Κάθε φορά που ο καπνός σκιάζει τον κυπριακό ουρανό, μια σιωπηλή στρατιά ανθρώπων εγκαταλείπει την ασφάλεια του σπιτιού της. Είναι οι εθελοντές. Άνθρωποι που δεν περιμένουν διαταγή και δεν μετρούν το ρίσκο. Με αφορμή την πρόσφατη ψήφιση του νόμου για τη ρύθμιση της δράσης των εθελοντικών ομάδων στις πυρκαγιές, βρισκόμαστε μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι: Θα καταφέρουμε να οργανώσουμε αυτή την πηγαία δύναμη προσφοράς ή θα την πνίξουμε μέσα σε γραφειοκρατικά στεγανά;
Δεν φτάσαμε τυχαία στη σημερινή νομοθεσία. Χρειάστηκαν τα πικρά μαθήματα της Σολέας το 2016, όπου ο μη συντονισμός δυσχέρανε το έργο των πτητικών μέσων, και η πύρινη κόλαση του Αρακαπά το 2021, που αποκάλυψε το τεράστιο κενό ευθύνης όταν εθελοντές εγκλωβίζονται στις φλόγες χωρίς ασύρματο και καθοδήγηση. Η «ακτινογραφία» αυτών των φονικών πυρκαγιών έδειξε ότι ο ηρωισμός, όσο αγνός κι αν είναι, μπορεί να μετατραπεί σε τραγωδία όταν οι καιρικές συνθήκες και το έδαφος γίνονται αμείλικτα.
Ως άνθρωπος που μεγάλωσε μέσα στον Προσκοπισμό, έμαθα από παιδί ότι ο εθελοντισμός είναι μια βιωμένη εμπειρία, μια υπόσχεση προς την κοινότητα. Είναι η «καλή πράξη» που γίνεται συνείδηση. Γι’ αυτό, η προσπάθεια της πολιτείας να θέσει κανόνες και να ζητήσει εκπαίδευση είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Η ασφάλεια εκείνων που ρίχνονται στη μάχη είναι ιερή. Είναι όμως όντως μια αδιαμφισβήτητη επιτυχία;
Η απάντηση κρύβεται στην απόσταση από το έδρανο της Βουλής μέχρι την πρώτη γραμμή της φωτιάς. Η νομοθετική θεωρία οφείλει να συνοδεύεται από μια εφαρμόσιμη πρακτική που δεν θα «τιμωρεί» τον αυθορμητισμό. Αν το κράτος μετατρέψει την επιθυμία για βοήθεια σε έναν λαβύρινθο από αιτήσεις και πιστοποιητικά, κινδυνεύει να σβήσει τη φλόγα της προσφοράς πριν καν ανάψει η πρώτη σπίθα του καλοκαιριού. Ο εθελοντισμός δεν είναι μια άμισθη κρατική υπηρεσία· είναι η ψυχή μιας κοινωνίας που αρνείται να μείνει θεατής στην καταστροφή της.
Ένας εκπαιδευμένος Πρόσκοπος ή ένας κάτοικος της υπαίθρου που ξέρει κάθε σπιθαμή του βουνού του, δεν είναι «παρείσακτος» που χρειάζεται μια σφραγίδα για να φανεί χρήσιμος. Είναι ο σύμμαχος που το κράτος οφείλει να εξοπλίσει και να εμπιστευτεί έμπρακτα. Η φιλοσοφία του εθελοντισμού εδράζεται στο φιλότιμο – μια λέξη που δεν μεταφράζεται σε καμία νομική ορολογία. Αν η πολιτεία περιοριστεί στο να θέτει απαγορεύσεις, θα καταλήξει να «αστυνομεύει» την αλληλεγγύη.
Χειροκροτούμε τη θεσμοθέτηση, αλλά θα κρίνουμε την επιτυχία της στην πρώτη σπίθα του καλοκαιριού. Εκεί που η θεωρία των γραφείων θα αναμετρηθεί με την πράξη του πεδίου. Γιατί την ώρα που η φωτιά πλησιάζει, δεν χρειαζόμαστε φακέλους με έγγραφα, αλλά χέρια ενωμένα και καρδιές που τολμούν. Ο εθελοντισμός είναι το τελευταίο οχυρό ανθρωπιάς που μας έχει απομείνει. Ας το θωρακίσουμε με οργάνωση που διευκολύνει την πράξη και όχι με γραφειοκρατία που τη σκοτώνει.
