Η δημόσια υγεία αποτελεί έναν από τους πυλώνες διασφάλισης της κοινωνικής συνοχής και ποιότητας ζωής στον τόπο μας. Η δημόσια υγεία δεν περιορίζεται στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης αλλά επεκτείνεται και κυρίως δραστηριοποιείται σε θέματα πρόληψης νοσημάτων, επιδημιολογικής επιτήρησης, έγκαιρης διάγνωσης και ελέγχου των νοσημάτων. Τα έξυπνα συστήματα υγείας βασίζονται κυρίως στην πρόληψη και συγκεκριμένα στις αρχές και βέλτιστες πρακτικές της δημόσιας υγείας.
Οι φορείς της δημόσιας υγείας πρέπει να έχουν πρόσβαση στο δημόσιο βήμα για να επικοινωνούν τα αποτελέσματα δράσεων και ερευνών σε συστηματική βάση. Ένα τέτοιο δημόσιο βήμα είναι η ημερίδα-θεσμός στα κυπριακά δρώμενα, η παγκύπρια ημερίδα δημόσιας υγείας που διοργανώνεται εδώ και 10 συνεχή χρόνια από το Διεθνές Ινστιτούτο Κύπρου για την Περιβαλλοντική και Δημόσια Υγεία (CII) του ΤΕΠΑΚ και προσκαλεί ετησίως διάφορους ακαδημαϊκούς, ερευνητικούς και κυβερνητικούς φορείς της Κύπρου να παρουσιάσουν αποτελέσματα ερευνών τους στο πεδίο της δημόσιας υγείας. Το CII αποτελεί τη μακροβιότερη οντότητα στην Κύπρο από το 2004 που ασχολείται αποκλειστικά με την επίδραση του περιβάλλοντος στη δημόσια υγεία προσφέροντας εκπαιδευτικά και ερευνητικά προγράμματα.
Θεματικές προηγούμενων ετών της Ημερίδας Δημόσιας Υγείας
Έχει ενδιαφέρον να συνοψίσουμε τα θέματα που συζητήθηκαν κατά τις προηγούμενες 10 ετήσιες ημερίδες δημόσιας υγείας. Το 2015, διοργανώθηκε για πρώτη φορά η παγκύπρια ημερίδα δημόσιας υγείας και επικεντρώθηκε στα ερευνητικά αποτελέσματα του CII στην Κύπρο. Παρουσιάστηκαν αποτελέσματα της επίδρασης των «καταιγίδων» σκόνης στην ποιότητα αέρα και στην ανθρώπινη υγεία, το προφίλ υγείας των Κυπρίων στρατιωτών, τον ρόλο του τοκετού με καισαρική, και το θέμα της ανεπάρκειας της βιταμίνης D σε παιδιά, ειδικά σε αυτά με άσθμα/αλλεργίες. Η 2η ημερίδα δημόσιας υγείας το 2016 εστίασε σε έρευνες που έγιναν στον Κυπριακό πληθυσμό για το κάπνισμα, τα αυξημένα ποσοστά πρόωρης θνησιμότητας στην ύπαιθρο της Κύπρου σε σύγκριση με τα αστικά κέντρα. Επίσης παρουσιάστηκαν τα θέματα της ήπιας ανεπάρκειας ιωδίου σε γυναίκες, τα υψηλά ποσοστά καισαρικών τομών και χαμηλά ποσοστά μητρικού θηλασμού και το πρόβλημα της παχυσαρκίας. Η 3η ημερίδα το 2017 κατέδειξε το θέμα γήρανσης του πληθυσμού και την αυξανόμενη συχνότητα εμφάνισης νέων περιστατικών καρκίνου και σακχαρώδη διαβήτη. Τονίστηκε η σημασία και το πλαίσιο λειτουργίας του νέου γενικού συστήματος υγείας της Κύπρου (ΓεΣΥ). Το 2018, η 4η ημερίδα ανέλυσε τις τελευταίες εξελίξεις στη διαδικασία ενεργοποίησης του ΓΕΣΥ. Συζητήθηκε το μεγάλο ποσοστό υπέρβαρων ή παχύσαρκων παιδιών στην Κύπρο και το μεγάλο ποσοστό καπνιστών. Το 2019, η 5η ημερίδα τόνισε την ανάγκη περαιτέρω διασύνδεσης της έρευνας με τα κέντρα λήψης αποφάσεων. Συζητήθηκαν διεξοδικά οι χαμηλές κρατικές δαπάνες της Κύπρου στον τομέα της υγείας σε σχέση με άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, και οι δυο αρνητικές ευρωπαϊκές πρωτιές της στον τομέα της υγείας, καταγράφοντας υψηλά επίπεδα αντιμικροβιακής αντοχής σε ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις και μεγάλη συχνότητα καισαρικών γεννήσεων.
Η Ημερίδα Δημόσιας Υγείας κατά την Πανδημία και Μετά
H 6η ημερίδα το 2020 διεξήχθη διαδικτυακά και επικεντρώθηκε στην ανάλυση της επιδημιολογικής εικόνας της Κύπρου σε ότι αφορά την αντιμετώπιση της πανδημίας αλλά και στα αποτελέσματα μελετών συμπεριφοράς του Κυπριακού πληθυσμού κατά την περίοδο εγκλεισμού. H 7η ημερίδα δημόσιας υγείας το 2021 αναφέρθηκε στο πανευρωπαϊκό σχέδιο διαχείρισης της πανδημίας, το οποίο μοντελοποιεί την επιδημιολογική εικόνα σε ορίζοντα δυο εβδομάδων. Συζητήθηκε η αποτελεσματικότητα του συνδυασμού των μέτρων φυσικής αποστασιοποίησης με την εμβολιαστική κάλυψη για τη διαχείριση της πανδημίας, αλλά και οι βιοηθικές προεκτάσεις της τεκμηριωμένης πρακτικής σε καιρούς κρίσης. Η 8η Ημερίδα το 2022 εστίασε στις προκλήσεις της υγείας στη μετα-COVID εποχή. Ανέλυσε πως η εμπειρία της πανδημίας μπορεί να αποτελέσει τη βάση για αντιμετώπιση μελλοντικών κρίσεων και την πορεία του ΓεΣΥ. Ως κύριες απειλές του ΓεΣΥ συζητήθηκαν, μεταξύ άλλων, η πανδημία, η κλιματική αλλαγή, οι δημογραφικές αλλαγές, η κακή διατροφή, η γήρανση πληθυσμού και η έλλειψη νοσηλευτών. Η περσινή 9η Ημερίδα το 2023 είχε ως θεματική την υγεία παιδιών σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Τονίστηκε ότι η παχυσαρκία επηρεάζει την ανάπτυξη και ψυχική υγεία των παιδιών, όπως επίσης και τις ακαδημαϊκές τους επιδόσεις στο σχολείο. Έμφαση δόθηκε σε στοιχεία που καταδεικνύουν ότι ο παιδικός καρκίνος στην Κύπρο κατέχει την 3η θέση στην Ευρώπη στα νέα περιστατικά παιδικού καρκίνου. Η φετινή επετειακή (10-χρονα) διημερίδα δημόσιας υγείας εστίασε στις προοπτικές και προκλήσεις που παρουσιάζονται σε σχέση με την αναβάθμιση των σχολείων μας σε υγιή σχολεία. Την 1η μέρα παρουσιάστηκαν αποτελέσματα ερευνών και προγραμμάτων αγωγής υγείας παιδιών και τη 2η μέρα διενεργήθηκε διαβούλευση για το υγιές σχολείο.
Επόμενα Βήματα για τη Δημόσια Υγεία
Η έρευνα και η εκπαίδευση στη δημόσια υγεία στην Κύπρο έχει δυναμώσει αρκετά τα τελευταία 10 χρόνια. Οι ανάγκες για περαιτέρω ανάπτυξη και έμφαση στη δημόσια υγεία από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς παρουσιάζονται ως επιτακτικές. Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι η περαιτέρω βελτίωση της δημόσιας υγείας του τόπου μας προς όφελος όλων, επιτυγχάνεται κυρίως μέσω της συστηματικής παραγωγής αλλά και αξιοποίησης ερευνητικών δεδομένων παρακολούθησης της υγείας του πληθυσμού συμβάλλοντας έτσι στη θέσπιση αποτελεσματικών πολιτικών υγείας.
*Καθηγητής, Διεθνές Ινστιτούτο Κύπρου για την Περιβαλλοντική και Δημόσια Υγεία, Σχολή Επιστημών Υγείας, ΤΕΠΑΚ
