και ευημερίας όλα απορρέοντα από την ειλικρινή συνεργασία μας μακριά από τις ακρότητες του παρελθόντος.

Μετάφρασης: γιατί άραγε τόσος πανικός και πόλεμος όποτε δημιουργηθεί ελπίδα και προοπτική γιά επιστροφή στο Βαρώσι όπου φτάσαμε να βλέπουμε ανασκευή και αληθινών γεγονότων όπως την πρόταση επιστροφής γιά την Πόλη το 1978, σε φαντασιουργήματα;

Ιδού ένας ντροπιαστικός παραλογισμός που πρέπει επιτέλους να εκλείψει! Θα τα πούμε στο Βαρώσι.