Τα καταφύγια της Πολιτικής Άμυνας είναι ένα επίκαιρο θέμα που απασχολεί τη Π.Α. το ΥΠΕΣ, αλλά κυρίως και την κοινή γνώμη, που νιώθει ανασφάλεια μέσα στον πολεμικό κυκεώνα των ημερών. Ιδιαίτερη ανασφάλεια νιώθουν οι κάτοικοι Ακρωτηρίου, μιας κοινότητας που ανήκει στο έδαφος των Βρετανικών Βάσεων και βρίσκεται δίπλα από τη είσοδο και την περίφραξη της αεροπορικής βάσης, που είναι ο πιθανότερος στόχος των ιρανικών πυραύλων και των συμμάχων τους. Και όμως ούτε εκεί υπάρχουν καταφύγια για τους κατοίκους, ούτε σχέδια για την απομάκρυνσή τους.
Η ανάγκη για κατασκευή καταφυγίων καθορίζεται από πολλούς παράγοντες. Ο πρώτος φυσικός παράγοντας είναι ο κίνδυνος που αντιμετωπίζει ένα κράτος και οι τρόποι προς αντιμετώπισή του για ασφάλεια των πολιτών. Τα καταφύγια έχουν τη δική τους Ιστορία στην Κ.Δ. Το 1964, όταν για πρώτη φορά η Κύπρος αντιμετώπιζε τον κίνδυνο αεροπορικών επιθέσεων και τουρκική εισβολή, τα πρώτα άμεσα μέτρα ήταν η ανόρυξη ορυγμάτων σε ανοικτούς χώρους και κυρίως στις αυλές των σχολείων. Τα ορύγματα αυτά θα αποτελούσαν τα πρώτα καταφύγια σε περίπτωση αεροπορικών βομβαρδισμών.
Με την ενεργοποίηση της Π.Α. τη δεκαετία του 1960 άρχισε συστηματικός ορισμός καταφυγίων. ‘Ηταν χώροι κυρίως σε σχολεία, δημόσια κτίρια και υπόγειοι χώροι κάτω από πολυκατοικίες και μεγάλα κτίρια, ή ακόμα και κατοικιών. Θεωρώ ότι η Π.Α. έκαμε αρκετή δουλειά, αν λάβουμε υπόψη τις συνθήκες, τους οικονομικούς πόρους και το προσωπικό που διέθετε.
Θεωρώ ότι μεγαλύτερη σημασία τότε έπρεπε να δοθεί στην οργάνωση αμυντικής θωράκισης των ακτών και των μεγάλων πόλεων για καλύτερη άμυνα και σχέδιο εκκένωσης του πληθυσμού και μεταφορά και προσωρινή στέγαση του σε ασφαλέστερα μέρη. Αμυντική θωράκιση των ακτών είχαμε, αλλά η προδοσία φρόντισε να την ακυρώσει και να την καταντήσει άχρηστη. Ευτυχώς ο πληθυσμός το 1974 εκκενώθηκε χωρίς σχέδιο με δική του πρωτοβουλία και με σπασμωδικές ενέργειες. Μέσα στις συνθήκες της προδοσίας τότε, αν υπήρχαν οργανωμένα υπόγεια καταφύγια στην Κερύνεια και τις βόρειες ακτές, την Καρπασία και την Αμμόχωστο, νομίζω δεν θα εξασφάλιζαν ασφάλεια στο λαό, αλλά θα λειτουργούσαν ως ποντικοπαγίδες για όσους τα χρησιμοποιούσαν.
Θεωρώ πώς είναι σοφότερο σήμερα το κράτος να φροντίσει για την αγορά μέσων αντιαεροπορικής κάλυψης και την θωράκιση της γραμμής αντιπαράθεσης, ώστε να υπάρχει σοβαρή αντίσταση σε περίπτωση τουρκικής επίθεσης. Την ίδια ώρα να καταρτισθούν σχέδια οργανωμένης εκκένωσης των κοινοτήτων που γειτνιάζουν με την αμυντική μας γραμμή και την μεταφορά τους σε ασφαλέστερες περιοχές. Αλώστε η πείρα μας διδάσκει, ότι εκκένωση θα γίνει και χωρίς σχέδιο.
Φυσικά η Π.Α. πρέπει να ανανεώσει και να επεκτείνει το σχέδιο εξεύρεσης και συντήρησης χώρων, κυρίως υπογείων και καλυμμένων με μπετόν χώρων, κυρίως στις πυκνοκατοικημένες περιοχές, όπου να μπορούν να καταφεύγουν πολίτες τις πρώτες ώρες της επίθεσης ή σε περίπτωση φυσικών καταστροφών.
‘Ολοι θαυμάζουμε τα καταφύγια στο Ισραήλ, που είναι οργανωμένα για να καταφεύγουν και να παραμένουν για όσο χρειαστεί οι κάτοικοι που κινδυνεύουν, έχοντας όλες τις απαραίτητες υπηρεσίες και συνθήκες διαβίωσης. Όμως δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι το Ισραήλ αντιμετωπίζει καθημερινά, ακόμα και σε περιόδους ειρήνης, εκτόξευση εκατοντάδων ρουκετών. ΟΙ πολίτες είναι συνηθισμένοι και εξασκημένοι να καταφεύγουν σε αυτά τα καταφύγια, χωρίς να παθαίνουν πανικό. Κι αυτό γίνεται και όταν βρίσκονται στο αυτοκίνητο, ή στο δρόμο για ψώνια η για ψυχαγωγία. Και όλα τα νοσοκομεία και τα δημόσια κτίρια έχουν τα υπόγεια οργανωμένα καταφύγιά τους. Οι Ισραηλίτες είναι αναγκασμένοι να μάθουν να ζουν στα καταφύγια και δεν έχουν την επιλογή της εκκένωσης ή της μετάβασης σε άλλους ασφαλείς χώρους.
Θεωρώ ότι προτεραιότητα της Κ.Δ. είναι η διάθεση των πόρων για την αμυντική και αντιαεροπορική μας θωράκιση και όχι για την κατασκευή θωρακισμένων καταφυγίων. Θεωρώ ότι κάθε πολίτης πρέπει ο ίδιος να έχει σχεδιάσει ποιο θα είναι το καταφύγιο της οικογένειας του. Η Π.Α. και οι τοπικές αρχές πρέπει να οργανώσουν και να σχεδιάσουν αυτή την προσπάθεια για τους κατοίκους κάθε περιοχής. Και η Π.Α. πρέπει να εξοπλιστεί νομικά με εξουσίες επίταξης χώρων και ανακήρυξης τους σε καταφύγια. Και πρέπει να μπορεί να χρηματοδοτεί την εκτέλεση έργων, ώστε οι χώροι αυτοί να αποκτούν τις αναγκαίες υποδομές, ώστε να ανταποκρίνονται στην αποστολή τους. Τώρα ορίζει καταφύγια μόνο με έγκριση του ιδιοκτήτη.
Και όλες οι προετοιμασίες πρέπει να έχουν σκοπό να δημιουργήσουν στο κοινό ένα αίσθημα ασφάλειας και να δείξουν ότι σε νέα κρίση δεν θα έχουμε την πολυτέλεια να μετακινηθούμε σε ασφαλείς περιοχές. Πρέπει να κατανοήσουμε, ότι με οποιεσδήποτε συνθήκες θα παραμείνουμε στους τόπους μας ή θα μετακινηθούμε μόνο προσωρινά και να απομακρυνθούμε από τόπους που δέχονται στρατιωτική επίθεση. Δεν έχουμε ούτε σπιθαμή να παραδώσουμε στους εισβολείς. Και αυτό θα μπορούσαμε να το πετύχουμε και το 1974, αν η προδοσία δεν παρέλυε την άμυνα μας για να εφαρμοστούν τα σχέδια εκείνων που οργάνωσαν την μεγάλη προδοσία.
Κατασκευή ασφαλών και λειτουργικών καταφυγίων δεν είναι δυνατόν να γίνει σε σύντομο διάστημα. Καταρτισμός σχεδίων όμως, ώστε οι κάτοικοι κάθε γειτονιάς να ξέρουν τι πρέπει να κάνουν, πως να προστατευθούν ή να εκκενώσουν την περιοχή τους, αν χρειαστεί, μπορεί γίνει σε σύντομο διάστημα. Η Π.Α. και οι αρχές Τ.Α. έχουν τον λόγο και την ευθύνη. Στόχος η καλύτερη δυνατή προστασία των πολιτών σε περίπτωση εχθρικών επιχειρήσεων αλλά και φυσικών καταστροφών και κινδύνων.
