Με αφορμή το πολύκροτο θέμα της παύσης του Γενικού Ελεγκτή Οδυσσέα Μιχαηλίδη σαν «ανίκανου» λόγω «ανάρμοστης συμπεριφοράς» αλλά και της ισοπεδωτικής γλώσσας που χρησιμοποίησαν στην ομόφωνη απόφαση τους οι οκτώ δικαστές του Ανώτατου Δικαστηρίου, η κοινή γνώμη στην Κύπρο μοιάζει κυριολεκτικά με καζάνι που βράζει.
Είναι μια από τις πολύ λίγες φορές που υπάρχει τόση μεγάλη κοινωνική συστοίχιση (όπως αποδεικνύεται από δημοσκοπήσεις) γύρω από ένα θέμα δημόσιου ενδιαφέροντος.
Ακόμα και οι εχθροί του Οδυσσέα Μιχαηλίδη είναι αναγκασμένοι να παραδεχτούν ότι ήταν ένας αδιάφθορος λειτουργός που ξεσκέπασε ουκ ολίγα σκάνδαλα διασπάθισης δημοσίου χρήματος, διέσωσε εκατομμύρια ευρώ για τα Δημόσια Ταμεία, αλλά (συμπληρώνουν οι ίδιοι) «ξεπέρασε τα όρια» όταν με τις δημόσιες παρεμβάσεις του άφηνε υπονοούμενα για διαφθορά των όποιων εμπλεκομένων στα θέματα που δημόσια ανεδείκνυε, και ότι η Δικαιοσύνη δεν αποφάνθηκε επι του έργου του αλλά επί του ύφους του!(sic)
Ακριβώς αυτή όμως ήταν και η καινοτομία του Οδυσσέα Μιχαηλίδη που του κέρδισε την δημοφιλία και την εμπιστοσύνη των πολιτών: δεν έθαβε μέσα σε μια ετήσια έκθεση τα σκάνδαλα τα οποία ανακάλυπτε, αλλά είχε το θάρρος και τα αποκάλυπτε δημόσια (συχνά με λόγο οξύ είναι αλήθεια), και δεν φοβήθηκε να συγκρουστεί με άλλους θεσμούς ή/και οργανωμένα συμφέροντα.
Τόσο ο Γενικός Ελεγκτής όσο και ο καθένας από τους πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας γνωρίζουν το εξής στοιχειώδες: τίποτα στην μακάρια νήσο των αγίων δεν μπαίνει στον δρόμο της επίλυσης, παρά μόνο μετά που θα γίνει δημοσιοποίηση του (κάτι σαν τακτική name and shame)!
Πιο πρόσφατο παράδειγμα αυτό της στέγης ηλικιωμένων στη Λάρνακα η οποία φιλοξενούσε (προσωρινά υποτίθεται) ανήλικους ασυνόδευτους μετανάστες, οι οποίοι είχαν κάνει τον βίο αβίωτο στους ηλικιωμένους τρόφιμους της στέγης. Οι επι τρίμηνο επιστολές των τροφίμων, των εργαζομένων και των γειτόνων προς το αρμόδιο Υφυπουργείο Κοινωνικής Μέριμνας αποδείχτηκαν ανίκανες να κινητοποιήσουν τις εν λόγω υπηρεσίες για να επιλυθεί το θέμα. Μόλις όμως το θέμα δημοσιοποιήθηκε μέσω τηλεοπτικού ρεπορτάζ, τότε ω του θαύματος, μέσα σε 48 ώρες βρέθηκε λύση και οι ανήλικοι διασκορπίστηκαν σε άλλες δομές!
Στο πεδίο ενδιαφέροντος του Γενικού Ελεγκτή τώρα, αυτή η γραφειοκρατική αδράνεια εκτρέφει και την έλλειψη λογοδοσίας, την ατιμωρησία και εν τέλει την διαφθορά. Η πρωτοτυπία του Οδυσσέα Μιχαηλίδη, δεν ήταν η τιμιότητα του (και οι προηγούμενοι Γενικοί Ελεγκτές ήταν τίμιοι) αλλά και το ότι τα έβγαζε στην φόρα, και ότι είχε το θάρρος να συγκρουστεί με άλλος θεσμούς και μηχανισμούς. Ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης σε αντίθεση με τους προκατόχους του, δεν παρέμεινε στην τελετουργική κατάθεση της ετήσιας έκθεσης του στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, αλλά έδειξε συγκεκριμένα ότι γνοιάζεται και ότι μέσω της δημοσιοποίησης ήθελε να επιλυθούν τα όποια προβλήματα ή/και σκάνδαλα, να ταράξει την γραφειοκρατική αδιαφορία, την αδράνεια και τα λιμνάζοντα ύδατα, να παταχθεί η διαφθορά.
Η καρατόμηση του, με γλώσσα που τον περιγράφει ως τον χειρότερο Δημόσιο Λειτουργό από ιδρύσεως της Κυπριακής Δημοκρατίας, εμπεδώνει στον μέσο πολίτη το αίσθημα ότι «το σύστημα τον έφαγε» – και δεν έχουν άδικο!
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι Δικαστές «τα πήραν»! Όμως οι Δικαστές (μέσα από την ομόφωνα ισοπεδωτική τους γλώσσα και την παντελή έλλειψη αναφοράς – αναγνώρισης του έργου του) αποδεικνύουν ότι δεν λειτουργούν εν μέσω κενού, αλλά μέσα σε ένα κοινωνικό – πολιτικό σύνολο, και ότι οι προσλαμβάνουσες παραστάσεις τους συναρτώνται από τις τάσεις που διατρέχουν την κοινωνία και τους θεσμούς (που θέλουν να «προστατευθούν» από ελευθέρους σκοπευτές τύπου Οδυσσέα Μιχαηλίδη).
Οι εχθροί του Οδυσσέα Μιχαηλίδη αναμασούν τα τετριμμένα περί «σεβασμού των θεσμών, που είναι «απρόσωποι», και δεν πρέπει να υποσκάπτονται». Ο μεν Γενικός Εισαγγελέας, Γιώργος Σαββίδης, που κίνησε την διαδικασία παύσης του Γενικού Ελεγκτή, μας καλεί να διαβάσουμε την 210 σελίδων απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου και να μην υποσκάπτουμε τον θεσμό της Δικαιοσύνης με τις κριτικές μας, ενώ από την άλλη, ο Χάρης Γεωργιάδης, νυν βουλευτής του ΔΗΣΥ και πρώην υπουργός Οικονομικών που βρέθηκε κι αυτός στο στόχαστρο του Οδυσσέα Μιχαηλίδη μας λέει ότι και να διαβάσουμε την απόφαση δεν θα καταλάβουμε τίποτα, γιατί «δεν είμαστε ειδικοί» (sic)! Με άλλα λόγια «δεν είναι δουλειά σας»!
Καταρχάς, οι θεσμοί – όλοι οι πολιτειακοί και κοινωνικοί θεσμοί, δεν είναι ιερές αγελάδες ούτε είναι υπεράνω κριτικής. Η κριτική προς τις πράξεις ή τις παραλήψεις των θεσμών, είναι στοιχειώδες δημοκρατικό δικαίωμα των πολιτών και ουδόλως υποδηλώνει «υπόσκαψη» των θεσμών. Όσο για το «απρόσωπο» των θεσμών, αυτό ισχύει μόνο ενόσω οι θεσμοί παραμένουν μόνο τυπωμένοι στο χαρτί. Στη συνέχεια, οι θεσμοί περιβάλλονται από σεβασμό (ή έλλειψη σεβασμού) από την ποιότητα και την εμπιστοσύνη που οι υπηρέτες των θεσμών (δηλαδή συγκεκριμένα πρόσωπα) εμπνέουν (ή όχι) στην κοινωνία.
Τα παραδείγματα είναι πολλά, και αξίζει να τα υπενθυμίσουμε προς όσους σημερινούς υπερασπιστές ή κατήγορους του Οδυσσέα Μιχαηλίδη, άλλα έλεγαν σε άλλες περιστάσεις.
Ξεκινούμε με το παράδειγμα του Δημήτρη Χριστόφια, πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας (ΠτΔ), ο οποίος επισώρευσε όχι μόνο κριτική αλλά και οργή (μαζικές κινητοποιήσεις και διαδηλώσεις) λόγω της τελικής πολιτικής ευθύνης που έφερε για την φονική έκρηξη στο Μαρί. Πολιτική ευθύνη που ούτε ο ίδιος ούτε το κόμμα του αποδέχτηκαν ποτέ. Οι σημερινοί επικριτές του Οδυσσέα Μιχαηλίδη (κυρίως προερχόμενοι από τον χώρο του ΔΗΣΥ), δεν θεωρούσαν τότε ότι «υπέσκαπταν» τον θεσμό της Προεδρίας όταν έντονα κριτίκαραν τον τότε Πρόεδρο για τους χειρισμούς του σχετικά με το Μαρί. Αντίθετα, κάποιοι μεταξύ των σημερινών υποστηρικτών του Οδυσσέα Μιχαηλίδη (αναφέρομαι ιδιαίτερα στον χώρο του ΑΚΕΛ), κατηγορούσαν τότε για «συνωμοσία» τους επικριτές και διαδηλωτές και ότι «υποσκάπτουν» την δημοκρατία! Ορισμένοι μάλιστα σύλλογοι «λαϊκών οργανώσεων» με αναρτήσεις τους ανάγγελλαν ότι για σκοπούς προστασίας του θεσμού του ΠτΔ, απαγορευόταν (sic) η δημόσια κριτική στον Δημήτρη Χριστόφια!
Ένα άλλο καλό παράδειγμα είναι ο θεσμός του Γενικού Εισαγγελέα. Ο πρώην Γενικός Εισαγγελέας Κώστας Κληρίδης, απέσπασε τον θαυμασμό και την εκτίμηση των πολιτών όταν αναφώνησε «Ντροπή» στον τότε ΠτΔ Νίκο Αναστασιάδη σχετικά με την υπόθεση Ρίκου Ερωτοκρίτου. Το τότε δίδυμο Γενικός Εισαγγελέας – Γενικός Ελεγκτής, ενέπνεε σεβασμό και εμπιστοσύνη στους πολίτες. Αντίθετα, ο νυν Γενικός Εισαγγελέας, Γεώργιος Σαββίδης περιβλήθηκε από αναξιοπιστία και καχυποψία, όταν αρνήθηκε να παραδώσει φακέλους στον τότε Γενικό Ελεγκτή Οδυσσέα Μιχαηλίδη σχετικά με την διερεύνηση υποθέσεων καταχρηστικών πολιτογραφήσεων (τα περίφημα «χρυσά διαβατήρια»). Το γεγονός ότι ο νυν Γενικός Εισαγγελέας διορίστηκε σε αυτή την θέση ενώ ήταν προηγουμένως ενεργό μέλος του Υπουργικού Συμβουλίου (Υπουργός Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης) που αποφάσισε τις αμφισβητούμενες πολιτογραφήσεις, δημιούργησε εύλογες απορίες μεταξύ των πολιτών σχετικά με την πιθανή σύγκρουση συμφερόντων, και δημιούργησε τις σημερινές συνθήκες έλλειψης εμπιστοσύνης στον θεσμό του Γενικού Εισαγγελέα, όπως αυτός προσωποπείται από τον νυν υπηρέτη του θεσμού.
Για να καθησυχαστούν λοιπόν όσοι φοβούνται για την σταθερότητα των θεσμών λόγω της κριτικής από τους πολίτες, μπορούμε να πούμε ότι οι πολίτες σέβονται μεν την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, αλλά διαφωνούν με αυτή. Ακόμα και ο Αρχιεπίσκοπος δήλωσε ότι διαφωνεί με την απόφαση αυτή αλλά μάλλον δεν θα τον κατηγορήσουν για «λαϊκισμό» όπως τόσο εύκολα τα μέλη της πολιτικής ελίτ κατηγορούν όσους τολμήσουν ν΄ αψηφήσουν το κατεστημένο.
Καταληκτικά, αν έχω να κάνω μια κριτική στον Οδυσσέα Μιχαηλίδη, είναι ότι ίσως θα έπρεπε να διαλέγει καλύτερα τις μάχες που έπρεπε να δώσει και να επικεντρώνεται στις πιο σημαντικές, για να μην δώσει λαβή να τον κατηγορούν σαν «εμπαθή» και «εμμονικό». Όμως, τα όποια λάθη έκανε ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης, τα έκανε μέσα από την αδιαπραγμάτευτη προσήλωση του στο καθήκον για πάταξη της διαφθοράς.
Ένας παραλληλισμός με ένα εκ πρώτης όψεως άσχετο θέμα, θα προσδώσει ίσως καλύτερα την άποψη μου για τον Οδυσσέα Μιχαηλίδη. Όταν ο Λέων Τρότσκι ρωτήθηκε ποια ήταν η άποψη του για την Ρόζα Λόυξεμπουργκ (που επέκρινε ουκ ολίγες από τις αποφάσεις των μπολσεβίκων μετά τη νίκη της Οκτωβριανής επανάστασης) ο Τρότσκι απάντησε ως εξής: «Ένας αετός στη βύθιση του μπορεί να φτάσει χαμηλότερα από το επίπεδο μιας κότας…. Μια κότα δεν θα φτάσει όμως ποτέ στα ύψη που πετά ο αετός».
