Στην ορθόδοξη Πατερική θεολογία μας, το οικοσύστημα έχει τη σφραγίδα του Τριαδικού Θεού, αφού κατά τον Μέγα Αθανάσιο «ο Πατήρ δι’ Υιού εν Αγίω Πνεύματι εποίησε τα πάντα».

Για τους θεοφόρους Πατέρες ο κτιστός υλικός κόσμος λειτουργεί αναγωγικά και ανεβάζει τον ανθρώπινο νου προς τον Θεό. Θα πει για αυτό ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος: «ο σύμπας ούτος κόσμος το μέγα το στοιχείον του Θεού εστί και περισπούδαστον ω Θεός δηλούται σιωπή κηρυττόμενος». Δηλαδή, αυτός ο κτιστός κόσμος που μας περιβάλλει είναι η μεγάλη απόδειξη της παρουσίας του Θεού και αποτελεί αφ’ εαυτού έναν σιωπηρό άμβωνα της σοφίας και της πρόνοιάς Του.

Με τον κτιστό υλικό κόσμο σχετίζονται τόσο η δημιουργική, όσο και η προνοητική θεία άκτιστη ενέργεια του Θεού. Ο Θεός, δηλαδή, είναι δημιουργός του κόσμου και συνάμα είναι εκείνος που προνοεί για αυτόν. Αναλύοντας την προνοητική θεία άκτιστη ενέργεια του Θεού σε σχέση με τον κτιστό υλικό κόσμο, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς παρατηρεί: «τι είναι στα αλήθεια η προνοητική θεία άκτιστη ενέργεια, παρά η αγαπητική και στοργική στροφή του Θεού προς τα πλάσματά Του και η εκδήλωση του ενδιαφέροντός Του για αυτά;».

Αξίζει να τονιστεί πως οι θεοφόροι Πατέρες πολλές φορές χρησιμοποιούν τον κτιστό υλικό κόσμο, για να εκφράσουν σπουδαίες θεολογικές τοποθετήσεις. Έτσι παραδείγματος χάριν ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος, χρησιμοποιώντας την ακρογιαλιά και το πέλαγος, αναφέρει: «όπως ακριβώς αυτός που στέκει στην ακρογιαλιά βλέπει το άπειρο πέλαγος, όμως δεν μπορεί να κατανοήσει την έκτασή του, έτσι και εκείνος που αξιώθηκε να δει το πέλαγος της δόξας του Θεού, δεν μπορεί να δει όλη τη δόξα στην πληρότητά της, παρά μόνο όσο είναι εφικτό στα νοερά μάτια της ψυχής του».

Εξάλλου, ο Μέγας Βασίλειος, αφορμώμενος από τον ουρανό και τα άστρα και ωθώντας τον άνθρωπο σε δοξολογική προσευχή, αναφέρει: «όταν σηκώσεις το βλέμμα σου στους ουρανούς και δεις την ομορφιά των άστρων, τότε προσευχήσου σε Αυτόν που δημιούργησε τον κτιστό υλικό κόσμο και δόξασε Εκείνον που τα πάντα εν σοφία εποίησε».

Στη θεολογία πάλι του Αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου, το νερό, στοιχείο του κτιστού υλικού κόσμου, που αποτελεί το ορατό στοιχείο του μυστηρίου του βαπτίσματος, συμβολίζει τα δάκρυα της μετάνοιας που συνοδεύουν τον άνθρωπο που έχει το κατά Θεόν πένθος. Επιπρόσθετα, το μύρο, που χρησιμοποιείται στο μυστήριο του χρίσματος, φανερώνει το νοητό μύρο του Αγίου Πνεύματος που κατακλύζει τον πιστό άνθρωπο. Λέει χαρακτηριστικά ο ιερός Πατήρ: «το πρότερο βάπτισμα έχει το ύδωρ προϋπογράφον τα δάκρυα, έχει δε και το μύρο του χρίσματος προσημαίνον το νοητόν μύρον του Πνεύματος».

Στην ορθόδοξη θεολογική σκέψη, ο κτιστός υλικός κόσμος θεωρείται πως διαδραμάτιζε σημαντικό ρόλο στην κοινωνία του προπτωτικού ανθρώπου με τον Θεό. Στη θεολογία του Αγίου Θεοδώρου του Σαββαΐτη, μεγάλου φιλοκαλικού Πατέρα της Ανατολής, κατατίθεται πως ο Θεός έδωσε στον άνθρωπο διπλή ευκαιρία για να επικοινωνεί μαζί Του. Έτσι, διά των αισθήσεων κοινωνούσε με τον κτιστό υλικό κόσμο και δι’ αυτού ανάγετο προς τον Θεό, ενώ με τη λογική ψυχή του κοινωνούσε με τον αόρατο πνευματικό κόσμο. Για αυτό ακριβώς τον λόγο και τα άγρια θηρία, αναγνωρίζοντας στο πρόσωπο του προπτωτικού ανθρώπου τον αντιβασιλέα της κτίσεως, έκαναν υπακοή σ’ αυτόν. Οι άγιοι άνθρωποι επειδή ακριβώς κατάφεραν διά της ασκήσεως και της καθάρσεως από τα πάθη να φθάσουν στην προ της πτώσεως κατάσταση, για αυτό είχαν και έχουν μια αγαπητική κοινωνία με τον κτιστό υλικό κόσμο. Ενδεικτικά παραδείγματα ανάμεσα σε άλλα πολλά είναι ο Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης, που καλούσε άγρια πουλιά να φάνε από τις παλάμες του ψωμί, ο Άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ, που τον υπηρετούσε μέσα στο δάσος μία αρκούδα και τέλος ο Άγιος Σάββας ο Βατοπαιδινός, που χαιρόταν τη συναναστροφή του με άγρια λιοντάρια.

Τέλος, αξίζει να αναφερθεί πως το οικοσύστημα είναι κατήγορος των ασεβών ανθρώπων, διότι με τη νομοτέλεια που το χαρακτηρίζει κηρύττει την παρουσία του Θεού, ενώ με τους φυσικούς νόμους, που το διέπουν μας διαπαιδαγωγεί στην αρετή. Λέει για αυτό ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής: «κατήγορος η κτίσις των ασεβών ανθρώπων γίνεται, ότι διά των εν αυτή υπαρχόντων λόγων τον Θεόν και ποιητήν ταύτης κηρύττει, διά δε των φυσικών ταύτης νόμων παιδαγωγεί ημάς εις αρετήν».

*Θεολόγος – Διευθυντής Γραφείου Ορθοδόξου Ομολογίας Ιεράς Μητροπόλεως Λεμεσού